Written by
Nawlchunga Chinjah Meisatla
Siaha

Inkhawm tihtlem rawtna kha!

Heti khawpa inkhawm kan ngah chung pawha mi tam tak nun a dâtzia leh, a pawn langzia, sualna abikin eiruknain hmun a chan thukziate, ruihhloin kan khawtlang, kan ram leh hna, chhungkaw tin deuhthaw a tihbuaite han hmuh hian, hei ai hian inkhawm hi uar deuh deuhin, i titam deuh ang u, tia rawtna siam awm tak leh, sawi awm tak kan nih laiin, inkhawm tih tlem rawtna kan han sawi mai tur zawka lai hi chu a inthlahrunawm mai piah lamah, inkhawm thatchhe deuh leh peih lo deuh kan ang bik riau dawn hian a lang a, ka inthlahrung ang reng khawp mai.

Mahni kohhran ni lo hi chu an inkaihhruai dan leh an kaldan phungte, an kohhran dan leh dunte hi va hriat kilh kelh a harsa ve ang reng a. Chuvangin, ka sawi sual a nih paw'n a kohhran neitute'n min lo ngaidam hram se. Hmannia Presbytery khawmpui an ti ni maiin ka hria, kha tah khan, eng Presbytery nge ka hre chiah lo va, mahse, Presbytery pahnih a ni tih erawh chu ka chiang thung a, chungte chuan, an rorel (agenda) zingah Kohhran inkhawm tihtlem rawtna an rel tel a, Presbyterian Church Of India (PCI) rorelna sang ber Synod khawmpuia rel tur atan an dah niin ka hria a, ka hre sual a nih chuan min ngaidam nawn leh se.

Kha an thuchai, inkhawm tihtlem rawtna an rel kha a pawimawh hle niin ka hre ve a, Synod khawmpui an neih hunah pawh titlu (pass) ngei se, tih hi keima mimal ngaihdanah chuan ka duh dan a ni a, tu pawi leh huatthu mah kan sawi em lo ang chu maw. Kohhran aṭanga phuarna leh zilhhauhnate kan tawk em lo turah ngai ang. Kohhran ngaihdan ni lovin kan mimal ngaihdan leh rilrute kan sawi dawn a ni ve mai a, kohhran hruaitute beng kan tithlepin, kan tithinrim em lo ang chu maw!

A kum ka hre tawh chiah lo. He chanchinbuah vek hian, Inkhawm tihtlem chungchang leh khawhar in riahpui tihtawp chungchang ka lo ziak ve tawh bawk a, kan rawtna vang leh kan thuziah vangte a ni hauh lo ang tih chiang em em mah ila, hmun tam takah khawharin riahpui an titawp zui deuh nghal sang sang thu ka han hriat khan, awmhmun aṭangin ka lo lawm ve em em ringawt tawh a. Inkhawm tihtlem rawtna erawhin awmzia a nei zui ta lo va, tunah erawh, Mizorama kohhran lian ber Prebyterian lama kan unaute'n an khawmpui lian ber mai, Synod khawmpui an neih hunah, inkhawm tihtlem rawtna awm chungchang an han ngaihtuah tura hi thil lawmawm tak a ni. He rawtna awma hi titlu (pass) thei ngei se tih hi thil duhawm tak a ni bawk.

Keini ang thusawi leh thuziakte hi zawng tu khaw khain an bengkhawn dawn lo va, an ngaihven dawn lo bawk tih hre mah ila, inkhawm tihtlem rawtna awma kha a ṭha ka tih ve em avang leh, ka rilrem zawng tak a nih mai piah lamah, kan tana thil ṭha tak a ni dawna ka ngaih ve avangtein, mahni mimal ngaihdan sawiin, i han tuihnih ve reng reng teh ang. A kohhran zawng chuan kei hi chu UPC, NEI ka ni thung a nia.

Ram dang leh hmun danga kan Kristian puite ang lo takin, keini, Mizoram chhunga cheng, Mizo Kristiante hi chuan a bikin zan lam inkhawm programme hi kan ngah bik em em mai a, kar khata ni sarihah hian inkhawm loh zan hi zan khat emaw zan hnih emaw chauh hi kan nei ti ila a sual lo turah ka ngai. Kohhran ṭhalai hla zir tih vel nen phei chuan zan awl kan nei lo ti ila a sual lo vang. Keini kohhran hian Kohhranpui hian zan thum, Nilai zan, Inrinni zan leh Pathianni zan inkhawm a nei a, a hranin, PYD Leh LAD-ten Thawhṭan zan leh Thawhleh zanah inkhawm kan nei ve thung a, zan hnih chiah a awl a nih chu. Pa pawlten a hrana inkhawm neih an duh ve hunah phei chuan zan khat chiah zan awl kan nei dawn tihna a ni a, kar tluanin inkhawm programe a awm dawn tihna a nih chu. Inkhawm pangngai programe piah lamah hian, zaipawl hla zir tihte, fehchhuah tih ang rengte hi a lo awm leh ṭhin bawk a, kum tluan hian zan tin kohhran programe avangin kan chhuak zan tin a ni deuh hawt mai – kohhran programe ngai pawimawh a, inkhawm ngai pawimawhte chu. Kei chu ka tel ve lem lo a nia.

Kan kohhran kalphung ang deuh tho hi kohhran dangte pawh hi in nih ka han ring deuh chawt a, ka ring sual lutuk em lo ang chu maw? Heta lang chiang ta em em chu, zan lam inkhawm hi kohhran tinte hian kan ngah tih hi a ni a, chu thilin a lantir ni leh ta chu, kohhran programe avangin zan lamah kan chhuak tam a, inah kan awm tlem tih hi a ni. Hei hi thil pawi tak a ni em tih chu ka hre lo va, chutihrual erawh chuan, zan lama kohhran programe avanga chhuahna tur tam lutuk hi tihtlem dan awm thei se tih hi thil ṭul tak leh pawimawh tak a ni. Tlang takin han sawi ta tawp mai ila, zan lam inkhawm tam lutuk hi kan tihtlem a ṭul tih hi a ni. Mizorama kohhran lian ber Presbyterian te hi a hma hruaitu han ni thei ula a va ṭha dawn em. In tih dan chu kohhran dangte pawh kan entawn leh ngeiin a rinawm si a.

Eng kohhranah pawh kohhranpui hian zan thum, Nilai zan, Inrinni zan, Pathianni zan bik hi kohhranpui inkhawm ni atan kan nei vekin a rinawm a, a bak ni la chuangte chu nu pawl, pa pawl leh ṭhalai pawlte'n inkhawmna hun atan kan ruahman ve ṭheuhin a rinawm. Chuti a nih chuan, kohhranpui lam hian zan khat a bikin, Nilai zan emaw, Inrinni zan inkhawm hi titawp thei se a ṭha viauin a lang. Nuho tan nu pawl bik inkhawm zan neih te, ṭhalai tan inkhawm zan bik neih te, paho tan pawh inkhawm zan bik neihte hi chu thil ṭul ve tak leh pawimawh ve tak a nih avangin, inkhawm tihtlem kan duh a nih paw'n, anniho inkhawm zan hi chu titawp lovin, Nilai zan emaw, Inrinni zan inkhawm emaw zawk zawk hi chu kohhran tina kohhranpui ṭheuhte hian titawp ta ṭheuh ila tih hi thil duhawm tak a ni.

Kohhran inkhawm programe mai piah lamah, hla zir, committee, fehchhuah tih ang reng chhuahna tur a awm leh a, chumi piah lamah, khawtlang thilah chhuahna tur a lo awm leh zel ṭhin bawk nen, zan lamah hian kohhrana inhmang deuh te, khawtlang tana inhmang deuhte chu an chhuak zan tin ti ila a sual lo khawp ang. Chumi ina a hrinchhuah chu, nu leh pa tam takin chhungkua an uap lum tur angin an uap lum thei lo va, chhungkuaa hun hmanho a tlem a, chumi ina a hrinchhuah lehchhawng nia lang chu, khawtlanga sualna tam tak hi a ni. Chhungkuaah nu leh pate'n zan lamah an fate uap lum tam se, an fate tan an zan hun tam zawk hi hmang thei se, ṭhalaite zingah nun kawng dik lo zawh hi kan tlem phah ngeiin a rinawm a, khawtlanga sualna thleng ṭhin ṭhenkhat hi chu kan hre lo maithei bawk.

Chumai chu a ni lo, ṭhalaite pawn zan lamah lehkha zirna hun pawh a ni ang a, eiin zawnna thil pawh a ni ang, tun laiah phei chuan zan lama ei in zawnna khawih leh buaipui hi tam tak an awm tawh - ṭhalaite zingah. Chu'ng mite tan chuan lehkha zirna hun tam zawk leh an eizawnna khawihna hun tam zawk a lo awm thei ang a, tin, in chhungah nu leh pate bulah kan awm tam thei deuh phah bawk ang a, chu tluka thil hlu chu eng thil dang nge awm chuang ang ni.

Tin, zan hun hi chhungkua kan kim theih hun lai ber a nih bawk avangin inzilhna hun atan te, infuihna hun atantea hun hlu tak leh pawimawh tak a ni a, chumi tur atan chuan chhungkaw kima kan awmho tam hi a pawimawh takzet e. Chumai a ni lo, zan hun hi sual chi hrang hrang inlarna hun ṭha ber a nih ṭhin avangin, nu leh pate'n an fate an thunun a, an uap lum hun duhawm lai ber a ni a. Chumi avang tal pawh chuan, zan lama kan chhuah tam loh theih dan tur kan ngaihtuah hi a ṭul takzet a ni.

Zan lam inkhawm tihtlem a ṭulzia leh pawimawhzia chhan hrang hrang sawi dawn chuan sawi tur tam tak a awm theiin a rinawm a, hetah ringawt hi chuan sawi sen chi niin a lang lo. Nang ngei pawh khan sawi tur i nei ṭeuhin a rinawm. Chuvangin, Mizorama kan kohhran lian ber, kawng engkima kohhran dangte'na kan entawn ber Presbyterian kohhrante u, Synod khawmpui in neih hun a, inkhawm tihtlem rawtna awma kha in rel hunah, tihtluk (pass) ngei han tum teh u. A hmahruaitu han ni thawr mai teh u. Engkimah, a hmahruaitu tur leh a bul ṭantu tur an awm a ngai a, an pawimawh em em bawk a nih hi.

- Nawlchunga Chinjah Meisatla, Siaha