Written by
Vanlalhlimpuia
2nd semester, Mass Communication, Mizoram University

Sumsi chikhat (loggerhead turtle)-te hi An pianna ramah an kir leh ṭhin!

Khawvel ṭhang zelah thil mak tak tak hmuhchhuah zel a ni a. Finna leh thiamna a ṭhang zel a, nungcha te chanchin kan hriatna pawh a pung zel.

The New York Times, Tahrik ni 13, Ṭau Thla, 2018 chhuak chuan Sumsi chi khat, Loggerhead Turtle-te hi an pianna ramah an let leh ngei ṭhin a ni a ti mauh mai! Heng sumsi chi te hi kum sawm tel hnu-ah lei hipna avangin an pianna hmunah an let leh ṭhin tih hi an zirna aṭanga an hmuh chhuah chu a ni.

Sumsi te hian an dam chhung kum tam zawk chu North Carolina, Florida leh North Africa kar tawnin, a tawp khawkah chuan an pianna hmun, mel 40 aṭanga mel 50 huam chhungah an let leh ṭhin. He an pianna hmun leilung hipna an hriat hran theihna hi mithiamte chuan ‘geomagnetic imprinting’ tiin an sawi. Geomagnetic imprinting hi an­mahni thlahtuten an hnutchhiah, chhin­chhina ang reng atana an thlahte an ro chun a ni awm e.

He zirna-a an ziaktu leh a fawng chelhtu, Kenneth Lohmann, University of North Carolina proffessor chuan, he an thil hmuhchhuah hi heng sumsi te mang lova humhalh an nih theihna atana ṭangkai tak tur niin a sawi. Sava leh sangha te pawhin leilung hipna hi kawng/ hmun chhuina atan an hman ve tho avangin salmon leh sangha chi hrang dang humhalh nan pawh a hman ṭangkai theih a ni, a ti bawk.

J.Roger Brothers, he zirnaa sulsutu ber leh sumsi (sea turtle) lama mithiam chuan tuifinriat, khawmual anga zia nei ve mang si lova hetianga kawng an sial thiam hi thil ropui tak ni-a a ngaih thu a sawi. Florida a cheng Loggerhead turtles chi 800 chuang te hi zirchian fe an lo ni tawh a, chu zir­chianna aṭang chuan Dr. Lohmann leh Mr. Brothers te chuan inhnaih taka bu nei te aiin an bu neihna hmuna leilung hipna inzat/ intluk te zingah inanna nei an tam zawk tih an hmuchhuak bawk.

Loggerhead tur­tles te hi Florida Gulf emaw Atlantic lui kamah bu an nei tlangpui a. Heng hmun pahnih kar tawn te an awm bawk a, hmun inep chiaha awm an ni a, an lei hipna zia rang a inan em avangin sumsi te pawh hian an hai ve fo a ni. A nihna takah chuan an pianna hmun kha an hre reng tak tak a ni lova, lei hipna leh a zia rang aṭangin an chhui let thiam mai zawk a ni.

Dr. Lohmann chuan Bermuda sumsi te humhalhna atana an hnathawh hlawh­chham ta te pawh khan he geomagnetic im­printing hmang hian thar thawh leh theih niin a ngai a. Heng satel te hi an pianna leilung hipna nena inang tura siamchawp chuan an pianna hmun angin a ngaih tir thei niin a sawi.

Amaherawhchu, he zirchianna hi finfiahna tel lo a nih avangin a aia thuka luhchilh chu a harsa rih ang. Loggerhead turtles lah kum 20 an tlin huna chi thlah thei an ni chauh a, sumsi tui 1000 zela 1 bak hi chi thlah thei tura kum 20 dam thleng an awm ngai lo bawk a ni. Chuti chung chuan, Nathan Putman, Ecological Research Associates Inc chuan finfiahna mu­mal awm rih lo mah se thil ṭang­kai tak a la nih thei an ring tlat a ni.

- Vanlalhlimpuia, 2nd semester, Mass Communication, Mizoram University