Written by
Rinfela Zadeng

Nungcha humhalh

Tun laia khawvelin a buaipui mek pakhat chu ‘nungcha hum­halh’ a ni. College & Universty-ah pawh nungcha humhalh lam hi zirlai pawimawh tak a ni ta a, Pathian thu zirna lamah pawh ‘Green Theology’, Eco-Justice’ tih te chu zirlai (subject) pawimawh ber ber an ni tawh.

Mizo te hi kan pi leh pute hun lai, Kristian kan nih hma kha chuan kan sakhaw biak dan avang in nungcha humhalh hi kan inzirtir ngai lem lo niin a lang. Thangchhuah pa/ nu nih kha kan ngai sang tlat a, nungcha humhalh khan Mizo zingah hmun thuk tak a chang lo a ni.

Kristian te hian nungcha hum­halh kawngah mawh­phurhna lian tak kan nei. Genesis 1:26 ah Pathian chuan mihringte hi khawvela thilsiam dang te chungah thu nei turin thu min pe a. Kristian kan nih tawh avangin kan pi pu te sakhua kan kal san a. Chuvang chuan nungcha te humhalh a, an chenna tur ram­ngaw siam sak te hi kan mawhphurhna a ni ta.

Science zirna tarmit aṭang pawhin nungcha humhalh ṭulzia kan hre awm e. Nunna nei zawng zawng hi in ma­mawh tawn vek tura Pathian siam kan ni a. Mihringte nunna oxygen chu thingkung aṭangin kan dawng a, kan thlai ei chhetu pangang leh hrik te ei zotu chu sava te an ni leh. Heng nungcha te tel lo hian mihring te hi kan nung thei lo a, kan nunna hi a inzawm vek a ni.

Nungcha te kan humhalh loh chuan an thi mang ang a, kan chenna khawvel hi dam khawchhuah theihlohnaah kan chan tir thei a ni.

Kan sawi tak ang khan zirna huangah te nasa takin kan chenna khawvel (envi­ronment) chhe mek hi siamṭhat leh humhalh a ṭul tawhzia te kan tlang aupui nasat tak avangin rah ṭha tak tak a chhuah a. Mizaramah ngei pawh hei hi a takin hmuh tur a awm.

Tun laiah chuan miin ransa leh sava te pawh silai nen a veh tawh loin thlalakna ṭha tak nen an veh tawh zawk ṭhin.

Silai a ‘shoot’ lo in camera hmangin an ‘shoot’ tawh zawk a, chung an thlalak mawi tak tak te chu chanchinbu-ah leh social media-ah te an pho chhuak ṭhin tawh zawk a ni. Chung nungcha thlalak mawi tak tak te chu mipuite pawhin kan hlut chho a, nungcha humhalhna kawngah nasa takin kan ṭhang­harh mek a ni.

Nungcha humhalh kawngah hian nasa leh zualin ṭhang harh ila, kan chenna khawvel chhe mek hi nuam zawk, duhawm zawk leh chen zelna tlak ni tura kan siam reng theih nan nungcha humhalhna kawngah nasa leh zuala ṭan la turin kan in sawm tak meuh meuh a ni.

- Rinfela Zadeng