Written by
- Dr. Lalbiak Kima

COVID 19 LEH KAN DINHMUN

Hrileng zirchiangtuten natna hrik a darh nasat theih dân hriat nân a inthlahpun sawina atan (Reproduction number) 'R' an hmang ṭhin a. He R value hi 1 aia a sân chuan nasa takin hri hi a darh thei tihna a ni. Covid 19 hian R value 3 a nei a, chumi awmzia chu Covid positive pakhat engmah invenna hmang lo (Facemask vuah lo) hian mi 3 aia tlem lo ṭum khatah a kaidarh thei tihna a ni. Naupang natna Sentût hian R value 15 a nei a, he natna vei hian naupang dang, invenna la lo 15 vel a kaidarh thei tihna ang deuh a nih chu.

Chuvangin, Covid 19 pawh hi a darh zel loh nan R value hi 1 hnuai lam a nih reng a ngai. Chumi tur chuan kawng hrang hrang Covid Vaccine te, hmai tuam (CAB zawm ṭhat) te, mipui punkhawm khap etc etc nasa tak a hmalak a ni. Kan hmalaknate hi a sawt leh sawt loh hriat nan mithiam kan tih Public Health lam hian R value an chhutchhuah reng a ngai a ni.

Tunah Kolkota khuan R value 1.06 an nei mek a, Durga Puja an hman vak chuan an pung leh hluai thei tihna a ni. Assam hian R value 0.92 an nei. Delhi khu 0.92 aṭang 0.95 ah an chho a, an fimkhur leh deuh a ngai. Kerala hian R value 1.04 a nei ṭhin a, an pung nasa hman hle. Nasa taka an beih avangin tunah chuan R value hi 0.85 vel a ni ta a, an ṭan zel chuan an hniam ve tulh tulh ang.

Mizoram pawh hi thla hlui 29thSept.thleng kha chuan kan R value kha 1.1 a ni a, kan Covid case a pung nasa hman hle a ni. Theihtawpa kan ṭan tlan avangin kar kal ta 6thOct, 2021 khan kan R value hi 0.94 ah a tla thla ve leh a ni. 14th Oct. khan kan R value hi 0.77 a ni ve leh ta. Hetianga kan ṭan mar reng chuan kan Covid Case a tlahniam ve ṭan ang. Kan Test Positivity (TPR) pawh a hniam ve zel turah a beisei theih ang.

Mahse hripui hi a la lêng reng tih hriat tlat tur a ni. Tuna kan inkhuahkhirhna hi kan thlah dul emaw, CAB kan zawm ṭhat reng loh chuan rang takin kan pung leh hluai thei tih hi hriat reng tur a ni.

Kum tawp lam hunpui kan hnaih chhoh bakah Assembly Bye Election te kan hmachhawn dawn a. Hengah hian kan fimkhur hle loh chuan Covid 19 hi nasa takin kan tuar leh thei a ni. Mitin fimkhur taka khawsa in pâwn leh mahni in chhungah Facemask vuah ṭheuh tum tawh tur a ni. Hei hi hripui laka kan himna tur kawng ṭha leh awlsam ber a ni e. Inkharkhip ning tawh zawng zawng tan pawh hripui laka kan fihlimna kawng tur a ni tih hre thar leh ṭheuh ang u.

Europe ram ṭhenkhatah khuan Facemask hi an ngai pawimawh lo ta lutuk a. Tunah Delta Variant chi khat AY 4.2 hi a rawn lang leh deuh a, ram ṭhenkhat Armenia etc velah chuan School pawh online-in an ṭan leh tawh a ni. Kei ni chu kan TPR hi 5% hnuai lam a nih hnu (November chuan beisei ila) pawhin MASK FOR ALL hi chu Hripui a lên chhung chu kalpui char char i tum ang u. Lockdown ai maha effective zawk a ni si a.

- Dr. Lalbiak kima