RALTLANTE NAKTUK HUN TUR HI....
Myanmar rama sipai thuneihna avanga nunauin harsatna an tawh avangin Mizorama raltlan rawn lut chu nitin awm belh zelin tunah hian Education Department lamin an record dan chuan Champhai District-ah raltlan mi 579, Lawngtlai District-ah mi 539 leh Hnahthial District-ah mi 327 te chu School naupang an ni.
Heng bakah hian Myanmar raltlan rawn lutte hi October 21, 2021 report-a kan hmuh danin; Aizawl District ah 1622, Lunglei District ah 237, Lawngtlai District ah 3022, Siaha District ah 1362 leh Hnahthial District ah 2244 awmin Oct. 19, 2021 report-a kan hmun danin Champhai District ah mi 5795 an awm bawk a. An vai hian mi 14,282 niin chhinchhiah loh mi sang chuang an awm bawk nia sawi a ni.
Heng bakah hian rawn la luh belh lehzel tura ngaih an ni a, Myanmar ramah remna leh muanna a la awm mai hmel si loh avang hian kan unaute chhawmdawlna kawngah tlawmngai pawl hrang hrang mai bakah Political party leh kohhrante pawhin anmahni chhawmdawlna lam buaipui hian kan la chawl mai thei rih dawn lo niin a lang.
Kan theih ang anga kan unaute hi kan chhawmdawl a pawimawh. Central sorkarin raltlan angin la dawngsawng thei rih loh mahsela ‘kan unaute’ an nihna avang zawka keiniin hetianga kan lo dawngsawng hi kan tih tur tak ni pawhin a hriat a, a lawmawm hle a ni. Chutih lai erawh chuan tun ang renga kan lo dawnsawn a, mi tlawmngai leh thilphalte chhawmdawlna pek ring ringawt tura kan awm tir reng chu a fuh chiah lo mai thei a, hei aia ṭha zawk ruahmanna kan siam a ṭul dawn hle in alang. Chumi atan chuan hetiang hian rawtna ang deuhin ruahmanna han siam chhin ila;
Ramri hrula awm tur: Kan chenna kiangah hmun awl a tam tawh loh avangin leh kawng hrang hranga a bika enkawl an la ngaih dawn avang hian ramri hrula awm tir hi a remchang viauin a hriat. Ramri hrula awmtir hi anmahni duhsaklohna leh eng emaw thil dang vang pawh ni loin khawvel hmun dangah pawh tihdan pangngai a ni. Israel ramah ngei pawh vawiin thlenga an la kalpui dan a ni. Kan ṭhenawm Assam state ngei pawhin Mizoram hnaih lamah a nih hi Bangladeshis ho an dah bawk ni. Kolasib District, Mamit District, Lawngtlai District leh Lunglei District-ah te hian ramri hnaih lamah ram awl luah loh engemawzat a awm a, hengah te hian a area DC te’n uluk taka vilin In leh lo an dinna turin sum leh pai ngaihtuah sak sela. A thlawn ngawta pe loin a pung tlemte awma puk tir ni sela. Inchung tur rangva te chu a thlawna pek theih a nih phei chuan a lawmawm ngawt ang.
Thingsai khua hi In 500 vel an awm mek a, mihring cheng hi 2400 velah lo ngai bawk ila. Chutiang chuan raltlan mi 900 vel enkawl chu hautak tham tak tur a ni. Thingsai ang bawk hian khaw hrang hrangah kan unau raltlante hian nunphung a tihbuai mek leh khawtlang hruaitute rilru a tih hahna hi an awm nualin a rinawm. Myanmar lam aṭangin kan unau rawn lut an la awm reng bawk si nen hian nakin lawkah phurrit lian tak ala thleng theiin a rinawm a ni. Hei hi hmangaih loh vang a ni lo a, anmahni tan ngei pawha ṭha zawk tur nia hriat a ni.
Eizawnna siamsak: Kan unau raltlan rawn lutte hian an nunna humhim duh avangin engkim kalsanin an rawn lut a. Keiniin kan theih ang anga thawmhnaw leh ei tur leh sum leh paite nena kan lo chhawmdawl hi a lawmawm em em rualin hetiang reng hi a remchan theih reng dawn loh avangin anmahnia eizawnna an neih theihna turin kawng kan sial sak a pawimawh dawn ta a ni.
Ramri hrul lama District thuneitute leh VC te remtihpuinaa In leh lo an neih a, awmhmun an benbel theih chuan thlamuang takin eizawnna kawng pawh an zawh thei ve turah ngai ila. Kuthnathawh lam emaw anmahni thiam zawng thildang pawh nisela chung aṭang sum leh pai an thawhchhuah theihna turin kan sorkar hian a bulṭanna turin ruahmanna siam sela a ṭha ngawtin a rinawm.
Chumi tur chuan a bik takin an awmna, In leh lo an neihna DC te remtihnain Village Council-te’n an huam chhungah chhungkaw tin tana eizawnna bul an ṭan theihna turin temporary pass angin ram enkawl tur pe sela. Refugee ID siam ngei pawh a ṭul ang a, kum hnih atan emaw siamin document pawimawh dangte pawh keimahni ang bawkin a theih chen chen siam sak ni bawkin an awmna sawn emaw an pem apiangin pem lehkhate pawh siamsak zel ni bawk sela. Khawpuiah emaw hmun dangah pawh inhlawh an lo duh ve a nih pawhin engmah harsatna a awm lohna atan a pawimawh a ni.
Zirna in pawh din zelin: Chutianga ramri hnaih lama chhungkaw 20 - 40 inkar emawte awmna hmunah chuan kan sorkarin naupangte tan zirna In hawng thei zel bawkin regular emaw part time angin zirtirtu pawh anni tan hian lak ni bawk sela. A bik takin Anganwadi phei chu In 20 danah pakhat zel ang tal awm tir theih nisela a ṭha ngawt ang.
Primary School leh Middle School pawh ngei ngeia dah ngai a ni bawk ang a, tuna mi 1735 vel an zing aṭanga zirlai kan neih ang hian kan sorkar hian hmangaih taka a tuamhlawma a enkawl a ṭha hle a ni.
Hetiang hian point thum lekin Myanmar aṭanga kan unau rawn lutte enkawl dan tur kan han sawi chhin a, hei aia ṭha zawk pawh hi ala awm thei bawk ang a. Heng kan han sawi takte hi a chhan ber chu raltlante naktuk hun tur hi kan thlirpui a ngai hle mai a, kan kuta an awm tak rau rauah chuan kan ngaihtuah a ngai tihna a ni a. An rawn chhuahna Myanmar ramah hian boruak muanawm tak pawh awm mahsela kir chho an awm bawk rualin ṭhenkhat hi chu an kir chho leh duh tawh lo mai thei bawk a, kan hnena awm reng duh tawh zawk an ni thei.
An tan chuan Mizoram hi Jerusalem a nih tlat avangin tuna mi 14,662 vel emaw awm mekte hi chhawmdawlna nen emaw ringawt chuan kan awmpui reng theih dawn si loh avangin hetiang hian ruahmanna kan han siam chhin a. Thil pawimawh tak pakhat awm chu tunlai hian khawchhak lam aṭangin ruihhlo chi hrang hrang a rawn lutin hmun ṭhenkhatahte phei chuan thihna hial pawh a thleng a. Hengte hi kan unau raltlante vang a ni e tih ni chiah lo mahsela misualin remchanga an lo hman ve theih avangin tuna kan kalphung pangngai hi chuan min zawh loh chin ala nei thuaiin a rinawm. Keimahni zawk hian kan la buai phah viau pawh a hlauhawm a ni.
- Mahmuaka Chhakchhuak