Graduate lo tân lirthei eng chi mah khalh theih loh
Pathian phalna nêna mihring nunna hial kawltu anga kan ngaih lirthei khalhtute hna hi mi fing leh lehkhathiamte hna tur ni âwm tak a nih laiin a tlângpui thuin lehkha zir sang vak lote hnaah kan dah daih mai a, ngaihtuah chian chuan kan huaisenin kan â mang e tih a awl hle.
Chutah, training leh dân zirna mumal kan nei lo hlawm bawk a, driving license erawh kan nei awlsam phian lawi si. Hei vâng hian ni tin lirthei khalhtute zîngah inti palh, inti palh ṭep leh dân bawhchhia an tam a, an pawisa châwi tling khâwm pawh a tam thei hle. Lehkha zir sang lo, lirthei khalh thiam êm êm leh fimkhur tak takte erawh chu an fakawm.
Thlawhtheihnate hi mi hrisêl lo leh uluk taka training nei lo tân khalh chi a ni lo. Chutiang deuhin, lirthei khalh thei turte pawh hi graduate chin, kum hnih tal lirthei khalh zirna hmuna uluk êm êma zirtirna lo dawng tawh leh exam lo paltlang tawh ni thei se duhawm ngawt mai. Lirthei khalhtute’n an hna an tihsual hian nunna kan chân phah fo ṭhin si a, ngaih pawimawh a ṭha hle.
Lirthei ṭangkaizia kan hria a, lirthei man to chi neite phei chu an inchhuang êm êm a, midangte paw’n kan zah emaw tih mai tur a ni. Mahse, a khalh leh khalhtu tur lamah kan duhtui leh si lo! Mizoramah graduate lo tân lirthei eng chi mah khalh theih a ni lo ti ta ila chu lirthei ding mai mai tur a tam khawp ang le. Mahse, kan ti dawn si lo a, lirthei khalh kawnga hma kan sâwnna tur point 12 lek tarlang teh ang.
1) Lirthei eng chi pawh kan khalh hian nunna leh thihna chabi kawl ang kan ni tih hi hriat reng tur a ni. Hna pawimawh lutuk thawk kan nih avângin fimkhur taka khalh fo tur a ni.
2) Hmanhmawh vâng pawh ni lo, kawng a ṭha tih avânga thunun zawh loh tur khawpa chaka lirthei khalh chîn loh tur a ni. Khalh chak luat avângin tum âia hla pialrâl a thlen palh theih tih hriat tûr.
3) Rûi chunga lirthei khalh hian chêtsualna leh thihna a thlen thei tih hi mi mâwl ber paw’n kan hre vek tawh a, mi mâwl ber âi pawha mâwl zâwk kan la awm palh chuan sim hmak chi a ni.
4) Lirthei ṭha zâwk leh man to zâwk khalh avânga mi dang hnuaichhiaha chapo taka mi dang kawng kian ṭha duh lo, side la ṭha duh lo, back duh lo leh mi dang hauh chîng tihte hi thil awm thei a ni a, tih miah loh tur a ni. Motor man to leh changkâng zâwkte dahlal zâwk tur tih dân hi a awm lêm lo.
5) Kan âia hmanhmawh zâwk leh khalh chak zâwk kan hnunglama an rawn tlân chuan remchâng hmasa berah kawng kan kian mai tur a ni. Mi intlânpelhtir hreh tlat kan awm fo ṭhin a, hei hi chapo vâng leh mâwl vâng mai a ni. Driver ṭha chuan a kian mai ṭhin.
6) Tlâi palh hlauh avânga hmanhmawh pawh ni lo, hmaa lirthei tlân apiang lehpelh tum hrim hrim hi thil ṭul lo tak, mâwl vâng a ni. Intlânsiak kan ni lo tih hi hriat reng tur.
7) Eng emaw intih palh emaw intih palh ṭep emaw leka i va mâwl ve, zâwnga, mâwla tih nghâl pûng pûng loh tur. Driver ṭha chuan a rilru so thut a thunun fo ṭhin.
8) A huhoa lirthei hmanga kalna inkhâwmpui, picnic, election campaign, hnatlâng tih vela phûr êm êma dân chunga lêng ang maia duh duh dâna lirthei khalha dân bawhchhiat tur a ni lo. Kan mi phurhte an phûr sahâwk viau a nih pawhin driver hi chu fing tak leh rilru fîm taka awm kar tur.
9) Khaw chhûng kawng sir leh kawng laka mi an lo awm khâwmna hmun kan thlen hian zâwi muang deuh hleka khalh tur a ni. A bîk takin naupang an lo awm khâwm phei chuan an rawn tlân thut thei, kawng an kân thut thei, an lo innêk thut thei tihte hi ngaihtuah tel tur a ni. Tumah ngaihsak loa tlân fua fuate hi lirthei khalh tlâk lote tih dân a ni.
10) Hmeichhia leh mipa lirtheia chuang dûna inchhaih tih vêl hi chîn loh tawp tur a ni. A khalhtu chuan mipa zungin thlah loa a vuan hle hle ang hian a steering/ handle bar thlah loin a vuan ang a, hmalam enin a khalh hle hle tur a ni. Tin, thinrim chunga accident leh mi dang tih palh pawh pawisak lohna thinlung pu-a lirthei khalh loh tawp tur a ni. Kan thinrimna hi mi nunna hian a tuar tur a ni lo.
11) Lirthei khalhtute hi bâwl theih an ni tur a ni lo. Chhan ṭha tak awm si loa khalh chak tur te, mi dang lehpelh tur te leh hmanhmawh tura bâwl theih an ni tur a ni lo. A him tur chin bâkin an khalh tur a ni lo. Driver pangngai lo chuan lirthei a khalh tur a ni lo bawk.
12) Intlânpelh hi fimkhur a ngai hle a, kan hnunga mite’n min lehpelh an duh chuan remchâng hmasa berah kan hûi ang a, kan inpelhtir mai tûr a ni. Mi kan tlânpelh duh pawhin min hûi hma loh chu lehpelh loh tur a ni. Rem leh rem lo pawh ngaihtuah loa horn pêk tlut tlut chîn loh tur. Tin, two wheeler khalhtute tân kawng kual leh kawng zîm lutukah motor tlân pelh chîn loh tur a ni. Kawng nâlah pawh. Tlûk palh hian inbarh luh a awl a, hetiang hian mi tam takin an nunna an lo chân tawh.
Side glass hi hnunglam en nân hman tur. Mi lehpelh hmaa horn pêk hreh loh bawk tur a ni. Tlânpelh kan dîl a, min hûi a, kan lehpelh a, ka lawm e tih nân horn kan han hmet ri zauh a, kei pawh ka lawm e tih nân an han hmet ri ve zauh bawk a, lungawi taka inlehpelhte hi nuam deuh asin!
Fimkhur takin, him takin, hlim takin, thlamuang takin lirthei i khalh zêl ang u.
- Miltona, Vaivakawn