Written by
C. Lalhmangaiha

Tuirial aṭanga 2023 thlirna

Tuirial bial by-election zawh takah MNF Candidate Pu K Laldawngliana chuan hnehna changin MLA a ni dâwn ta a, he inthlan result hian 2023 inthlan tur thui tak nghawng a neih tur thu kha inthlan hma khan sawi a tám hlea, keia ngaih ve danah chuan nghawng pakhatmah a nei lo ang.

MNF:
Inthlan dâwn khan politics hria inti tam tak te khan MNF kha an sawi ṭhaih nasa a, an chak loh vaih chuan 2023 ah beiseina bei tawh lo tur leh tla vang vang tur in an sawi a ni. MNF hi tuna MLA ngah ber leh pawisa pawh ngah ber an ni a, Mizoram inthlan naa pawisa thiltihtheihna kan hriat bawk avangin Tuirial bial inthlana tlak hian 2023 MNF hma lam hun hi a hril ka ring lova, tunah an sorkar mêk avang leh hun an la ngah avangin Sap hovin "Don't write them off" an tih angin sorkar tawh lo tura sawi nep chi ziazang an ni lo. MNF ka ni ti thei chhungkaw tam zia hi Mizorama zin kual nasa chin chuan kan hre ṭheuh awm e. MNF zar lo zo tawh hi chhungkaw sing tam an awm a, ṭun term ah pawh hian an awm belh dâwn avangin sorkar tura rin kai an ni zel ang.

Mizoram inthlak dan kan en pawh hian an lal hnuhnung ber ah khan Congress khan term hnih ro an rel a, kha mi hma khan MNF khan term hnih bawk ro an rel a ni. MNF hi an nghet tawlh tawlh anga a lan na chu VC leh LC inthlan khan an che ṭha a, an insawh nghet zel tihna a ni. AMC kan han inthlang leh a, ZPM ṭhatna an tih Aizawl khawpui pawh MNF bawkin an la thei a ni. Serchhipa mualpho na kha chu dah ṭha ta ila, Tuirial ah pawh ZPM seat an chhuh sak leh ta rup mai.

MNF tana 2023 tlak theihna chance lam ve thung kan thlir chuan MNF President intiamna zo zai te hi a tih hlawhtlin hman loh chuan tlak pui ngei ngei na tham a ni ve leh lawi si. Traffic jam awm lohna state capital awm chhun siam a tum a, kawng chhawng siam dan lah chu a sawi na video nen kan la kawl ṭhap mai a, SEDP ah nuai 3 aia tlem lo dâwn tum kan la awm fur a, heng te hi a hlawhtlin loh pawh in lei tal han verh hlawhtling se a ṭha ang. Vai buh ei loh min tiam kha a la hlawh tling lo nawn a, Covid-19 hi a chhia zawng zawng puh a rem dâwn lova, Covid-19 dona kawng ah ni se a buai rei ber state kan ni bawk si, heng te hi tlak chhan tham a ni. Tuirial bial result tih lam a ni lo.

Hnam puiin an ngaih pawimawh em em chu 'moral' a ni a, MNF MLA leh Minister zingah Kohhran Upa thiau pawh an tam tehlul nen kawng hrang hrang a mipui tehna lama säng vak lo hi CM hian a vawrh lar nasa mai si a, MNF image hi tu emaw nen a in zawm hman tawh chuan MNF sawi apianga vang at kai Pu Tawnluia leh Pu Chama lang lova mi thar lar châk zawk miin an hmuh tawh chuan Sakei hun lai aṭanga MNF tawh hi an thlep hnawp a nih pawhin a mak lovang. Covid-19 chhuanlam a Hnam Run lam a General Secretary rual an khoro lai hian tu tu emaw Department chan ah hi chuan sum hi khawh liam zur zur veleh tlat a, Contractor hming ah Vai hming lang nawlh nawlh mah se thil hrethiam lo tawp ni bîk lo lukhum parh khum ṭhin Hnam Run Secretary rual hi an läwm lo tih hi a chiang chho tawlh tawlh a ni. Insiam ṭhat na hun a la tam a, an insiam ṭhat chuan sum ngah, mipui ngah, power nei MNF tán 2023 hi huphurhawm vak lova tlin nawn theih a nih a rinawm. An intiam na an tih hlawhtlin a ngai ve thung dâwn a, MNF hian an image hi an thlan chian a ngai bawk a, Pu Denga leh Sakei hun lâk hre phak lo an lansar ber tawh chuan MNF hi a dal tial tial tihna a ni ve em? tiin zawhna a piang a ni.

OPPOSITION:
Opposition party lian ber in ti chu ZPM an nia, MLA seat aṭang chuan a dik ve reng mai. Congress hi tla hlim an nia, inthlan nawn na awm zawng zawnga pathum na an nih bawk avangin ZPM hi chuan an hnuai en deuh a ni. Total vote kan en chuan Congress aia ZPM hniamna hi vote 50000 vêl a la ni an tia, 2018 ah khan MLA nei tlem chung khan Congress hian mi leh sâ chu ala ngah a ni.

Tuirial lam han thlir leh ta phawt ila, ZPM tán chuan tlin loh hrim hrim chu tlak hniam na nasa tak a ni. Seat an hloh ṭhen a ni. Ruling nen an inkhin avangin chak loh chhuanlam an nei a nih pawh in ZPM tán hmasawnna sawi tur a awm lo. An hmasawnna nia an sawi hi chu 2018 inthlan aiin vote an hmù säng ta hi a nia, hei hi chu NPP lama Hmingdailova vote hmuh kha MNF lam ah an kal tak duak avangin ZPM hi a hma aiin säng hret mahse MNF erawh an sanna a zuan in a zuang a ni.

ZPM hian candidate an nei ṭha hle a ni. Pu Tlanmawia hi politics ah mi thar a ni a, mahse politics lama luh tumna rilru pu chung in Tuirial bial ah hian a lo tal nual tawh an ti. Pa hausa, pa ṭha, pa dik niin an sawi a chutiang mi candidate an nei chung pawha an chak loh avangin ZPM tán 2023 ah a harsa ve thei a ni.

Thlirna hrang hrang a awm thei a, tuna an chak loh hi ZPM tán chuan a ṭha zawk tia thlir theih a ni ve leh bawk a ni. A chhan chu MNF khan intiamna kha an ngah lulai khawp a, chu chu kum 2 chhung mipui in an en dâwn a ni, 'Chutia ruling ber an intiam chuan thlang chhin ila, a hma khan ZPM bial kan nia eng ruai kan nih loh kha,' ti niawm tak in a hmaa ZPM em em a khaw lian ber Kawnpui chu thawk leh khat ah an MNF ta duak a, hei hi phullem leh SEDP leh sorkar hna an tiam zozai vang a nih a rinawm. Pawisa sem a tam tih hi ralkhat aṭanga hmuh theih a ni lo chung in Unit leh Block hruaitu an insawn kual nasa lutuk kha ngaihdan inthlak aiin pawisa a len vang chu a nih hmel. He thil ah hian, 'Keini ZPM chuan kan duh ve lo' tia an hotu te au hla kha a tak ah eng chen nge an zawm tih chu sawi theih a ni lo thung.

ZPM tán chuan kum 2 chhung MNF chet dan en thlak a, kum 2 em em pawh ni lovin 2023 kum tir lam ah chuan, "Hei pawh in ti lo, hei pawh, hei pawh" tih tur an hmuh chuan an bial hloh hi la let thei an ni.

Congress hi an tlachhe vek tawh anga lang tur in AMC leh Serchhip lam ah chuan mipui hnawl hnu an ni. Tuirial Bial hi inthlan hnuhnung bera an candidate Pu Joseph leh an thlan loh Pu Hmingdailova vote kha belh khawm chuan MNF leh ZPM aia säng an nih angin Tuirial ah hian mihring an ngah a ni. Candidate Pu Chalrosanga (Mavala) ni se pawisa a ngah zia chu ram pum hriat a nih bakah politics lama tawnhriat nei ṭha tak a ni. An han fight chho chu Congress hian ZPM hruaitu an la lut ruih ruih a, Congress boruak a tleh a, inthlan hun hi thlà khat la awm se chu a in fight tling zo ta chiah lo a nih pawh in a tling teuh viau ang. Chuti khawp chuan Pu Mavala leh Congress hi an che chhe lo a ni. Mahse Congress tán Mizoram ah sorkar na siam leh tur chuan insiam ṭhat tak tak an mamawh a, Pu Hawla a chawlh avanga thar hluai tur anga an au hi chu a dik hran lova, a hmaa kan nin leh hnawl hnu Lal ti na em em leh in duhsakna uchuak kal pui tute kha an la ni

Congress hian insiam ṭhat an duh tak tak chuan Pu Hawla chawlh hi in siam ṭhat na ni lovin a zà vaia in rem ṭhat (reconstruction) an ngam a ngai zawk a ni.

Tuirial inthlan hi chu bial pakhat MLA vanduaina vanga inthlan ṭhat a ni a, 2023 ah chuan a dan a dang daih dâwn a, a issue pawh a hrang a ni dawn a ni.

- C. Lalhmangaiha