Written by
Joseph L. Ralte
Expert Member - MEDMOC

Entrepreneur-te hriattur pawimawh North East Industrial Development Scheme (NEIDS)

Hun kal tawh engemaw chen aṭang khan Sorkar laipui khuan India hmar­chhaka entrepreneurship chawikanna atan Industry leh sumdawnna dang tihhmasawnna atan, mi tam takin thilsiamna leh thawhna an tuipui a, hma an lak sup sup theih nan hamṭhatna policy a lo kalpui tawh ṭhin a. North East Industrial Investment Promotion Policy tiin NE state hrang hranga entrepreneur-te’n an chhawr ṭangkai ṭhin. A bik takin Assam, Meghalaya leh Tripura te hian an chhawr ṭangkai zual emaw tih tur a ni.

Kum hnih emaw lek kal taa Mizoram sorkarin Entrepreneurship Development Scheme (EDS) a kalpui takah hian Mizo ṭhalai engemaw zatin industry din leh entrepreurship an tuipui chho ta hle a. NEDP-EDS hnuaia Micro Start-up Capital Competition (Mizoram Rahbi) ah te, Business Plan Competition (Mizoram Kailawn) ah te ṭhalai lehkhathiam tak tak aṭanga lehkhathiam lutuk lo, kum naupang deuh aṭanga kum upa deuh thlengin an inhnimphum deuh ruih ruih a. Amah Pi Vanramchhuangi (Ruatfela nu) phei chuan “Mizoramah entrepreneurship thli a rawn tleh a, kei pawh min chhem leng ve dawrh a. Ka lawm hle mai,” a ti hial nghe nghe a ni.

Entrepreneurship chu eng hma lakna pawh nise a hlawhtling dawn nge dawn lo tih hriat lawk loh thil (risk) a ni a, a thlarau changtu leh thiamthil thuruk hre lo tan lo phei tawngtaw nu-thuri-zuam chi a ni lo. Nimahse, ram eibar leh sumpai chevel tihmasawn leh tiṭhang tura a hnukpui (engine of growth) chu entrepreneurship a nih miau si avangin khawvel khawi ram pawh hian he lam kawnga mite’n ke an pen luh theih nan an chetsual lutuk venpuina tur te, an awlsamna tur duansakte an intihhmuh a. Chutiang ang chhehvel boruak (eco-system) siam thiam ram leh state apiangin hma an sawn chak mai reng a ni.

India ram state bung hrangah rau rau hian keini hmarchhak kila chengte hi kan chenbeh ber a. Kawng tin rengah hma lakna tur a la tam bik hle. Ram ṭhanna hnukpui chu ‘entrepreneurship chawi kan’ a nih miau avangin sorkar laipui pawhin scheme hranpa liau liau min siamsak ṭhin a. Mi hausa te’n an sumpai khawl khawm tam tak chu bank-ah a pung tlemte uma dah ṭha ringawt lovin industry leh sumdawnna chi hrang hrang kalpui sela. Entrepreneur te’n bank aṭangin loan la-in business kalpui muah muah se tih chu sorkar duh dan a ni. Mahse, RISK a san em avangin mi tam takin an sumpai an thehthang duh lova, tihtur hria pawhin loan an la ngam lo fova, anmahni doletna turin hamṭhatna (incentives) pe ang, tia sorkar policy chu keini Mizo ṭhalai entrepreneur ni mek leh nih tumte pawhin kan hriat chian a ngai hle.

April ni 12, 2018 khan Ministry of Commerce & Industry hnuaia Department of Industrial Policy and Promotion (DIPP) chuan ‘North East Industrial Development Scheme (NEIDS) 2017’ tih chu hman theih a ni ta e, tiin sorkar laipui notification a tichhuak leh ta. He scheme hi ‘North East India Investment Promotion Policy’ tihphuisuina leh tihchangtlunnaa ngaih a ni. Hmarchhak state-a Industrial unit zawng zawng (unit te emaw a lian emaw) he scheme hnuaiah hian hamṭhatna an dawng thei dawn a. Meghalaya te, Assam te, Tripura te leh state danga entrepreneur te chuan a crore zabiin an rut leh dawn a ni. Mizo entrepreneur-te’n eng vangin nge kan dawn loh bik ang? Kan chanvo sorkarin min siamsak pawh dawng thiam lova kan awm chuan keimahni thiam loh a ni ang.

He NEIDS hnuaiah hian eng industrial unit pawh - manufacturing sector leh service sector hnuai amite chuan tihtur bituk leh ruat lawk (check list) anga a tih chuan heng a hnuaia hamṭhatna chi hrang hrang hi an dawng thei:-

Central Capital Investment for Access to Credit (CCIIAC): Scheduled Commercial bank-in an project awmdan an enfiah (appraised) sak hnu-a khawl (plant and machinery)-a an senso zaa 30 (30%) chu sorkar laipuiin a tumsak ang. Entirnan, khawl leina atan Rs. 10,00,000 (nuai sawm) lo hmang ta la, sorkar laipuiin Rs. 3,00,000/- (nuai thum) alo reimburse dawn tihna a ni. He CCIIAC hnuaiah hian cheng vaibelchhe nga thleng a huam.

Central Interest Incentive (CII) : Bank-in working capital atana loan a pek pung (interest) atan zaa 3 (3%) chu sorkar laipuiin a tumsak ang.

Central Comprehensive Insurance Incentive (CCII) : I industry dina khawl leh in chhiatrupna tawh palha i dahkham (insure) chuan i insurance premium zaa 100 (100%) sorkar laipuiiin a tum thei.

Goods and Services Tax (GST) Re-imbursement: Tunah chuan kum khat pawisa vir vel (nuai 20 chinah) chuan GST kan pek vek a ngai ta a. He NEIDS hnuai­ah hian i GST pek chu kum 5 chhung i lalet (reimburse) leh vek thei dawn a ni.

Income Tax Reimbursement : Income Tax pek ngai chi alo awm a nih chuan kum 5 chhung i chhiah pek tawh chu i lalet (reimburse) leh vek thei dawn bawk a ni.

Transport Incentive : I thilsiam chhuah sa state dang emaw ram pawnah emaw i thawnchhuak a, i phurhna senso chu rail-ah emaw, lawng-ah emaw, motor kawng pangngaiah emaw i kal chuan zaa 20 (20%) i lalet (reimburse) thei ang a, thlawhna (scheduled airlines) a phurh chuan zaa 33 (33%) i i lalet (reimburse) leh vek thei dawn a ni.

Employment Incentive : Tunlaiah chuan hnathawk mi 20 aia tam i chhawr chuan Employees Provident Fund (EPF) i kalpui a lo ngai ta a. I hnathawkte tana i pek (contribution) aṭanga zaa 3.67 (3.67%) chu PMRPY hnuaiah i re-imburse vek thei bawk ang.

Heng hamṭhatna chi hrang hrang hi thil lem (ti tak tak si lova a hamṭhatna lai chauh) lak tum tan chuan kawng a awm miah lo. Chu tak chu NEIDS ṭhat riau na chu a ni. Thil ti tak tak, entrepreneur dinchhuah tum tak tak i nih chuan i chanvo a ni a, i claim ve ngei tur a ni thung. “NEIDS hi ka hre ve lo reng reng,” titu entrepreneur i nih chuan ‘think outside the box theory’ i zir ṭhat leh a ngai tihna a ni.

Engpawhnise, awlai tak a ni lo, check-list mumal tak a awm. I pawisa pek leh hmuh reng reng bank kaltlangin, cheque emaw draft emaw electronic transfer emaw in kalpui hram la. Sumfaia indawrna leh inhlan a rem lo tih i hre reng dawn nia. Hemi scheme hi thil thar a nih avangin a khawihtu department Commerce & Industries Department lam pawhin inzir tur an nei hret mai thei. Mizoramah Commerce & Industry Director fel tak Pu J. Hmingthanmawia kan nei a. District hrang hrangah District Industries Centre kan neiha General Manager fel leh inpe zo tak tak kan nei bawk. Rawn ula, zawt fiah rawh u. Hmanhmawh lovin, dik tak leh rinawmin takin central zem i zen thei e.

- Joseph L. Ralte, Expert Member - MEDMOC