Thingpui in hi hriselna atan a ṭha em?
Mizote hi kan pi leh pute aṭangin thingpui heh tak kan ni. Ram kalten ketli lian-ah thingpui englai pawha in theih turin kan dah fur a. Thingtlangah thingpui in tur hi tapchhakah a awm deuh reng a ni. Thingpui in hi a ṭhatna hrang hrangte i lo tarlang dawn teh ang.
Thingpui-ah hian antioxidants a awm a, chu chuan kan taksa leh vun te a tichuai har a, kan cell insiam ṭhatna kawngah nasa takin a pui a ni. Thingpui-ah hian coffee te aiin caffeine a tlem bik a, chu chuan mut a tihtui a, caffeine hian lung leh taksa peng hrang hrang tan a ṭha lo zawngin hna a thawk thei a ni. Caffeine tamna thil tuirilho hian kan taksa a tui awm te a titlem thei a, dehydration kan tih ang hi a thlen thei a, thingpui bik hi chuan chutiang chu a thlen ve lo a, kan taksa a tiharh thei zawk a ni.
Thingpuiah hian amino acid L theanine a awm a, chu chuan kan thluak a tichak a, kan thiltih te ngaihtuahna harh leh fim zawka tih theihna a siam thei a, kan rilru a tihchak phah thei bawk. Heart attack leh stroke te a veng thei. A chhan chu kan thisen zama thisen in block te a titlemin a tireh thei a, kan ruh a tichak a, BP sang te a tihniam thei a, pum nuam lo leh kan ngeih loh thil kan ei avanga kan pum nuam lo te thlengin min ven pui thei a ni.
Ṭhangtharte hian hmel fai leh landan mawi zawk hi kan ngai pawimawh thar a. Thingpui hi kan ngaihdanah chuan ha (teeth) tan hian a ṭhat loh duh hmel khawp mai a, mah se chutiang chu a lo ni hauh lo mai. Kan ka chhung a tleuh fai mai bakah amahah hian fluoride leh cannins a awm a, chu chuan ha nget leh ha a bal khir, a eng rawng awm ṭhin ang hi a tifaithei a ni. Hmai bawl a veng thei a, ka chhung rimchhia thlengin a ti ziaawm thei a ni.
Zirmite’n an sawi danin thingpui in ṭhin te hian coffee in thin te aiin tlang hrileng hi an kai har zawk niin an sawi. A chhan langsar ber nia an hriat chu, thingpui hian kan immune system (natna dotu) te hi a tichak a ni.
Mizote hi kan chenna leilungin a zir lo nge kan ei leh in vang nge kan sik leh sa zawk hi ni dawn ni, ruhseh natna nei kan tam khawp mai. Mahse scientist te chuan an zirchianna aṭanga an thil hmuh chhuahah chuan thingpui hian ruhseh natna hi a ti ziaawmin a la nei ve lo te tan pawh neihna chance a titlem thei niin an sawi a, mah se kum upa lamah chuan a thawk lutuk lem lo niin an sawi thung.
Tunlaiah hian zunthlum (diabetes) nei kan tam ta hle. Thingpui hian diabetes type 2 bik lakah hian min veng thei. Amahah hian catechin leh polysaccharides a awm a, chu chuan min veng him thei a ni. Tin, kan taksaa iron kan tlakchham avanga harsatna kan neih te pawh a ti ziaawm thei bawk.
Kan sawi tak te hi zirmite’n an hmuh chhuah a ni. Thingpui paw ai chuan a sen hang ngei hi a hrisel zawk bawk a ni. Green Tea bik kan in thei a nih phei chuan a la hrisel lehzual zawk a ni. I dam chhung ni te hlim leh hrisel taka i hman theih nan i lo in ve fo dawn nia.
- Vanlalmuanpuii Chawngthu