Written by
PC Thangzikpuia

NOUN PHRASE ‘NUIH ZA’


‘Nuihza’ tia ziah zawm leh a inzawm lova ‘nuih za’ tia ziah hi, “Engtia ziah hi nge dik kan tih?” tiin Facebook-a Mizo ṭawng zirna group pali-ah zawhna ka zâwt chhin a. Dik tih zâwk a inang lo ta nuaih mai a; chuvangin, ‘nuih za’ tia ziah zawm loh hi a dik zâwk dan grammatically-a sawi fiah kan tum zui dâwn a ni.

Intransitive verb thumal ‘nui’ modified form ‘nuih’ hi ‘gerund’-ah kan hmang ṭhin a. “Nuih a heh,” tiin leh, “Nuih a insûm,” titea kan sawina ang chi-ah te hian ‘nuih’ hi verb thumal ni si, noun anga kan hman ‘gerund’ niin, kan sentence-ah hian thil tih dawng (tuar)-tu ‘object’ a ni ta ṭhin a. Hetianga gerund atâna kan hman thumal ‘nuih’ hi subject atâna kan hmannaah chuan, “Nuih a za,” ti tein kan sawi ṭhin bawk a ni.

Tichuan, “Nuih a za,” tiha subject ‘nuih’ leh verb ‘za’ hi a kâra pronoun (subjective case) zep lova kan sawinaah chuan, “Nuih za an siam,” tiin leh, “nuih za an awm,” ti tein kan sawi ṭhin a. Hetah hian ‘nuih’ leh ‘za’ inkawp hi subject leh verb inkawp an nih tlat avangin ‘gerund phrase’ an ni a, ziah zawm loha ‘nuih za’ tia ziah tur hi a ni ta a.

‘Za’ tih thumal hi a mal hian ‘intransitive verb’ thumal niin, thil tih sawi nâna kan hmannaah subject awmzia azirin kawh chi khat âia tam a nei thei a. ‘Tha zat’ dan te, ‘hnar zat’ dan te, ‘kut zat’ dan te, ‘nuih zat’ dan te a inang vek kher lo a; a tawi thei ang bera ‘za’ hi kan sawi fiah dâwn chuan, “Keimahnia thil rawn thawk, awm phung pangngaia min awmtir hle hle thei lo khawpa min zar ṭhintu sawina hi,” ti ta mai ila, a awmzia chu kan hre thiam tlâng ṭheuh thovin a rinawm.

Tha a za
Ke a za
Kut a za
Nuih a za...adt.

Hengah hian noun thumal ‘tha, ke, kut’ tihte leh gerund ‘nuih’ hi subject an nih dan a inang tlâng vek tih leh, ‘za’ hi an thil tih kan sawina ‘verb’ a ni vek tih kan hmu a; tichuan, heng subject leh verb hi a kâra pronoun zep lova kan hmannaah pawh ‘tha za, ke za, kut za, nuih za’ tia a inzawm lova kan ziaha ‘noun phrase’ an nih hian Mizo ṭawng kal phungah ziah dan dik a ni tih kan hmu ta nghal bawk a ni.

Gerund atâna kan hman ‘nuih’ hi transitive verb thumal nena kan cheleknaah chuan ‘object’ atân kan hmang ṭhin bawk a. “Nuih a heh,” tiin leh, “Nuih a hrât,” ti tein, “Nuih a insûm,” ti tein kan sawi ṭhin bawk a. Hengah pawh hian object atâna kan hman ‘nuih’ hi a kawppui verb thumal-te nen hian a kâra pronoun zep lova kan lam kawpnaah chuan, ziah zawm lohin ‘nuih heh, nuih hrât, nuih insûm’ tiin ‘noun phrase’ an ni ta ṭhin a. Hetianga ‘object’ a nihnaa ‘nuih’ hi a kawppui verb nen a kara pronoun zeh loha, ziah zawm loha ‘noun phrase’ a nih ang chiah tho hian, ‘subject’ a nihnaah pawh ‘nuih’ hi a kawppui verb nen a kâra pronoun zeh loha kan hmannaah hian, ziah zawm loha ‘nuih za’ tia ziaha ‘noun phrase’ a nih hian a dik ve leh ta chiah bawk a ni.

Hengah hian gerund atâna kan hman ‘nuih’ hi a kawppui thumal azirin kan ṭawngkamah ‘subject’-ah emaw, ‘object’-ah emaw a ṭang tawn mai chauh a ni a; chuvangin, subject a nihnaa a kawppui verb nena ‘nuihza’ tia kan ziah zawm daih mai chuan, object a nihnaa a kawppui verb-te nen pawh hian ‘nuihheh, nuihhrât, nuihinsûm’ ti tea kan ziah zawm ve vek a ngai dâwn tihna a ni a. Chu mai ni lovin subject dang, ‘za’ nena inkawpte pawh ‘thaza, keza, hnârza, hrawkza, kutza...adt.’ tia kan ziah zawm a ngâi chiam vek mai dâwn bawk tihna a ni!

Chuvangin, gerund atâna kan hman ‘nuih’ hi a kawppui verb thumal azira ‘subject’ a nih emaw, ‘object’ emaw a nih pawhin, a kâra pronoun zep lova a kawppui verb thumal nena kan lam kawpnaah hian, ziah zawm loha ‘nuih za, nuih heh, nuih hrat...adt.’ tia ziaha ‘noun phrase’ a nih hian Mizo ṭawng kal phungah ziah dan dik zâwk a ni tih hi a lang fiah ta a ni.

Heng kan sawi rual hian, a hranpain ‘nuihzat’ tih thumal hi kan nei ve leh a. Hei hi chu transitive verb thumal niin, “Miin min nuihzat,” tiin leh, “Kungi’n Mawia a nuihzat,” ti tein ‘nuihzat’ hi chu main verb atân kan hmang ṭhin a. He transitive verb ‘nuihzat’ hi chuan inflected form pawh a nei ve lo a; hei hi thumal a nih anga ziah zawm vek tur a nih avangin, kan mi hmasate khân noun phrase ‘nuih za’ nen hian an nih phung leh awmzia a inan lohzia hre lovin, subject & verb inkawp hi ‘nuihza’ tiin mi an lo ziah zawmsak ve ta rawk mai niin a lang.

Transitive verb ‘nuihzat’ tih leh noun phrase ‘nuih za’ tih hi a inan lohzia tlêm han târ lang leh nghal lawk ila, “Miin min nuihzat,” tia main verb atâna transitive verb thumal ‘nuihzat’ kan leklamna angah te hian, ‘nuihza’ tia an lo ziah zawm ṭhin hi main verb atân chelek ve han tum chhin ila, “Miin min nuihza,” ti tea kan ṭawng a ngâi mai dâwn a, hetianga kan ṭawng mai chuan Pu Vulmawi-tehovin ‘min lo nuihza’ dâwn em asin! Hetiang hi a nih avang hian, intransitive verb thumal ‘za’ hi ‘zat’ tia a a mala modify ṭhin chu ni ve mah sela, transitive verb thumal ‘nuihzat’ nen hian an awmzia leh nih phung a danglam hlauh a. Chuvangin, transitive verb thumal ‘nuihzat’ hi ziah zawm a nih avang maiin, intransitive verb thumal ‘za’ hi a kawppui noun emaw, gerund emaw nena lo ziah zawm ve ngawt chi a ni ta lo a ni.

Mizo ṭawngah hian exceptional case-a ngaih tur chi hi chu tlêm azâwng chu lo awm ve bawk ṭhin mah sela, grammar aṭanga ziah dan dika ziah theih chin hi chu grammar hmanga chin fel zel hi a ṭûl ber tawh a. Chuvangin, gerund atâna kan hman ‘nuih’ pawh hi transitive verb nen an inkawpnaa object a nih a, a kâra pronoun zep lova, ziah zawm loha kan ṭawngkam azira ‘noun phrase’ emaw, ‘gerund phrase’ emaw a nih ṭhin ang chiah bawk hian, intransitive verb nen an inkawpnaa a kâra pronoun zep lova kan hman venaah pawh hian, ziah zawm loha kan ṭawngkam azira ‘noun phrase’ emaw, ‘gerund phrase’ emaw a nih hian Mizo ṭawng kal phung leh grammar danah a dik zâwk zel tih hi a lo lang fiah ve leh ta a ni.

- PC Thangzikpuia