Nationalism thinlung thlirna

Hnam thinlung ‘nationalism’ hi mitin thinlungah nghet takin a awm sa vek a, a mihring leh a hnama zirin thinlunga a tlak nat dan erawh a inang lo. Nationalism hian hnam feeling nasa takin a keng tel a, mahni hnama chiangte thinlungah chuan a thawkna em em ṭhin. He thuziak hi Vai huat emaw, hnam dang inhuat thar tir tura infuihna lam a ni lo tih erawh i hre hmasa ang u.

Tun hnaiah pawh MZP ten Bairabi leh Assam nena kan inrina Mizoram chinah Chawlhbuk sak an tum a, vai hoin an lo keipui sa hauh ve si a, an sipai leh mipui tha chakna hmangin kan zirlai pawisawi lo leh thuthar thehdarhtute thlengin an lo rikrap a, thisen chhuaka kut hial thlakin silai an hmet puak a ni.

Kan ngaihsan bik lem loh heng lai vela vai ho pawh hi an thil tihah an chiang emaw, chiang lo emaw lam ngaihtuah hmasa lovin hnam thilah chuan an lo ngawi mai mai bik lo a ni tih kan hria. He thil thlengah chiah hian Mizo zingah pawh Mizo hnama chiangte chu an hriat khawp mai. Tiang leh silai nei ve lo Mizo mipui leh zirlai tam takten Mizoram chhan nana nunna hial pawh chan huama ke an pen ngam kha an fakawm a, ‘Mizo Nationalism’-ah an chiang hle a ni, ti i la, a fun kim mai awm e.

Vai emaw, hnam dangin kan Mizo hmeichhia an pawngsual chang te, an hnute an khawih sak thawmte pawh kan hre leh zauh ṭhin. Khawi emaw laiah kan Mizo hmeichhiate hi lo zuamawm deuh pawh nise; kan hmeichhiate hnam thinlungah an harh thar phah nan an thlavang na takin mipaten kan hauhsak zawk tur a ni. Kan hmeichhia lo khuaikhem ṭhintu hnam dangte hi khawtlang hruaitu leh police kutah hlanin an him leh pial fo a. Hengte hi thuneitute hnen thlen hmain an nunna em kan laksak lo a nih pawhin, an dam chhung niah darkar tina an hriat chhuah phah hialna tur emaw, an dam chhunga an tihnawn leh tawh hauh lohna turin an phu tawk ai na pawha kut thak hnawih i hreh lo ang u.

Veng kilkhawr tak takah kalin inah te an rawn lut a, “Thir sia awm em?” an rawn ti ṭhin. An ramah thir chhe zawn hi mahni chauha inhlawhfak nan kan hman ngam loh turzia kan hre chiang hle lawi si. Kan in leh loah mahni chauha rawn kalin thir chhia, lehkha chhia leh baterry chhiate an rawn zawng ngam zel a nih chuan, tun aṭanga kum 20 a liam meuh chuan eng tiang takin nge an rawn ngampat ang tih ngaihtuah a ngai. Hengte hi zaidam takin kan lo chhawn fo tur a ni lo, an tlangnel zel lohna turin lo inveng lawk ang u.

Hnam inchimralna hi politics leh sorkar level emaw, sang tak aṭang chauhin a thleng ngai bik lo, kan ngaihtuah miah loh hniam tak anga kan ngaih aṭang pawhin a thleng thei. Hna hnuai hnungte te thawka inhlawhfa a kan rama lokal zir sang lem lo tak, hnam thinlung pawh inzirtirna chang hre loa kan ngaihte hi tluklohna tam tak kan nei. Zin chhuah ni khuaah motor pakhata chuan dun pawh hian an hriat khawp mai, thingpui in emaw, chaw eia chawlh changte hian an ni chuan an hnam pui vai dawr an pan zel a, keini chu vai dawrah pawh kan chawl ṭhuap zel. Kan ramah hian vai dawr, restaurant leh hotel tam tak a awm a. Mi tam tak chuan vai dawr pan hi kan hreh hauh lo, kan hreh loh chhan pawh duli emaw cheng hnih khat leka a lo tlawm zawk vangte a ni. Kan duhna tak takah chuan heng vai dawr pan thinte hian sum kan lo ren lo khawp mai, Mizo dawr ngei i pan hram hram tawh ang u.

Hmanah Pu Hrangchhuana (tuna Hrangchhuan Pharmacy Dawrpui) hian Silchar-ah dawr a siam a, an thil zawrh a to bik vang emaw, a quality chhiat vang pawh ni lovin vai hoin an dawr duh hauh lo a, a pamtul thak e an ti. An ramah Mizo ten sumdawnna kan din ve hi hnam thil angin an remti lo tihna a ni mai. Keini chuan share tlemte te neih duh avangin, Mizo hmingin vai dawr engemaw zat kan siam tir thin a, hengte hi hnama kan chian loh vang a ni a, a pawi khawp mai, hnam thilah thanharh kan ngai a ni. Champhai khawpui khi Mizoramah chuan an fakawm hlein ka hria, tun thlengin vai dawr nghet pangngai tak an la siam thei reng reng lo an ti.

KṬP/ṬKP/SAY/PYD,etc. khawmpui a ni emaw, a hu hoin nula leh tlangval inkhawm bang kan inzui duah duah a, vai thenkhat chuan kawng kenna chang pawh min hre mang lo. Chutih laiin khawlaiah zurui pakhat pawh hmu se, an hel tang tang zel. Kan kristiannate hi a hmunah leh a hunah i hmang thiam ang u. Kristianna hi kawrah hmangin a dawihzep tawk lekin kan kristian a, van ram kaia thih pui nghal nan erawh mahni theuh pawh kan inringhlel lawi si. Mizo Nationalism tidal tawk lek hian i kristian lo ang u.

Sap emaw, vai, korean leh hnam dangte hi kan ramah an lokalin an hnam tawnga biak kan lo tum tlangpui zel a. Kan hnam tawng ngeiin lo be hram hram zel ila; anmahni pawhin min ngaihsan phah zawk ang, chu chu kan Mizo tawng ropui zelna tur leh arh chhuah zelna tur a ni zawk. Kan ramah hian hnam dangten lo awm ve an duh anih chuan Mizo tawng an thiamlohna chu hreawm tih phah nan hmang thin rawh se.

Mizorama sei lian, zirna leh hnathawh avanga phai lam leh foreign-a nitin tawng dang hmangte an awm. Kan ramah an lo haw leh a, Mizo tawng an thiam bel tawh lohna chu zahna chang pawh an hre lo. Mizo zingah heng mite hi an ngaisang ta zawk mah emaw tih mai tur an awm bawk. Mahni tawng aia zir chawp tawng dang thiam zawk thu a awm lo. Heng mite hi ngaihnepna chang i hre zawk ang u.

Nupui pasal ineih thu-ah ni se, kan faten sap emaw Japan tlangval an neih chuan kan inchhuan phah em em a, heng lai vai chhia kan tih leh Myanmar mi neite erawh kan dem leh huai huai a. Eng hnam pawh nise, nupui pasala neih pawlh hi a pawi dan a inang reng tih hriain, hnam dang nupui pasala neih hi hnual sawt ngam ang u.

Mizote hi hnamah chiang ni i la, political party zingah pawh kan ramah, hnam dang party-te hi hman hmanah kan hnawt bo tawh ang. Nihna leh dinhmun ṭha duh vangte in mi tam tak chuan tualṭo party hnual sawtin hnam dang party kan tuipui tlut a, kan inti Mizo leh thung hle si a, thil inhmeh lo tak a ni. Hnam dang party kan rama inbun nghet tlat tawhte hi a pawizia a lo la lang chhuak dawn chauh a ni.

Kan nitin eizawnna hmunah te, kohhran anga rawng kan bawlnaahte leh politics kan kalpui danahte hian Mizo Nationalism thinlung dik tak puin, Mizo Nationalism chawisang zel ang u.

- R.Lalhmangaiha, Bethlehem veng