HNAM INPUMKHATNA
Khawvel sawrkar hrang hrang zingah hian an ram chhunga hnam chi khat leh ṭawng khat chauh hmanna ram hi zawng ta ila, a awm pawhin an tam lo hle ang. Vatican city te khu chu an lo ni mahna le. Ram chauh ni lovin State te pawh. India ramah pawh hian chhut ta ila, hnam khat leh ṭawng khat chauh hmanna a vang viau awm e.
Chutiang ram leh state-ah chuan a hnam lian ber, a bial zau ber luahtu leh sawrkarna changtu ber hian rilru zau tak an put a ngai chawk. Chuti a nih loh chuan buaina lian deuh leh tenau deuh a tam duh hle.
Kohhran thilah pawh hian a ram kohhran lian ber hian nu leh pa chan chang thiam sela Zoram kohhran inpumkhatna hi a ṭha sawt ang. Kristian hla bua hla te, Pathian biaknaa kan sak tlan vek an tihdangam dawnte hian kohhran te zawk te hi hriattirin heng hi tihdanglam ṭulin kan hria a, lo thlir ve teh u tiin hawihhawm takin hriattir ta sela. Chutiangin Lalpa
ṭawngṭaina te thleng pawh hian, chu chuan inlungrualna leh inpumkhatna ṭha zawk a siam ngei ka ring. Tunah chuan heng thil te hi min thenhrangtu an chang a, Lalpa ṭawngṭaina te phei chu kan sawiho zing si a, kan danglam dan kan in hrilh tawn reng hi a ni mai a. Zoram ringtute min ṭhen hrangtuah kan siam a ni ber mai.
Sawrkar lam han thlir ta ila. British sawrkar khuan United Kingdom siamin Scotland, Northern Ireland leh Wales ram te an thlazar hnuaiah an dah a. Tikhuan ram khat angin an awm dial dial a, heng ram pathumte hi status sang tak an pe a. A bikin Scotland-a politician ṭhenkhat te khuan independent an sual ve reng a. Kum 1981 kuma Scotland kan kal ṭuma ka thlen in nu chuan “Kan chhungkua hi King Arthur-a thlah kal zel kha kan ni a, kan independent phawt chuan kan chan a ṭha ang” a ti a, a phur em em mai a. Nimahsela nikum lawk thleng khan vote an lakin Independent duh lo lam an la chak tlat zel zuk nia.
Eng nge a chhan pui ber ni ang kan tih chuan England-in a enkawlnaah an lungawi tawk tihna a ni mai. England mipuite lakah hmuhsitna leh endawngna, inthliarna tuar hrehawm a awm lo a ni ngei ang. Chuti ni lo se England-in independent a phal em em si a, a ram sawkar leh mipuite lakah lungawi lo sela chuan independenta ding thei reng an ni. Keini chuan sap vek, in ang putin kan hmu mai thei a, mahse a ni hauh lo va, an ṭawng a dang a, an zia pawh a dang, mah se pum khatin hei chen hi an awm tawh.
ZORO hian ZO re-unification hi an tum bulpui ber a ni a, chumi atan chuan an thawk nasain UNO thleng thlengin an tlan a, an fakawm ka ti khawp mai. Mizoram chhung a mi ni lo state danga zo hnahthlak te leh ram dang a zo hnahthlakte nena insuihkhawm chu an tumpui ber (paramount object) a niin ka lo hria a. Chutiang a nih lai chuan Mizoram chhunga chengte ngei inpumkhatna lam hi tuten nge buaipui ve aw.
ZORO hian ram chhunga chengte inpumkhatna hi hma tel se a ṭha law maw aw ka ti. Chuti a nih loh chuan state pawn leh ram danga mite nena insuihkhawm kan tum mek laiin ram chhung mi kan inṭhendarh si chuan kan insuihkhawmna chu a tlo ngut ang em? tih hi ka zawhna a ni.
Lal Isuan ram chu an inṭhendarh chuan an ding chhuak lovang a ti a. Israel ram chhim leh hmara inṭhen tlu ta Lalpan zawlnei Ezekiela hmanga pumkhata a siam leh thute kha a rilruah a awm ngei ang. Kan zing aṭang hian inṭhenna leh inhuatna rilru hi kan dahbo a pawimawh khawpin ka hria. Kan ram chhunga mi leh hnam chi hrang hrangte inpumkhatna, huap zo sawrkar, huap zo mipui, huap zo kristian, huap zo ṭhalai, huap zo rilru pu kan nih ava pawimawh em! Kan ram zimtea-ah hian tlang thianghlim eng hnam pawh unau anga kan khawsak dial dial theihna siam hi a pawimawh hle a ni! Lalpa min duh dan pawh a nih ka ring.
Mizoram chhungah hian hnam chi hrang hrang, ṭawng hrang hrang kan awm a, kan inpumkhatna atan leh kil hrang hranga foreigner lo lut turte danna tur atan pawh ram chhung mi nisate kan inpumkhata kan tan tlan hi a pawimawh hlein ka hria. Chutih laia inhuatna chi tuh thei zawng leh huat bik, ngei bik nei zawnga kan tih chuan kan karah huatna hri awmin chu chuan chhuan tam tak lo awm tur thlengin a nghawng ang. Kan thu chhuah leh puanah inthliar hranna rawng kai lang leh zauh ṭhin te hi pawi ka ti.
Class XII result chhuak Zonet news-in a puan a, ‘a sang zingh Mizo chuti zat kan tel’ tih te khan a hnampui berin kan fate kan thlir dan puitlin lohzia a tilang deuh lo maw? Rilru zau tak pu a, mi chi hrang hrang te inkaihkuah a, inpumkhata kan tan tlan a, Mizoram, ram ropui hi chhuang taka kan thawhho vek theihna tur kawng zawn hram hram hi pawimawh ka va ti em!
Kristian ringtu puitling zia kan tih, hmangaihnaa mi leh hnam chi hrang hrang te in pumkhat hi, ram hmangaihna kawnga mi puitling chauh ni lo, politician puitling te zia tur pawh a ni tho mai, mipui mimir te zia tur pawh.
- Commissioner Lalkiamlova