Written by
Sangpuia
Bawngkawn

Engtinnge Central Civil Service/All India Service tam zawk kan neih ang?

Mizoram sawrkar chuan Higer & Technical Department kaltlangin mi 11, UPSC-in exam a buatsaiha Prelims leh Main exam paltlangte hnenah anmahni fuihna leh midangten helam hawia ṭanlakna rilru an put theih nan, incentive cash award cheng nuai khat ṭheuh a pe a, a lawmawm hle. Hetih lai hian tun hnaia UPSC-in result a chhuah thar berah Mizo hming a lang leh ta lo a nih kha.

Tun hnai kum engemaw zat chu Mizofa te zingah UPSC exam paltlang kan tlem mai bakah IAS phei chu tlemte tak tak chauh an awm tawh avangin a tu ate pawh hi kan mangang rilru a. MCS leh service dang aṭangin IAS-ah hian promotion chu hmuh ve theih tho mahse direct-a IAS lut lo tan chuan sawrkar hotu lu ber Chief Secretary dinhmun luah hi a theih loh a ni. Chutiang bawkin Police lamah pawh promotion hmangin IPS chu nih ve theih tho mahse police hotu sang ber DGP dinhmun chu direct-a IPS-a lut lo tan chuan kawng a awm lo.

Kum rei tak chhung chu Mizoram Youth Commission hmangin central civil service/ All India Service-a lut kan awm theih nan nasa takin hma kan la a. India ram hmun hrang hrangah coaching class-ah te kalin mahni pawisa sengin kan intir chhuak mek bawk a. Chutiang a ni chung pawh chuan kan dinhmun chu hetiang hi a la ni rih. Eng ber hi nge kan tih sual ni ta ang le?

Medical line lama tui mi leh engineering line lama tui mi te chu an tuina lamah hian kal zel rawh se, Mizo te hian hetiang lama kal mithiam hi kan la nei tam tawk chuang lo. Central hnuaia engineer hna thawk te, UPSC buatsaih Combined Medical Service Examination kaltlanga medical officer ni ta te pawh hi kan la nei mang lo. Hnam dang vaiho kan tih te hi MBBS te leh Engineer degree an neih hnua Central civil service/ all India service-a lut an tam hle. Kan hmuh theih maiah pawh Lawngtlai DC ni ṭhin Pu Arun T, IAS te, Aizawl DC kalchhuak ta Pu Kannan Gopinathan, IAS te kha thiamna lamah medical degree leh engineer degree nei an ni. Heng an thiamna te hi Mizoram hian a chhawr ṭangkai hle.

Engtin nge hma kan lak tak ang? Tun dinhmuna kan mamawh hmasa ber chu state sawrkara sawrkar hnathawktu lian IAS ni thei tura kan ṭhalaite chher chhuah dan tur zau zawka ngaihtuah hi a ni. Chumi atan bika ṭan kan lakna turte a hnuaia mi ang hian han rawt chhin ila.

Higher & Technical Education kaltlanga UPSC prelims leh written paltlang te tana incentive cash award sawrkarin a pek ṭhin hi a ṭha a, a ngaiin kalpui reng nise.

Mizoram sawrkar hnuaia hna lakna atana exam-na tur syllabus zawng zawng te hi, BA leh a tlukpui pass chin zawng zawngten central civil service/ all India service hna atana an in buatsaih theih nan, siam ṭhat nise. Hniam deuh zawk pawh ni se UDC leh a tlukpui exam reng reng hi, a dil thei chin hi IAS hna dil thei chin ang tho a BA pass chin dil theih an nih tlangpui avangin, central civil service oriented syllabus-a siam vek nise. Recruitment Rules siam ṭhat a ngai a nih pawhin exam syllabus tih danglam chauh a nih dawn avangin, sawi buaina lai tur kan zawng ṭalh a nih lem loh chuan, thil harsa tak a nih a rinawm lo a.

Syllabus siam ṭhat ka’n rawt chhan hi tunlaiin kan hriat vek angin hna hmuh a harsa em em tawh a. Peon emaw Police constable hna dil tu pawh a dil thei chin qualification neih ngai a hniam viau laiin graduate leh a chung lam te pawhin an dil nasa a ni. Tun hnaiah hna ṭau a ṭet a, MPSC kal tlangin exam vawi engemaw zat buatsaih a ni a. Hna a van tawh avangin hmun hrang hrang aṭangin, phai lama coaching kal mek te chenin exam pe turin an rawn haw khawm a, an exam ta kha a ni a.

Thla engemaw zat kal ta a MPSC-in hna ruak awm thu a chhuah tawh kha a nih avangin hna ruak a awm dawn a ni tih an hriat veleh khan mi tam zawk chu nasa takin an in buatsaih nghal a. Hmeichhe thu dawnin, khang an exam-na syllabus zawng zawng te kha Central Civil Service lam hawi syllabus lo ni ta vek se chuan a hranpa a in buatsaih leh ngai chuang lovin Central Civil Service-a lut tura inbuatsaihna atan a hman theih nghal mai dawn a. UDC level exam tur pawh nise Prelims exam pass phawt a, main exam leh ngai tur chi a exam hi buatsaih ni thei ngei tawh bawk se.

Tun hnaia hna exam-ah khan Assistant Grade hna pawh a tel kha. Assitant Grade hna hi exam zel peih te tan chuan promotion hmuhna chance a ṭhat mai bakah, anmahniin an duh zawk te a nih loh phei chuan thingtlanga in post te a awm ve zen zen loh avangin thil thlir thui deuh te chuan an bawh chat ṭhin. Assistant Grade-a lut tur hian miin a kum telin lehkha an zir a. Syllabus zawng zawng te kha Central Civil Service exam-naa an syllabus ang te kha lo ni ta se, a kum leh lamah chuan IAS te hi Mizo te zingah hian an awm phah nawk mai lo’ng maw ka ti. Khang hna te kha vawi khatah 20 chuang chuanga la lo khan 7 vel te te te khan thla 3 emaw thla 4 emaw danah te khan lak ni ta bawk se, miin chawl lovin lehkha an zir ang a, a ṭangkai viau ang.

Zirtirtu lak an nih dawn pawhin kan ramin a ṭhatpui tur a ni tih hre rengin, state dangte tih dan pawh lo ni chiah lo mah se, zirtirtu hna dil thei tura qualification bituk sa nei an nih phawt chuan exam system hi central civil service exam-na atana ṭangkai turin exam syllabus zawng zawng hi her rem vek ni bawk se. Annihoah pawh hian prelims paltlang ho chauhin main exam hi pe se. B.Ed pass chhuak zawng zawng te, TET paltlang zawng zawng te hian zirtirtu hna an hmuh dawn loh avangin, a chang zau thei ang bera exam syllabus siam ṭhat hi a ṭangkai viau bawk ang.

Exam syllabus siam ṭhat vek mai bakah hian question set-tute pawh hian UPSC hnuaia Central Civil Service hna exam-tute chhan ang question level tluk thuak tur talin question hi set ta bawk se. Exam tam na na na chuan thiam pawh a lo tam nge nge dawn a ni; exam hma fe aṭanga inbuatsaih ṭhin te tan chuan.

Heng rawtna kan siam tak te ang hian kal ta ila chuan BA leh a tlukpui pass tawh, UDC/ Assistant level bak exam ngam lo ṭhin te khan kum tinin UPSC buatsaih exam an pe ngam ngei tawh ang a, IAS pawh kan neih belh ngei ang.

- Sangpuia, Bawngkawn