KHAWTLÂNG HNATLÂNG
Mizote hi hnatlâng thawk ṭhin hnam kan ni a. Khawtlâng ṭangrualin kawng hrang hrangin kan hnatlâng ṭhin. Nikum aṭang phei chuan kan kawngpui chhia(t) avangin hnatlâng a tam lehzual niin a lang. Mahse, beisei leh rin loh deuhin tun hnaiah hnatlâng thawh dan dangdai tak Vanglaini May 17th, 2018 chhuakah kan chhiar nawlh mai.
Thingsai khuaa Middle school leh a chung lam sikula zirlaite leh zirtirtute chu, tun hnai khan Thingsai khaw panna kawng siamṭhain an hnatlang a, hei vang hian sikul pawh an khâr. School hrang hrangaa zirtirtute leh zirlaite thawk chhuakin, an vaiin mi 200 vel an hnatlang a; kawng chhe zual laiah lung leh lei an phah a ni.
Thingsai khaw kawng hi a chhiat avangin kumina fûr lo thleng tur an huphurh a, chu vang chuan Thingsai khuaa chhungkuate chuan MGNREGS hmanga an inhlawhna pawisate an thawh khawm bakah, bialtu MLA John Siamkunga'n Rs. 50,000 a pe a. Thingsai khaw chhuak hmun hrang hranga mite'n sum an thawh bawk.
Khawtlang hnatlangin kawng chhe zual lai an lo thawm ṭha tawh a ni. Thingsai kawng hi Tumtukâwn aṭangin km. 8 vel a ni a, BADP sum hmangin metre 700 vela thui chu lung phah a ni tawh. BADP sum hmang bawkin km. 1.7-a thui chu lung phah leh tura kalpui mek ni. Chumi bak, km. 6 vel chu Thingsai mipuiin lung phah hna an thawk a, tun dinhmunah km. 1 chuang an phah tawh a, a theih ang anga hmalak chhunzawm zel an tum.
Khawtlang huap hnatlangin tun thlengin an la thawk chhunzawm ve zel a ni. Thingsai khua hi hmänlai hunah chuan khaw inlungrual tak pawh an lo ni tawh mai thei. Mahse, politics thli chhiain a nuai phak maia hnai a nih ve tho avangin ‘kan tlawmngaihna a tlahniam, kan lung a rual lo’ tiin an infuih ve nasa hle.
Dilna leh zawhna zawng zawngin chhan a hlawh loh avangin an thiam dan danin, an theih ang angin thiltihin an lantir a ni. Durtlâng khawtlâng ṭangrualin BRTF hotu lu ber berte pawh court-ah ko eihin an khaw chhungah hna an thawhtîr tih kan hria. Mahse, Myanmar ramri dep aṭang hian an tih theih tawk kut hnathawh hmangin keini chuan kan thawk mawl ve tawp mai a ni. Sawrkar kan hrawn mêk kan mawhchhiat hran lo a, Thingsai khaw inlungrualna thlarau min pek letna remchang an neih avang erawh chuan lawmthu kan sawi a ni.
Tute nge sum thawh?
Thingsai khawchhuak hmun danga awm te tân hian Thingsai Welfare Committee (TWC) Aizawl leh Lunglei-ah kum 1987 khân din a ni a. Social media chakna leh thiltihtheihna hmang ṭangkaiin group hrang hrangah kawng chhiatzia sawiin khawchhunga awm te’n pawisa an thawhkhawm a, hmun hrang hranga awmten “Ka lo hnatlâng/ pha ve ang e” tiin sum leh pai an lo thehchhuak hlawm a.
Sum leh pai an thawh thu chhiar thlak zai zai chu a nawm dan a rilin hnuk a ulh deuh tlat thei nia; an neih chuangliam a ni bik dèr si lo. Pawisa luh dan kimchang hi fel fai leh uluk taka vawn niin a thawhtute hming leh an thawh zat hi a khat mawi tawkin khaw mipuite hmuh leh chhiar theih turin tarlan fo a ni. May 27th, 2018 thlenga pawisa lut zawng zawng zat chu Rs 346222 niin Rs 307570 an hmang tawh a ni.
Hmangaihna hian thil a ti thei khawp mai. Tunah chuan damloh hritlan pawh awm se an chhungte tlawhin an pawisa thawhkhawm aṭanga siam kawngah tang chhe lutuk lovin an haw thei tawh dawn a nih chu! Anmahni ngeiin an endik nghal bawk ang a. Mipui sum thawh khawm leh hnatlâng tha aṭang ngeia kawng siam chu a thui emaw thui lo emaw ka ngaihlu a ni.
Enge an hlauh?
Ziak loh danah chuan hnatlânga chhuak chu kum 18 tling chin an ni ṭhin. Kum 18 tlin hma chuan an fate pawh inhlawhfaknaah an tir ngai meuh lo, a chhan chu inhlawhfaa an chhuah tawh chuan nu leh pa awm loh/ remchan loh hnatlâng koh nikhuain phut an ni ang tih an hlau a ni.
Puitling chin zawngin hnatlâng an thawh tawh hnuah school naupang lehzèlin hnatlâng an thawk kha thil thleng khät leh mak tak a ni. Zirtirtute an huaisen ka ti khawp mai, dan chi hrang hrangin a phuar chung chunga a pui a nawia an thawhchhuah pui rup kha. Sawn, hrem leh ban hial theitu sawrkar aia hlauh zawk an nei tih a chiang reng.
Kum dang angin fur laia tlawhpawh loh khua nih an hlau a ni. Ṭhalah ṭha chuang bawk si lo. Ei leh bar lakluhna ber a pin tlat chuan eitu rilṭam tan nuih nachhan tur a vang viau ang. Zinchhuak tura khaw ṭhenawma riah ngai te, zin haw ṭum pawha khaw ṭhenawm aṭanga motor danga inbanlet ngai nun hi an ning ve chiang a ni tih hi Zoram mipui hriatah an puang chiang viau a ni.
Eng vangin nge kawng ṭha an duh?
Kawng ṭha neih hi an phut a ni mai lo va, phu ve tawhah an inngai hliah hliah a ni. Inthlan boruak a awm ṭum apianga inzuar vak velin thu leh hla an tiam zozai hi theihnghilh theih a ni mawlh si lo. Zotlangsanga thei leh thlai tuizia leh han bikzia temtu leh chingtu kan ni a. Ṭiau lui phaikuama nul siam theihna remchang (phai lama chin chi) kan nei lehzel bawk nen.
Kut hnathawh kan uarzia lah tun ṭum hnatlâng aṭang pawh hian a hriat. Kan thlai thar ṭhenkhat phei chu Aizawl dawr puiah an hralh thei lo hial asin. A dawng no nalh lutuk a, damdawi bawlhloa enkawl emaw an tia an lei ngam lo! Hmarcha-ah thang kan chhuah a, serthlum leh sawhthing kan chin leh thar hralhna hi awm ṭha se, kawng ṭha min pe ula kan khaw kawng hi chu kan lo enkawl chhunzawm (maintenance) tawh mai ang tih te hi a chakawm.
Sum leh pai an thawh chhuah chhun chhun Bank-a dah ve an duh a. Bank lama thawktuten kawng ṭha nei hmasa phawt turin thurawn an pe a. Sum chang thlai an thar chhuah ve ang ang hi kawng ṭha nei se la chuan man man zawkin khawpui lamah an hralh thei dawn a ni. Kawngpui ṭha hian engkimah awlsamna leh remchanna a thlen dawn si a.
Enge an hlauhthawn?
Pawl emaw Party emawin hmingṭhat lak nân leh midang hekna remchangah emaw an hmang palh ang tih hi an hlau. Thingsai khawchhuak hmun hrang hranga awm te infuihna ber pawh a ni. Hlauhthawn an neih lian ber erawh chu thingsai khaw inlungrualna thlarau lo let leh mek hi a thamral leh palh ang tih hi a ni. Lung phah hi lirthei tang leh kal theih loh hlauh avanga venna chauh a nih avangin rei tak a daih lo ang a, a hma thei ang berin a zira zir chhuak leh sawrkar sum leh pai nen ngei thawh chhunzawm nghal ni se a va duhawm dawn em!
- Zonunmawia Fanai, Thingsai