Hleihneihna (favouritism)
Sorkar, khawtlang, Kohhran, zirna in, damdawi in, pawl leh mimal etc. hmalakna kawng hrang hrangah 'hleih neihna' hian hmun a awh zau hle ṭhin tih hi zep rual a ni lo.
Mizo zinga hranghlui sapṭawng thiam Pu J.F. Laldailova chuan sapṭawng thumal pakhat 'favouritism' hi 'hleihneihna' tiin mawi takin a hrilh fiah. 'Hleih neih' kawnga Lal Isua thusawi hi ngun takin chhut hmasa teh le.
"In hmangaitute chauh in hmangaih hian lawmman engnge in hmuh ang? chhiahkhawntute pawhin chutiangin an ti ve lawm ni?"
(Mat. 5:46)
Isua thusawi ang khian kan hmangaitute chauh hmangaihna leh tih bik/ thlei bik/ hleih neihna hian khawi kipah pawh hmun a awh zau hle.
Sorkarah: Inthlanpui zawh hlima sorkar thar siamtu apiangin "Kan sorkar chu thlei bik/ hleih nei lo, huap zo sorkar a ni ang" tiin an au ṭhin. Hun a lokal a, policy/ scheme/ flagship program thar ṭha tak tak an han duang a, a taka an han hman meuh chuan 'hleihneihna' bawkin a umzui a; an party mi leh sa ni ve lo tan chuan beisei bo policy/ scheme/ flagship program a ni leh mai
ṭhin. Chumi hnu hmanah an party mi leh sa rau rauah pawh thlei bik/ hleih nei lehzelin uchuak takin anmahni hmangaitute, an chunga ṭhate leh campaign laia beisei nei lawk rana phe char char ṭhin te chungah chauh hleih neih malsawmna an vur leh si ṭhin.
Huap zo sorkar zawng a langa mawi tumna mai niin a lang leh ṭhin. Mipui dikna chanvo hi rualkhai thei ang bera semrual theih a ni asin.
Kohhranah: A te emaw, a lian emaw, khawi kohhranah pawh hleihneihna hian hmun a awh zau hle. Pathian thlarau pawlna avanga piantharna nei hlei lo, hausa, hna sang thawk leh thawhlawm thawh tam thei an nih avanga hleih nei taka Kohhrana nihna chanvo pawimawh chantir an ni ṭhinte hi Isua kha la damin rawn hmu ta se engtin tak ngai ang maw? Mirethei Pathian thlaraua thuamte'n kohhranah hmun an chang pha ve ta meuh lo niin a hriat.
Pawlah: NGO Pawl lian leh teah pawh hleih neihna hian hmun a awh zau ta hle. Pawl thiltum, inkaihhruaina hre miah lo, dinhmunin a zir vanga in vawrhlar tumte'n pawla mi ṭhahnemngai leh inpumpekna tinreng nena thawk ṭhinte chanvo luahlana an awm ṭhinte hi a ṭha lo ngawt mai. Hetiang mi hi nihna chauh duh, a taka thawk ṭha peih si lo an nih duh viau lehnghal!
Damdawi inah: Sorkar enkawl chauh ni lo, mimal din Damdawi in a pung chho zel a, mipui tan pawh a awlsam. Mahse, damdawi in lehzelah pawh 'hleih neihna' hian hmun a awh zau hle. A bikin sorkar enkawl damdawi inah mirethei damlote'n ngaihsak an hlawh tawk ṭhin lo niin a lang. Hmelhriat ṭha apiangin ngaihsak an hlawh a, mirethei zawkte tan tisa leh rilru damna a vâng ta.
Damdawi ina In admit dawn leh investigation kawng hrang hrangah pawh hleih neihna hian hmun a awh zau hle niin a lang. Mimal enkawl damdawi inah pawh neinung deuh leh dinhmun sanga dingte chuan ngaihsak an la hlawh fal zel nia!
Zirnaah: Sorkar/ mission/ mimal enkawl zirna in hrang hrangah hleih neihna hian hmun a awh zau hle. Mirethei, zirna ṭha neih loh avanga hlawhtling ve ṭawk ṭawkte tan admission lak a theih ve loh tluk a ni ta. Admission ti thei chin rau rauah pawh neinung leh dinhmun hniam deuhte an inthlau hle. Passed ṭhate chauh thlang admit duh sikul te pawh an awm lehnghal!
Social media-ah: Social media hi Pawl/ NGO/ pressure group/ Kohhran liante chauh chanchin thehdarhna niin a ngaih theih. "Pawl tlemte thiltih ṭhat leh thu thar neih chu social media-ah pholan tum ve mah ila bengkhawn kan hlawh lem lo” tih thawm a awm fo mai. Pawl te zawkte thil tih mipui tana ṭangkai tur chi a awm ve a nih chuan hmun chantir ve ṭhin a ṭha mang e aw.
Khawikipah pawh hleih neihna hian hmun a awh zau tial tial a. Heng hleih neihna tha lo takte hi tireh theitu chu mimal tinte hi kan ni a, hleihneihna kan tih reh chuan Zoram nuam kan siam mai dawn a ni.
- Dr. C. Lalrampana