CHIEF SECRETARY TȖR RUAT CHUNGCHÂNG
State Sawrkar inrêlbâwlnaah hian Chief Secretary dinhmun hi a pawimawh êm avangin Sawrkar pawhin a duhtui a, mipui pawhin kan ngaihven hlezel a ni. Tih dan pangngaiah chuan State CS ruatnaah hian a ruaitu tur State Sawrkar hi thutâwp neitu tur a ni. CS te hi IAS kher an nih a ngaih avang erawh chuan khu lama an service enkawltu MHA/ DOPT te khu hriattir ve an ngai ṭhin.
An phalna emaw lak hran a ṭûl lo va, State Chief Minister-in a duh a thlan chhuah tawh chu an paihsak ngai lo, ti ila a dik ang.
Tun hnaiah Mizoram CS tur chungchanga thu inchuh awm ta thilah hian mipuiin ngaihdan leh duh dan pawh kan sawi tam viau tawh a, chuvangin thil awmdân ni-a lang hi sawifiah deuh a ṭha awm e.
Mizoram CS ni ṭhin khan October 31-a ama duh thu-a service a lo chhuahsan tâkah chuan Mizoram Sawrkara service lai IAS senior ber chu CS hmun luah tura ngaih a ni a. CS hmasa chu a cadre pangngai Gujarat sawrkarin chawlh phalna an pek dungzuiin Mizoram Sawrkar pawhin a chhuahna tur thu siam pahin Addl. CS ni lai, Manipur State aṭanga deputationa awm mek chu CS atana ruatna thupek (lailâwk) chu October 28th khan a rawn chhuah ta ngei a. Mipui pawhin thil nih dan tur rengah kan ngai ṭhup a. Hetianga Mizoram Sawrkarin ‘good faith’ a thuchhuah lailâwk a siam hi MHA chuan dan pangngaiin an rawn nemnghet mai tura ngaih a ni.
Mahse mak tak maiin MHA lam chuan Mizoram sawrkar thu chu an haider nge, an chaldelh duh hrim hrim hriat ni suh, State sawrkar thu chu rawn nemngheh tâka ruangin khauh leh fiah takin he mi ni vêk hian AGMUT cadre officer NCT Sawrkar Delhi-a awm mek chu CS atana ruatin ‘thupêk thar’ an rawn chhuah hnan hmiah mai a, thu a saisâ zo ta a ni.
Ngaihdân pahnih chu: Ngaihdân pakhatnaah chuan Mizoram, cadre hran nei lo, State leh UT ṭhenkhat dahkhawmna AGMUT cadre chhûng ngeia officer an awm chuan duhsak hmasak tura ngaih a ni. Cadre officer chu a senior zawk emaw, a senior pui emaw a nih phei chuan ngaihtuah hmasak turah an dah a, he ngaihdan hi a dik lo hranpa lêm vang. Dândeha hman erawh a ni fo lêm lo thung.
Ngaihdân pahnihnaah erawh chuan tun hma aṭangin Mizoram Sawrkara CS te hi AGMUT cadre-a mi an ni fo lo va, chuvangin cadre officer ta bik tura hauh hlur theih a ni bik lo; State dangah pawh an cadre officer ni kher lo IAS officer CS atana dah hi an nei fo, tih a ni. Tuna Mizoram Sawrkarin CS atana an ruat thar phei hi chu a hrang a hraia koh luh pawh ni lo, kum thum dawn lai Mizoram sawrkar hnuaia lo thawk mêk a ni a, thil remchâng tak a ni. MHA-in an rawn ruat hnam dang officer ai chuan Mizo CS neih hi officer leh vântlangin an ṭhatpui zawk ang, tih a ni ve bawk. Ani hian service hun kum khat pawh a nei tawh bawk lo nen, duhsak chu a phu ve hlea ngaih a ni. Mizo IAS officer CS han ni thei leh mai tur hi kan tlachham chho viau dawnin a lang bawk si a. Assam nena ramri buai kan neih laia Vai CS lo neih pawh chu a thlamuanthlak ber ang em, tih pawh a ngaihtuah theih bawk.
State Sawrkar a thu ber tûr a ni: A hmaa kan sawi tâk ang khan CS ruat chungchangah hian State CM te hi thutâwp neitu an ni a. State Cadre officer an ni emaw a pâwn lama mi an ni emaw, State CM-in a duh zawk a lo ruat tawh chu sawi buai theih ni lova ngaih a nih laiin tun thilah hian chawhbuai a ni ta tlat mai a. State CM ve meuh ngai pawimawh lo leh râwn derna pawh nei miah lova hetia MHA-in a thu an rawn paih dâwrh mai hi a lehlamah chuan tlâwmthlak leh thinrim thlâk ve tak a ni thei ang.
Central sawrkarin an duh zawk officer rawn dah dawn pawh ni se, hawihhawmna avang talin State CM chu an rawn der ve ngei beisei ila a sual lo vang.
Mahse chu beiseina chu a thamral ta a ni ber rih a. Mahni thawhpui tur CS pawh thlan theih loh rikngawt chu khawii State CM tan pawh lawmawm lo tak, huai taka dodal ngei tur niin a lang. Engvangin nge State Sawrkar leh mipuiin kan rama thawk tur kan mi duhzâwngte la thei lo tur khawpa tuten emaw min dan beh rikngawt ang? kan ti thei bawk.
Hetianga kan kut an phuar hian India federalism principle leh State autonomy an palzût niin kan ngai thei bawk ang.
DOPT khuan a control State cadre neitu Sawrkarte thu a lâk viau ṭhin laia MHA-in AGMUT cadre a enkawl danah a inluling viau hi chu sawifiah thiam a har khawp mai. Tunah chuan Renu Sharma leh JC Ramthanga chungchang ai mahin MHA-in Mizoram State Sawrkar a mausâm lutuk nia lang hi a huatthlala lai ber chu a ni. Kan CM pawh hi he thilah na nâ nâ hi chuan a tâl nat deuh pawh a ngai âwm e.
Sawrkar mai ni lovin mipui ngaihmawh(issue) a ni: Kum 2018 inthlan dawnah khan Bru ho chungchang avanga ECI-in Mizoram Home Secretary a sawngbâwl danah Mizoram mipui kan lungawi lo va, NGO hrang hrangin hmaichhanah ECI kan tâwng viau a nih kha. ECI khan a thu zûk nghal lo mahse, Mizo mipuite ṭanrualna leh lungawihlohna khan engemaw chen chu a inngaihtuah lêttir ngeiin a rinawm.
Tuna CS ruat chung chângah pawh hian a ngaihna hriate chuan Sawrkar thlavâng hauh leh, Mizo mipuite duh dan hi huai taka champion pui a ṭûl mai thei âwm e.
- P.C.Lawmkunga