Written by
Lalhruaitluangi

I mit (eye) a dam ṭha em?

Mihringte taksa pênga pawimawh tak chu kan 'mit' (eye) hi a ni. Khawvêl êng kan hmuhna a nih avangin 'rohlu' tak a ni. Kan mit hi kan hmang rim a, zanah leh chhunah kan muhil a nih loh chuan a châwl meuh lo. Hriat loh karin a lo chhe thei a, kum upat tawh vangte pawhin khaw hmuh fiah lo a awm ve ṭhin a ni.

Tun ang laiah phei chuan mit hi a hah duh lehzual, a chhan chu- mobile phone, TV, Computer, Tablet leh thil dang dangte hi a bulpui an ni. "Engtin nge kan mit hi kan tih hrisel ang? Kum upat lama mit ṭha lo kan neih loh nan leh ṭhalai kan nih lai reng pawha mit hrisel tak nei turin engtin nge hma kan lak ang?" tihte hi an ni.

A hmasa berah chuan 'ei in tih ṭhat' a ni. Ei in tih ṭhat tih hian chaw ei apianga sa hmeh tur tihna ni lovin, kan mitin a mamawh - omega 3, fatty acids, lutein, zinc,vitamin C leh E awmna chaw ṭha ei tur a ni. Heng kan mit mamawhte hi thlai hring lampang anṭam, behlawi tih te, sangha, artui, nuts leh beans (bê lampang hrim hrim)-ahte hian a awm. Sêrthlum leh sêr thêi hrim hrimho hi a ṭha hle bawk.

A phahnihnaah chuan 'tarmit' vuah uar a ni. Tarmit tih hian 'sunglass' emaw 'shades' pawh a huam. Heng ang kan vuah hian nî zung chak tak Ultraviolet (UV), rays (UVA leh UVB)-te'n kan mit a ên chhiatna tur lakah a veng thei.

Tarmit pangngai (spectacles/ reading glasses) vuah hi phone leh T.V leh computer kan khawihte hian a pawimawh hle.

Kan tarmit khan kan phone emaw com­pu­ter hmai êng lutuk kan mita ên tur kha a lo vêng a, hei hian kan mit a pui nasa hle. Hnathawhna lam entirnan, construction lam- wielding-ah te leh mechanic-te tan phei chuan 'goggles' an tih hnathawhna lama mit veng tura an siam hi vuah ngei tur a ni.

A pathumna chu 'zialzûk loh' a ni. Meizial kan zûk hian a khû khan kan mit a ur a, chu chuan khaw hmuh fiah loh mai bakah kan optic nerve (kan mit tana pawimawh tak) a tichhe thei. A tirah lang nghal mai lo mahse, khuareiah mitin a tuar ṭhin a ni.

A palinaah chuan 'doctor hnena in entir tam' a ni. Mizote hi, a bikin kan damloh chauh hian in entir tur emaw kan ti a, natna khirhkhân kan neihte pawh hian a pawi hnû fêah kan hmu chhuak a, tihdam a har tawh ṭhin a ni. Chuvang chuan kan dam ṭhat lai reng hian in entir ṭhin tur a ni. Tichuan, natna khirh deuh kan lo neih pawhin doctor-te pawhin an hre chhuak hma ang a, a tihdam hna thawh pawh a awl­sam sawt dawn a ni.

Kan mit hi kan 'rohlu' pawimawh tak a ni a, kan ulukin kan dîm hle tur a ni. Mit chungchangah ngat phei chuan doctor râwn tam a ṭha. "Ka mit a ṭha, in entir ka ngai lo, tarmit vuah ka peih lo" tih loh tur. Sâp thufingin a sawi angin, "Tihdam aiin Invên a tha zawk" tih kan hriat reng a ṭha.

- Lalhruaitluangi