Written by
MC Awia

MIPUI NAWLPUI LAMṬANG LO RAM RORELNA

Kei hi chu mi ä let der ka ni a, mipui tana himdam lo a nih chuan tumah zahpah vak loa chhim thal bekang puah phawng phawng chi hi ka ni a, min lo hrethiam teh u.

Rorel tawh Sorkar te zia:
Mizoram State-a in sorkar chhawkte pahnih hi chuan ro an rel sak mipuite aiin kamdingte an zahin an hmakhua an ngai zawk ṭhin tlangpui niin a lang. India rama state thawhchhuah nei chau fal nalh ni siin state danga sorkar hnathawkte aiin an hlawh tam a, state danga sorkar hnathawkin hamṭhatna facilty) an dawn leh hmuh phak loh ang hlirin kan kamdingte pek an ni a. Promotion thuah pawh LDC aṭanga Secretary thleng kaisan theihna awm chhun chu Mizoram hi a ni awm e. Tunah phei chuan state danga an level pui leh senior pui dangte nena khaikhin chuan an dinhmun a ṭha fal nalh ni awma sawi.

A bikin, state danga Senior Officer ten office kal nana vehicle an hman theih dante kha ka hre thuk viau lo nain kan state nen chuan an inthlau lutuk. Junior Officer te pawh anmahni vehicle chu sorkarin a tui leh driver a tum sak a, facility dang lah an inhmuh ṭhat hleih lutuk. Parliament secretariat, New Delhi-ah Joint Secretary ka dawr ve tawh a, a ṭhutna leh room awm dan aṭangin Mizoram nen ka rilruin a khaikhin vat a, ka ringhlel deuh rum rum nghe nghe a. Chuvangin, Sorkar laipui sum pe chhuaktu zawk leh an drip khaia lo nung ve hram hramte room chei bawl vel dante chu inthlau tak a ni.

Police Officer-te motor kawl theih dan te leh in lama Orderly an inneih tam hleih dan chauh a la ni lo; an vawk vulh tur leh huan enkawltu tur leh in satu tur an la pawt theuh titih a, state dangah hi chuan sawi tur a awm meuh lo.

Kan state Annual budget hi kan population ngaihtuah chuan thlamuan pui tham tak zet a ni. Mahse sakhuain a ngek a hlawh tih ang deuhin mipui hnen thleng phak sum hi chu chau tak a ni. Heti chung hian lungawi lohna chang lah kan hre hlei thei si lo. Sorkar hotute leh kamding hote tuamhlawmna tur a nasat lutuk avangin kan chhiah khawn khawm hian a lo phuhru zo si lo a, chumi phuhruk tur chuan mipuite iptepui ah zawr tawh tak tangkaip thep leh vuai tawh tak aṭangin Electric bill tihsan chiam te, tui bill leh chhiah awm thei leh thei lo aṭanga min ṭham sakin a hnawhkhahna tur an dap mek zel bawk a. Sawr fu tlak kan nih tawh loh hnuah thuah hniha sawr fuin kan awm leh mek chu niin a lang.

Hei lo liama sorkar neitu zawk mipuite ngaihnepna leh an hmakhua ngaih lohna (anti-people) hi a awm thei dawn em ni?

Inawpna fel lo
Heng zawng zawng hi inawpna fel lo leh buṭu, administration blind leh kawng bo, state sorkar hruaitu hmasaten siam fel leh bithliah fel leh mipui hmakhawngaia kawng ṭha an hriat loh vang a nih bakah mipuite harsatna aia kamdingte mamawh nia an hriat leh duhzawng tihlawhtlin leh hlawm belh zel tura kan state sorkar neihte intlansiak ṭhin vang a ni. Sorkar hnathawk te lak aṭanga inthlan huna vote hmuh ṭhat beiseia an intlawn tawnna hmanrua a ni e, pawh ti ila, a sual thui loin ka ring.

Chung chuan kan economy hi nasa takin a nghawng a, price control awm lo nen, kan population mila ngaihtuahin an tam tih hi chu a lang. Tichuan, an dinhmun a ṭhat em avang hian chhungkaw tinin kan it a, kan duh vek a, a thawk awm ve lohna chhungkua te pawhin kan it a, sawi thui a harsa hle. An hlawh hi budget aṭanga pek a ni a, tih ngaihdan a awm thei, plan pawisa aṭanga pek pawh hi a awm ṭeuh tho a, kan budget pumpui aṭanga 80% dawn an hlawh leh hamṭhatna leh inrelbawlna (administrative cost) atan a kal chuan sawi tam a ngai lo.

Sorkarin mipuite a tuam hlawm danah a len tlak a rual lo hle a, economy kal rual lo a nasa tihna a ni a, anmahni lah mipui popu­lation aṭanga 10% zet chauh an la ni leh nghal a. Hei hi a hre thuk deuh leh bih chiang deuhte khan han lepse teh u khai.

Mipui mimir rethei te aṭanga khaichhuahna tur policy, NLUP ah pawh khan zep hauh loh chuan kamdingte tuam hlawmna tur kha percent nasa fe a kal ral tho. Thil ṭul lutuk loah motor leh office facilty atan nasa fe a kal a ni.

Tin, MNF-in an pamṭul tak MIP-ah pawh khan chutiang tho chu a ni. State kan nih phata sorkar MNF kha mipuiin kan lo ngaihtuah chiang lo hle mai a, Independence an sual tirh phat aṭanga tukkhuma kut khing hniha suih chunga an rawn tlawm haw thleng khan ziaka inkaihhruaina mumal tak leh dan engmah nei lo, thawnthu leh ṭawngkama thu inhlanchhawn an sawi ang leka an hotute mumang apiang an dan thar neih kha a lo ni a. Pu Lalduhawma an puh ang khan puh ni ve dawn ta se, gang rual kalkhawm, a huai huai hotu nihna ang lek ni awmin a lang.

An intuam mawina thupui ber Pathian leh kan ram ran tih lah khan a fun seng lo a, ramhnuaia an awm lai khan an tawn ṭet vek a, Pathian leh kan ram tan an tihah khan an mahni an rawn inhawn kim tawk a ni.

Kan ram tan chuan state dangte neihsa leh nihphung pangngai bak a awm chuang lo a, state dangin thisen far khat pawh seng loa an neih kha ... ka sawi peih lo. Tualchhung politics-ah an tal rei tulh tulh a, BJP hmeiah an inchhuah thei ṭawk chu a ni mai a. Engtin tak la kal zel ang i maw!

Congress pawh hun an hmang rei tulh tulh a, INC in state danga hmasawnna ṭha leh rintlak tak tak an chhawp leh an pek ang chu kan ramah tih ve dan an hre lo nge, an term tawp lamah NLUP, Chhura aium theihnghilh ang lek policy min hlui a, kut hnathawk hlutna leh pawimawhna kan bosal pui hman tep bawk a. Hnam intodelh tura kal ngaihna hre lo dinhmunah kan ding titih der bawk a.

Chuti chung chuan an party pahnih in lal chhawka nuam an inchen chhawk a, mipui phur rit chhawkna kawng chu thil ṭulah pawh an ngai ta lo a, party dangin anmahni an rawn thlak chu hlauh takte in an hlau ve ve a. Tunah hian thi thù namin an beih rawn chiam chiam mai a, mipui retheite erawh chuan kan retheihna khur thuk thim aṭanga min khaichhuak theitu tur leader kan dap lo thei lo a. Kan retheihna phur rit min chhawka kan nghawngkawl min hlih thlak saktu tur hruaitu kan dap lo thei lo a nih hi.

Chumi kawngah chuan mipuite hi a tawlh­in kan tawlh dul dul a, kan rilruin chutianga hruaitu rintlak chu ar bo zawn takin kan zawng mek zel rih chu a nih hi maw!

- MC Awia