Written by
Lallianzuala Fanai

Sawhthing kan sawisa rei ta...

Sawhthing hi sum chang thlai zinga mi a nih vangin Mizoramah kuthnathawktu tam takin an ching a. Hmarcha angin buaipui a hautak lo a, kum hlun deuh pawha chin theih a ni. June 2, 2018 khan Zoram Peoples Movement (ZPM) hruaitute chuan thuthar thehdarhtute kâwmin; ZPM-in sorkarna an siam chuan, sawhthing kg. khat Rs. 50-a an lei ngei theih tur thu an sawi a. Hetianga ZPM hotuten intiamkamna an nei mai hi a huaisen thlak a, mi tam tak mak tih pawh a hlawh mai thei.

Amaherawhchu, sawhthing hi sum chang thlai kan neih, kan thar tam em em ni si leh hralhna lama kuthnathawktute an buai ziahna thlai pakhat a ni a. Chumi hre ran chuan ZPM hian kuthnathawktute rilru hmin tumin an hmachhawp an puang a tih theih awm e. Sawhthing hralhna kawnga hmalakna hrang hrang kan chhui dawn a ni.

April 29, 2009 khan Trade and Commerce Minister Pu Lalrinliana Sailo Office-ah aieng leh sawhthing man man zawka hralh a nih theih dan tur an sawiho. Trade & Commerce Minister chuan tun dinhmun maiah chuan a lungawithlak thawkhat thu sawiin Mizorama sawhthing rate san ber ṭum ni hiala a rin thu a sawi. MAMCO record-a a lan dan chuan kum 2009 khan sawhthing kg khat Rs 30-32 ang hisapin quintals 178721.31 zet hralh a ni.

December 4, 2013 : Mizoram Ginger Gro­wer Association (MGGA) hruaitute chuan 04-12-2013 khan Aizawl Press Club-ah thuthar thehdarhtute an kawm a; 2-Bee Manage­ment & Consultancy nen ṭangkawpin sawh­thing rate thunun (control) an tum thu an puang. Thunun an tum chhan hi a chingtute ni lo, a leitute hlawk zawkna tih bo a nih theih nan niin an sawi. Hei hian a entir chu sorkarin kuthnathawktu, sawhthing chingtute hmakhaw ngaiin engmah a ti lo tih a lantir.

January 14, 2014 Vanglaini zirchiannaa lan danin Aizawl New Market-ah sawhthing kg. khat Rs. 80 in an zuar.

February 26, 2014 : Mizoram Agricultural Marketing Corporation Limited (MAMCO) chhinchhiah danin, kum 2013 chhung khan Mizoram aṭangin state páwnah sawhthing quintal 3,27,450 thawn chhuah a ni a, hei hi kg. khat Rs. 25 man anga chawhrualin, cheng vbc. 81.86 vel hû a ni.

May 19, 2014 : Khanpui khuaa sawhthing chíngtute chuan sawhthing an hralhnaa aṭangin sum an la lut tam hle, cheng nuai 40-50 la lutte pawh an awm. Hemi kuma Khanpui khuaa sawhthing thar tam ber chu KSCA president Lalhlupuia a ni a, quintal 600 a thar. A dawta thar tam Gorkhali pa chuan qtl. 500 vel a thar.

Khanpuia 2014 a sawhthing an thar hi kg. 1 Rs. 45-80 inkarin vaihoin an leisak a, sum la lut tam deuhte chuan cheng nuai 30-50 inkar an lei chhuak a, a náwlpui chuan nuai 10-15 inkar vel an lei chhuak.

September 3, 2016 : ZNP president Lal­duhoma chuan, kut hnathawktute thawhrim rah a thlawna a luang ral ṭhin chu pawi a tih thu a sawi a; Mizoram sorkar chu sawhthing leisak turin a ngen.

Lalduhoma hian party inkhawmah thu sawiin, “Kut hnathawktute'n an thar chhuah hralhna tur rate hre lâwk loin hna an thawk ṭhin a, kuminah pawh sawhthing tam tak a ṭawih ral leh ta hi pawi kan tiin kut hna­thawktute kan lainat tak zet a ni," a ti

Hemi kum hian mi tam takin sawhthing rate a ṭha turah ngaiin an cho hlawm a, mahse rate a ṭhat loh vangin sawhthing a ṭawih ral hnem hle. Phuaibuang khuaa Pu Ramhmachhuana chuan a sawhthing chawh sa quintal 60-70 inkar a ṭawih ral tih a sawi.

January 10, 2017 : Vanglaini January 11 chhuakah 'Sawhthing chingtute'n hralhna an hre rih lo' tih thupuia hmangin Mizorama sawhthing thar chhuahte hralh a hun chho a, mahse, a hlawma lei duh an la awm loh avangin sawhthing chíngtute'n harsatna an tawk mek tih a tarlang.

April 25, 2017 : NLUP Implementing Board (NIB) leh Tuirial Airfield-a hmun nei CDAR-te'n thawh dunna thuthlung an siam angin, CDAR chuan April 11, 2017 aṭang khan Mizorama sawhthing tharte an lei mek a; Mizorama sawhthing zawng zawng lei theih beisei a ni.

Sawhthingte chu a ṭhat dan azirin an lei a, kg. khat Rs. 10, Rs. 8 leh CDAR hmunpui, Tuirial-ah chuan a ṭha zualte chu Rs. 11-in an lei.

NIB leh CDAR hian Tuirialah Rs 11 a an lei chuan Thingsai, Ruantlang, Mualcheng, Rabung, Ngopa, Chawngtlai leh hmun dang hla zawkah kg khat Rs 2-3 vel chauhin emaw an lei a ṭul ang. Tu kuthnathawktuin nge khitiang lekin hralh phal ang le?

December 15, 2017 : Mizoram Coope­rative Apex Bank (MCAB) chairman T Lal­muanpuii chuan, MCAB-in MAMSOL hmangin Mizorama sawhthing tharte an leisak tih sawiin, sawhthing quintal 10,000 an lei tur thu a sawi. Kg. khat Rs. 15-in Bairabi-a an lei dawn thu te, a leitu tur Bangladesh lam nen inremna an ziah tawh thu te, sawhthing dahṭhatna tur leh a sawngbawlna hmun Bairabi-a an siam mek thute a sawi.

Hei pawh a chunga kan sawi ang tho; Bairabi-ah Rs 15-a an lei chuan Mizoram chhim lam, chhak lam kil leh hmar lamah chuan Rs 2-3 emawin an lei a ṭul ang. Lei tur an hmu lo bawkin ka ring.

February 12, 2018 : Ṭangrual pawl, Zoram Peoples Movement-in thuneihna a chan chuan thlai thar leina tur budget-ah dah a ni dawn nia sawiin, ZNP President Pu Lalduhoma’n tun aṭanga sawhthing leh hmunphiah chiang uar turin kuthnathawktute a chah.

April 6, 2018 : CM Office-ah CM Lal Thanhawla hoin Finance minister Lalsawta leh Planning Board vice chairman H Lian­sailova te an ṭhukhawm a, sawhthing hralh chungchang an ngaihtuah.

Sawhthing man man zawka hralh theih nan 'Mizoram State Agri-Marketing Monitoring & Coordinating Committee' din an rel.

April 24, 2018 : Minister Pu Lalsawta hovin sorkar mi pawimawhten sawhthing lei dan tur ruahmanna an siam a, Primary Agriculture Credit Societies (PACS) 23 ten sawhthing hi an lei ang a, heng Mizoram Agricultural Marketing Solution (MAMSOL) te, Aggregator leh Entrepreneur-te hnenah hian sorkarin an sum mamawh tur revolving fund a pe ang.

April 26, 2018 : MNF ṭhalai President, Pu Lalrinawma MLA chuan Congress sorkarin kum 9 chhung Mizorama sawhthing chingtute a ngaihthah hnuah tun hnaiah kuthna­thawktute sawhthing thar chhuah hralhna tur a ngaihtuah hnuhnawh leh tih a sawi.

April 28, 2018 : All Mizoram Farmers Union-in tun hnaia Mizoram sorkar-in sawh­thing a buaipui thar hluai chu Politcs-a hamṭhat duhna vang mai nia an ngaih thu an sawi. Sawhthing hralh dan ngaihtuah tura Agriculture Monitoring and Coordination Committee-a member atana ruat an nihna pawh an pawm lo tih an puang.

Sawhthing hi kum 2016 aṭang khan mumal taka hralh a ni tawh lo a, hmalakpui tura ṭum engemawzat sorkar an lo ngen tawhnaah chhanna an hmuh ngai loh thu an sawi a. Hetiang a nih laia sorkar-in sawhthing a buaipui thar tak chhan chu Assembly inthlanpui neih kum a nih vang nia an hriat thu an sawi.

May 2, 2018 : Mizoram Agriculture Mar­keting Solution, (MAMsol) in sawhthing kg khat cheng 12 aia hniam lovin a lei dawn.

Company hrang hrang an dawr kual hnuah nikum aṭang khan Bairabi-a Trade Centre an siamah sawhthing hi an lei ṭan a, hetah hian Kg. 1 cheng 10-in quintal 15,000 vel an lei hman a, kuminah pawh sawhthing hi lei lehin, a tirah chuan Kg. 1 cheng 12-in an lei a, State dang sumdawngte an inrawlh hnuah sawhthing man hi nasa takin a pung a ni.

May 3, 2018 : MAMSol-in hmun 24-ah sawh­thing lei mek niin chanchinbu-ah kan hmu.

Mizoram Agriculture Marketing Solution chairman T Lalmuanpuii chuan, Mizorama sawhthing thar zawng zawng lei turin April 21, 2018-ah Siliguri-a Patel Ginger company nen inremna an siam tih sawiin, Mizorama an collection centre 24-ah engtik lai pawhin sawhthing an lei thei tih a sawi.

MAMSol Chairman sawi danin, May 1, Thawhlehni tlaia collection centre ṭhenkhata sawhthing leitu mi hrang hrangin sawhthing kg. khat an leina rate chu - Kolasib-ah Rs. 25, Serchhip-ah Rs. 31, Rabung-ah Rs. 28, Ruantlang-ah Rs. 25, Ratu-ah Rs. 25, Khanpui-ah Rs. 23-25, Khawhai-ah Rs. 24, Leisenzo-ah Rs. 30, Phullen-ah Rs. 20, Darlung-ah Rs. 17, Saitual-ah Rs. 30, Keifang-ah Rs. 36, Khawzawl-ah Rs. 20-26, Sesawng-ah Rs. 25, Chawngtlai-ah Rs. 31, Hnahlan-ah Rs. 27, Vanlaiphai-ah Rs. 27, Mualcheng-ah Rs. 26, Tlabung-ah Rs. 26, Sailulak-ah Rs. 23-te a ni.

He article ziah lai June 5, 2018 ah chuan sawhthing chingtuten a rate a hniam vangin an cho phal lo. An chawh sa pawh an hralh phal lo. April thla chhoa Kg 1 Rs 10 leh a chunglam a nih lai chuan phur takin an cho a, tunah chuan a rate ṭhat loh vangin an tha a tho leh tawh lo. Tunah hian an mangang em em a ni.

June 2, 2018 : Zoram Peoples Movement (ZPM) hruaitute chuan thuthar thehdarhtute an kâwm a; ZPM-in sorkarna an siam chuan, kut hnathawktute thar chhuah sawhthing kg. khat Rs. 50-a an lei ngei theih tur thu an sawi.

MNF ṭhalai President, Pu Lalrinawma MLA thusawi leh AMFU hotute thusawi ang chiah hian Mizoram sorkar hian kum 2008 aṭang khan engmah thawh a nei lova, an rel ho fo ringawt a ni tih a chiang. Inthlan kuma 'Mizoram State Agri-Marketing Monitoring & Coordinating Committee' din chauh hian loneitute, kuthnathawktute an ngaihsak tawk lohzia a tilang chiang hle.

Kum 9 chhung khan kuthnathawktuten sawhthing an ching reng a, 2016 ah phei chuan hmun hrang hrangah a ṭawihral nasa tak zet a nih kha. Inthlan kum a nih vang maia ngaihsak der hi sual vang a ni.

Hetih lai hian ZPM Chief Ministerial candi­date Pu Lalduhoma chuan kum 2016 khan kut hnathawktute thawhrim rah a thlawna a luang ral ṭhin chu pawi a tih thu sawiin, Mizoram sorkar chu sawhthing leisak turin a lo ngen daih tawh a. Mahse, Congress sorkar chuan kum hnih hnuah Agri-Marketing Moni­toring & Coordinating Committee an din ve hram; sa ṭah chhuak pek an sawi kha chu a la zia zawk daih.

June 4, 2018 tlai khan Aizawl Bazaar pui-ah sawhthing Kg khat Rs 40 in an zuar a, Mumbai, Kolkata, New Delhi leh hmun dangah kg khat Rs 100 velin an zuar bawk. Sawhthing hi man man taka hralh theih a nihna hria a, zawng peih hruaitu kan mamawh hle mai.

Sawhthing hmanga kuthnawthawktute sawisak an ni fo hi tihtawp a hun ta. A thlawna sum sem aia rim taka thawktute dawm kang duh sorkar kan thlan thiam a hun tawh tak zet a ni.

- Lallianzuala Fanai

Thu laknate : vanglaini.org; Zonet.in; dipr.mizoram.gov.in