MIZORAM KHAW HMINGA ‘CHHIP’ LEH ‘SIB’ HI
2016 kum kha a ni ta, Kima Hangzo-in Facebook-a Chhingchhip khaw group-ah ‘Chhingchhip khaw hming put chhan’ tih a rawn post a. Chutah chuan Chhingchhip PHC-a medical officer lo awm tawh Dr Zothankhuma pâ, Pu Rochhûma (Mamit khua) nena an titinaa Pu Rochhûma’n Mizoram khaw hrang hrang hming phuah chhan a hrilh dân a sawi a.
Kha thu kha amah Kima Hangzo khân Facebook-a vawi khat a han post zauh kha a duh tâwk ta mai niin a lang a; mi thil chîk mi leh thil chhui zui peihte’na an lo bengkhawn duh tâkin tih thu-ah ka han sawi chhâwng ve leh lawk dâwn a ni.
Pu Rochhûma sawi dân chuan ‘Ranglong’-ho hi thlang tla hmasaa Mizoram leilung lo luah hmasatute an nih hmel a, Mizorama khaw hming eng eng emaw pawh hi anmahni lo phuah ni àwm tak a ni. Ranglong ṭawngah chuan ‘sib’ (hei hi ‘nula sih hnip’ tiha ‘hnip’ rik anga lam rik a ni) tih hi ‘hmun’ tihna niin, tuna khaw hming atâna kan neih ‘Behliangchhip, Rawpuichhip, Serchhip’ tiha ‘chhip’ tihte hi Ranglong ṭawnga ‘sib’ tih kan lam dik loh vek a nih thu sawiin, ‘Behliangsib, Rawpuisib, Sersib’ tih chu ‘Behlianghmun, Rawpuihmun, Serhmun’ tihna a ni ta mai a; heta ‘sib’ lâi hi hun lo kal zêlah a awmzia leh a lam dân hriat fuh tâwk loh avangin ‘chhip’ tia lamin, ‘Behliangchhip, Rawpuichhip, Serchhip’ tiin kan lo sawi ta mai a ni àwm e.
A sawi zel dân chuan ‘Kolasib’ tiha ‘kola’ pawh hi Ranglong ṭawng bawk niin, ‘leisekawt’ tihna a ni a, ‘sib’ hi chu ‘hmun’ tihna niin, ‘Kola sib’ tih chu ‘leisekawt hmun’ tihna a ni leh ta mai a; Kolasib khaw tawntirhah pawh ‘leisekawt hmun’ (kola sib) chu a awm nghe nghe tih thu a sawi bawk a. Tichuan, Ranglong ṭawnga ‘kola’ (leisekawt) tih leh ‘sib’ (hmun) lâk kawp, khaw hming atâna kan lo neih tâk ‘Kolasib’ tih chu ‘Leisekawt-hmun’ tihna a lo ni ta a. Hei hi ‘Kolasib’ hming put chhan anga an sawi dân pakhat, “Hmânlâiin ‘Kâwla Chief’ a awm a, ‘Kâwla Chief’ tih chu ‘Kola Sib’ tia an lo lam avangin khaw hmingah ‘Kolasib’ tih hi a lo pu ta a ni,” tih te âi hi chuan Ranglong ṭawnga ‘kola’ (leisekawt) tih leh ‘sib’ (hmun) lâk kawp aṭanga ‘Kolasib’ tih hming lo pu ta anga sawina hi a pawmawm zâwk thei ta mai ang em le?
Kima Hangzo zawhna aṭanga Pu Rochhûma sawi zêl dân chuan ‘Chhingchhip’ pawh hi hun lo kal zêla ‘Singsib’ tih lam dik tâk loh a nih hmel ta zêl bawk a. Ranglong ṭawngah chuan ‘sing’ tih chu ‘thing’ tihna a ni a, ‘sib’ tih chu ‘hmun’ tihna niin, ‘sing sib’ tih chu ‘thing hmun’ tihna a ni leh ta mai a. Khaw hming atâna a han put tâkah khân khua reiah ‘Singsib’ tih chu kan lo ti ‘Chhingchhip’ chhawm ve leh ta mai ni àwm tak a ni leh bawk. Hei pawh hi ‘Chhingchhip’ khaw hming put chhan an sawi dân ṭhenkhat, “Hmânlâiin ‘Chhinga Chief’ a awm a, ‘Chhinga Chief’ tih chu lam fuh lovin khaw hming atân ‘Chhingchhip’ tih a lo pu ta a ni,” tih emaw, “A tlâng chhip hi a sâng a, a vela tlâng dangte a khûm (chhîng) e tiin ‘Chhingchhip’ an ti ta a,” tih te âi hian a pawmawm zâwk ve leh thei mai ang em le?
Hetianga Kima Hangzo hnena Pu Rochhûma’n Mizorama ‘chhip’ telna khaw hming ṭhenkhat, Ranglong ṭawnga ‘sib’ (hmun) tih lam rik sual mai ni anga a lo sawi hian ngaihtuahna a ti kal thui ve riau mai a, mi thil chhui zau deuhte’n an lo chhui zui theih phei chuan Mizoram khaw hminga ‘chhip’ hming châwi zînga ṭhenkhat hi an hming put chhan bulthum kan hriat chian theih phah thei mai àwm mang e tih rilru-ah a awm deuh a; chuvangin, Kima Hangzo-in kum 2016-a Facebook-a Chhingchhip khaw group-a a post kha ka han sawi chhâwng ve leh a ni e.
- PC Thang Zikpuia