Written by
Vanlalhuma Kawlni
MOTOR TANG CHHUAH HI RAMRI CHINFELNA A NI LO
Khawvel kalphungah hian, Intenational/ State border hi ram venhimna pawimawh a nih avangin, humhalh pawimawh bik a ni ṭhin.
Mizoram leh Assam hian ramri buai kan nei a, chu ramri buai chhunga thuneitu chu Assam forest an ni ngawt mai hi thil hi fel lo theihtawp a ni ringawt mai. Inner line reserve forest hi Assam ram a ni ringawt thei lo, India danah chuan Mizoram pawh a ni bik chuang lo pawh a ni maithei e. Mahse kan pi/ pute ram lo humhalh ṭhin, an sai ram chhuahna hmun, Mizo pasalṭha engemaw zatten lu an phumna hmun, a hunlaia khawvel sawrkar chak ber Kumpinu sawrkar bengkhawn khawpa hnam kawlhsen kan nihzia lanchhuahna hmun leh sap sipai (vai te pawh an tel mahna) mi 50 lai kan kuk thlukna hmun leh ram a ni.
Kan kawngpui chu a zualpui a tlang tawh a, mi tam tak vei em em, tangkhangho pawh an rawn lut ṭan tawh a ni awm e. Kan awmna ram hi Vai ram a nih hi kan theihnghilh leh ṭhin. Mizo tangkhang an chhuah a, bungraw phur an chhuah leh si lo a nih chuan, economic blockage a inṭan dawn chauh a va ni mai awm ve.
Kan ramin a tihsual pawi tak chu, rambuai kan nih lai khan, Vairengte-ah check gate kan siam a. Kan check gate thlang chiah kha Assam ram a ni kan tihna ang a ni.
Assam lamin Lailapur-ah check gate an siam thung a, border check post ang thovin kal mah se, chumi inkar zawng chu Assam Forest ram a nih avangin Assam lam hian fing takin, Forest department hmang zelin min nek a ni. Tun ṭum buai a, Assam MLA te ṭawngkam aṭang khan Assam ram ang chiahin an ngai tawh tihna a ni. Congress party (22 yrs) leh MNF sawrkar chhung (12 yrs) chhung zawng hian, khulai ram khu ram buai, tuma kutthlak loh tur (status quo, maintain) anga dahin, buai lo, fel chuang si lova awm ṭhin a ni.
Tunah hian kan ramri buaina ṭhenkhat chu (kawngpui tih tlang etc) chu political level ni lo, official level-in sawifel thawkhat a ni tawh awm e; official-te hmangin khawvel khawi lai ramri mah hi sawifel a ni ngai lo. Ramri sawifel ngam, sawifel thiam, Assam lam leh central sawrkar bia a, hmin thei tur kan mamawh a ni. Chu chu, tuna political party kan neih mek zingah hian an awm em? an awm lo a nih pawhin kan chher chhuah chawp a ngai a ni tawh mai. Tualvungi ko thiam kan mamawh e.
TLIPNA :
Kan ram chinah check gate kan siam a, kan ṭhutchilh a ngai. Assam pawh hian siam se, duh leh ṭhutchilh ve mai rawh se.
UT kan nih dawna India-in ramri min kham sak (Noth Eastern Area (Re- Organisation) Act 1971 behchhan kha , Pu Ch Chhunga khan pawm lovin Mizo Union party hmingin Memorandum Bible aia chhah a lo thehlut tawh a. He memorandum zulzui hian Mizoram hian ramri kham kan duh a, he inner line reserve area hi Lushai hill a ni tih kumpinu sawrkarin a ziah ang hian India hian kan ram dik tak a ni a, Assam forest enkawl zel hi kan remti tawh lo, kan tih a ngai.
North Eastern Area (Re-Organisation) 1971 hian Mizoram zautak (509 Sq miles) a huam tel loh avangin, kan ṭhalaite an thinur hle a, India sawrkara lungawi leh thlamuang taka kan awm zel theihna daltu a nih theih dawn avangin, Re-Survey neih kan phut a. He thilah hian tu ram mah kan la hek dawn lo - kan ta sa, dan anga India Constitution a zuah luh ṭhat kan duh mai a ni e, tiin kan sawi mai tur a ni ang.
Inner line forest reserve area chhung hi, Sq miles 509 tak tak hi ni tawh lovin sawi a ni. Kum 1960 chho vel khan, mihring engemaw zat an lo chen tawh avangin, Pu Ch Chhunga te (hriatpuina thovin?) tuna Dholai / Bhaga vel 70 KM Sq vel hi hleh thlak a lo ni tawh bawk awm e. Hetiang a nih chuan helai ram hi kan nei let a nih pawhin khunglai vai tlimpui khu kan chhawm tel dawn chuang lo tihna a nih chu. (Lo huphurh tawk kan awm takin) He thilah hian political will or stategy sang tak kan neih a ngai ang. Assam lam hi thiam taka kan hmin a ngai dawn a, chu tak chu a harsa lai tur a nih rualin a hlawhtlin theihna awmchhun a ni bawk.
Kan sawi fo angin, ramri chinfelna hi NGO leh khawtlang ṭangrual tih theih mai a ni lo; Political agenda a ni. Assam leh Central sawrkar 'vaw dup' kawp thei politician kan mamawh ang. Tuna kan sawrkar hruaitute nge kan rin a, INC kan ko let dawn? Nge IPS val telna zawk!
Kan ram leh hnam hian kawng hrang hrangin chhanchhuaktu a mamawh a, chu hna thawk tur chuan palai fel tak leh rintlak kan mamawh a ni. Tunge Mizote tan kal ang a, tunge thawk thei ang le? Duhthlangtu tur chu mipuite kan ni e.