Written by
Lalhmingmawii
Dept. of Mass Comm. Mizoram University

Global Climate Change

Khawvel sik leh sa inthlak dan kan hre chiang nitin kum tin a, chutih rual chuan kan mitin a hmuh theih leh kan bengin a hriat chin bakah hian nasa takin danglamna chu a thleng reng a ni.

Climate change kan tih hian kum hnih khat mai ni lo, kum zabi sang tam tak lo la awm tur thlenga khuanu'n dik thlapa a duan fel sa a danglamna emaw chhiat lehzualna emaw lo thlengte leh la thleng mai thei turte chungchang a ni ber.

Climate Change chu engin nge thlen?: Climate change chu biotic processes te, solar radiation hrang hrang leiin a lo dawn aṭang te in leh khuarel chhiatna tlang kang vang tein a thleng ṭhin.

Tin, mihringten bawlhhlawh nasa tak kan siam chhuah leh meikhu kan siam te, green house gases kan tih chhuah nasat lutuk vangte pawhin global warming a thleng bawk.

Chu chuan khaw­velah temperature a tisang zual zel a, van boruakah carbon dioxide a siam a, chu chuan boruak ṭhate tichhiain khua a tilum tial tial a ni.

Climate change nghawng: Khawvel pumah temperature sang zel, 19th century hnuah khawvel temperature a sang chho zel a, khuanu duan sa anga a pangngai a awm thei tawh loin mihringten kan bawlhhlawh siam leh mei hal te avangin carbon dioxide a tam tial tial a, chu chuan mathei lovin temperature a tisang ta ṭhin a ni. Kum 2016, January-September (thla riat chhung) kha khawvel a khaw lum ber lai a ni nghe nghe.

Temperature sang zelin nghawng nasa tak a nei a. Tuifinriat tuite pawhin ni sa tak mai chu dawng vein an lum tial tiala, kum 1969 aṭangin tuifinriat tui chunglam 700mtr (2300feet) chu 0.302°F in a sang tawh a ni.

Nisain Greenland ram leh Antarctica rama vur te chu a titui ral zel a. NASA leh climate experiment-te zirchiannaah kum tinin Greenland ramah vur 150-250 cubic km. zet a tuiral ṭhin tih hmuh chhuah a ni. Tin, Antarctica-ah 152 cubic km. zet a tuiral bawk.

Vur an tuiral zel a, chu chuan tuifinriata tuite a fin a, tuifinriat tui a chim sang zel a, 20th century-ah tui­finriat tui chu vur tuiin a fin avangin 8 inches ngawtin a san belh. Tun dinhmunah chuan chu mi let hnih zet chu a nih tawh rin a ni.

He lei hi kan neih chhun a ni a, a dang pek kan ni tawh dawn lo. Ngilneihnate, hma­ngaihnate, himnate he lei hian a mamawh. Hetiang zel chuan he lei hi chenna atan a tlak loh mai dawn a, chumi hunah chuan khawiah nge pemna tur kan hriat chuan ang le? Chhanhim turin engtin nge i ke i pen ve dawn?

- Lalhmingmawii, Dept. of Mass Comm. Mizoram University