PÂWL LAL HRAWTNA AIZÂWL?
Hmanlai chuan Zawlbuk tlangval ho kha khawtlang thlamuantu an ni ṭhin a, Vantlâng inrelbawlna pawh Lal leh upa te kut a ni. Kawngpui sial, meilam sah, tuikhur hiah, se dâi thêu, rethei te chhawmdawl, hmeithai leh pahmei te enkawl thleng mai khân vântlâng kutah a awm. Phaw khai ruâl takin khawtlang an nung hova, inelna leh inerna in hmun a chang pha meuh lo.
1954 a lo inher chhuak a, mi ram Lal dîla an ṭawngṭai mup mup laiin, Lal bân duhin kawng kan zawh a, Lalna leh lansarhna chu inchuh theihin kan phalrai a, Lalna te, thuneihna te, thiltihtheihna te inchuh reng rengin kan hmanhlel ta. Lal châkin CYMA, CKṬP, MHIP, ṬKP, Synod leh pawl dang dangah te pawh phungthlu lêk lova campaign pâwl an awm ta a ni lawm ni?
YMA inawpna in Zawlbuk zirtirna a luahlan a, Aizawlah chuan Branch-ah
inṭhenin, Section-ah kan darh leh a. Kohhran tihdan; hêng Biakin neih ṭhat leh property neih ṭhata inelna rapthlak tak tak entawnin section lam pawhin property neih ṭhatah kan intihsiak ta! Khawtlang tana tha sen, khawtlang hmasawn nana hmalakna sawi tur a vang tial tial a, budget uchuak tak bakah project insiam belhin sum kan tuak a. Pawl thianghlim hmingin rethei zawkte kan rawk a, thawh lawm kan khawn a, thil te zuarin, pâwl thil tum te puang zarin, ṭanrual a ṭul thu nen lei loh zahthlak khawpin kan inbirh a. Deh loh sakei huai angin pâwl hmingin kan vawk lal lên ta thiak thiak mai a nih hi.
Zawlbuk tlangval intel khawm te kha kan thlamuan pui vei ṭhin nen, YMA, KṬP, ṬKP leh Kohhran te chu kan hlauh tlawn a ṭul ta zawk! Aizawl a tih dan hi thingtlang lamin kan la entawn leh dawn a, Aizawl mite kal fimkhur mawlh teh u.
Pâwlah Pawisa pawimawhna in hmun a luah telh telh a, ropuina chu sum ngah leh property neih ṭhatah kan teh zo a. Hnatlang kan ko a, thawkchhuak tam aiin thawh chhuah tam lamah kan inel a, awlsam zawka sum dehchhuah dan kan in dap siak a, kut tling lo kan pawisa lova, kan thawh chhuah hmanralna te lah vantlang tan ni lovin "hei hi ka hunlaia kan neih, hei hi ka hoa kan thawh chhuah,” tia sawi tur thil lei nan leh YMA hming pu a thian ho chaw ei khawm leh picnic nan te a lo ni zawk ta!
Sum kan Pathian miau avangin ṭhahnemngaihna leh tlawmngaihna ina a cho chhuah ni lo, mahni lansarh nan a thathawh na tur activities insiamchawp a pung tual tual a. Inthlan zânah pawh mi ṭha aiin mi hman deuh tur kan melh a ṭul ta. Thawh chhuah nei lo, nupui te chawmhlawm ten pâwl an kaihruai a, an va hman kher em. Chutih rualin, mi nawlpui tana active reng ve theih si loh. Active member, ṭhianzaho emaw, mi hman zual tlemte intelkhawm (groupism) ten pâwl an chhawm nung a; inhmang hman lo te an tlângtla lo tawlh tawlh a, ngaihdan thawh a rem ve tawh lo. Han sawisel dek dek ila, "active member pawh ni si lo" tiin tehfung an khai a. YMA hminga hnatlang koh kal theih kan nei tlem telh telh a, member tam viau siin YMA chuan a ropuina a hloh mek zel a nih hi.
Sorkarin Synod leh CYMA a hlau tih kan hriat avangin sorkar hnathawk, Aizawl pawna sawn chhuah hlau tak takten mahni veng chhungah Kohhran Upa, YMA President leh OB nih chu veng chhunga awm nghehna atan zung kaihna hmanraw ṭha ber a ni tih hriain hun remchang bawh pelh an tum lova. Politics khelh takin an khel a, Kohhran upa ni turin inkhawm tam tluk zetin pâwla inhman tam a ṭul a, tlawmngaihna vang ni lovin thang ṭhat lak tumna avangin mitthiin bathlar a ṭhalai ho titi pui tur tala tlaivar a ṭul ta; lumen zanah YMA OB pâwn lâwm deuh deuh an piang ta ṭeuh a nih hi. Hetiang teh nuaih a nih avang hian in chhung uap hman lovin pâ ber a awm a ṭul a, fate riah bo na chin pawh hre lo hruaitu kan va ngah tawh tak em. Hruaitu fa sual tak tak nei pawh sawi tur an tam ta viau.
Chhungkua enkawl zo lovin veng chhung kan vei a, Pathianin ro a pek te aia ram vei zawk an awm ta ṭeuh mai. Kan Kristianna a ti hmelhem a a ni. Tunhmaa Kohhran leh Pâwl hruaitu kan zah ṭhin vei nen khan, eng khâw khâah mah kan ngai ta lo. Henghoin pâwl an kaihhruai chuan 'tlawmngai pâwl mah ni se' tunge zah tehlul ang ni? Kan Upa ho lah lamṭang an mamawh em avangin, mipui leh NGO member zawng zawng an biak ṭhat a ngai a, veng chhung ruling party member-te nen chanvo inpe tawnin hruaitute an in tlawn tawn a, thil ṭha duh avanga midangte pawh kam khat ngam tawh lovin an kimki a, an ṭha duam a, kam thlum tak nen an ṭawng nem duai ringawt a, Kohhran Upa huaisen kan nei ta mang lo. Hotu pâk pâwl leh member tlawn pâwl te inlâwm tawnna karah lamṭang siam tum reng rengin kan phi ta ruai a nih hi.
Pisa leh hnathawhna lama hna hnuaihnung zawk chelh entirnan; Peon, MR, contract a thawkte leh midangten Rotekawla sepa rilru pu in, NGO leh Kohhran a nihna neih chu an zahawm ve na tur chherna pûmah ngaiin mahni lal ram din an tum a, Pâwl leh Kohhran an bêl a, a kul a tai-ah an in hmang âwl lo. "Pathianin mifing te ai chuan mi inhmang te a duh zawk" tih changchawiin pâwl ropuina tura mi inpe, mi hman tak tak te an in chawisang tawn a. Eizawnna kawnga hlawhtling viau lo te chu kan khawtlang kaihruaitu leh kan Kohhran inrelbawlna fawng chelhtute an ni ta! An dinhmun chelh chu zahawm mahsela an mahniin zah an phur tawh si lo!
Tianga Zoram kan kal reng chuan kum 20 a lo liam leh meuh chuan tunge Kohhran chu ngaisang reng ang a? Tu-in nge NGO chu hlut reng ta ang? An zingah pawh tunge tel peih tawh ang ni? Nu leh pa ten an fate zuan luh nan CYMA, CKṬP, ṬKP, MSU, MZP etc... te hi an la ît reng em? Heng pawl lian te lah hi Political platform a dinhmun ṭha chuankaina kailawnah kan ngai ṭan ta hial mai a, a van pawi em! Heng pâwl te hian an ropuina an hloh mek i ti ve em? Rilru dik lo pu a pâwla inhmangho chuan he thu hi an helh viau ang.
A rapthlak asin, hmanni a hna zawnnaah khan "YMA, KṬP leh Pawla inhmang lo" an duh thu an puang ta phiarh phiarh mai. Ṭhalai intodelh tumte tan pâwla zuan luh a rem ve ta lo em ni dawn? "KṬP/ YMA a inhmang ho chu hnathawkah an chhawr tlak loh" tih thâwm te hian kan NGO hruaitute beng thleng phak sela, insiamṭhat nan hmang sela a van duhawm em. Nge "Pâwla inhmang tam lo apiangin an sawisel peih kan ti leh hram dawn?"
A chunga kan sawi tak te khi a negative side vek a ni. Chhiar a hahthlakin min van titawt teh lul em. Pâwl zawng zawng kal dan a dik lo a ni lova, a dik lo a lansarh zawk em avangin kan thang tlâwm fo mai a ni. "Kei ni chu kan OB te tiang an ni lo" ti thei Branch tam tak kan la awm ang. Heng pawl ropui tak takah te hian mi rinawm tak tak, tlawmngai leh taima an la inphum ru ṭeuh a ni. Heng mite huai taka an ṭawng chhuah hunah pâwl ropuina tak tak chuan pâr a la chhuang leh zual sauh dawn.
Kan ram pâwl kal phung hi mi pakhat siam ṭhat chi a ni lova, nang leh kei hian "Khawnge, puan ven ka'n sawi chhing teh ang" kan tih a ṭul ta. Râl chhaih chi a ni lova, zuan luh chilh ngai a ni. Kan la chhe lailet der love. A siam ṭha turin i zuang lut ang aw. Ṭhalaite pawh hian titi phunglengah tiang lam hawi hi uar leh zawkin sawi i la, Politics hmanga NGO kaihhruai chingte hi i thlauhthla ngam ang u. Chuti lo zawng kan pawl ropui tak tak te kan vui liam mai dawn e.
Zo nun, aw nun mawi
Ṭap ṭapin ka au ding zo si lo
Zonu aw nun mawi
Liam lovin la cham rih hram rawh aw.
- ZR. Thahmingliana, Keifang