Pu Hawla Case vs Pu Zorama Case
State kan nih hnuah Mizoram chief minister pahnihin thubuai ‘court case’ an nei ve ve a. Chief Minister an nih lai ve vein Pu Lal Thanhawla chuan february ni 26, 2010 khan thiam a chang tawh a. Kum 10 hnuah Pu Zoramthanga chuan November ni 9, 2021 ah thiam a chang ve leh ta a ni.
THUBUAI AN NEIH DAN :
Pu Lal Thanhawla chu chief minister a nih lai, kum 1995 September ni 13-ah Income Tax department-in India ram khawpui ṭhenkhata hnam dang sumdawngte office leh chenna an dap ṭumin, Income Tax âwl rûkna (evation) nasa tak an hmu chhuak a. Hetah hian CM Pu Lal Thanhawla leh central minister Santosh Mohan Dev-a te leh sumdawng hausa, Jograj Jain leh mi ṭhenkhat a rûka pawisa tam tham tak insiam sakna haichhuah a nih thu India ram chanchinbu liante’n an tarlan zûlzuiin, Rev. Dr. Zairema leh Pu Bualhranga te chuan 1996 August ni 17 khan Supreme Court-ah kalin, ‘hetiang taka inpuh hmingchhiatna hi enga ti nge a chhuitu tura ruatin an chhui loh?’ tiin, an zualko a. Supreme court-in ti tura a tih angin Mizoram sorkar hnuaia Anti corruption department-ah FIR thehlutin, Aizawl Police station ah Oct. 10, 1996 khan Prevention of Corruption Act, 1988 hmanga thubuai ziahluh a ni.
A dang leh pakhat chu kum 2002 March ni 11 leh 27 inkara Mizoram State Legislative Assembly Session-ah khatih lai chief minister Pu Zoramthanga, P&E Department changtu chuan, Kau Tlabung leh Tuipanglui mini small HEP chungchang a sawifiahnaah, khatih laia CM Hawla leh M/s Eastern Overseas Corporation (CM Hawla fapa telna)-te chuan mipui pawisa tam tak an ti chingpen nia a lan avangin, chumi statement behchhan chuan July ni 1, 2002 ah Rev. Zairema bawk chuan Aizawl P/S ah FIR a thehlut leh a ni.
Pu Zoramthanga erawh chu kum 2003 leh kum 2008-a MLA inthlanna a chuh dawnin affidavit-a thehluhah a sum neih inthlauhna chu cheng nuai 83 chuang a ni a. A hausakna pun danah a sum lakluh leh hausakna a inmil lo tiin, PRISM chuan June ni 22, 2007 khan ACB ah FIR an thehlut a. Hei bakah hian Sihphir ram Aiipuk-a a huanah sorkar bungrua dik lo taka hmanga puhna a ni a. PRISM chuan June ni 22, 2007 khan ACB ah thubuai an thehlut a. Hei hi ACB-in a chhui hnuah kum 2010 Sept. 15 khan thubui ziahluh a ni.
MAN AN NIH LOHNA CHHAN:
Court chuan thubuai neitute chu man theihna order pe thei mah se, man an nih lohna turin Special Judge emaw hnenah ‘Anticipatory bail’ thubuai neituten an lo lâk hman chuan ‘Anticipatory bail’ (bail lailawkna) hmangin hrén emaw jail tan tir kher loin, court-in ṭul a tih huna a koh theih tur leh, thubuai chhuina kawnga harsatna an siam dawn loh emaw, state pâwn lama an zin hmâa an in report zel chuan a chhuah lailawk thei.
Kum 2002 November thla khan khatih lai Mizoram Governor AR Kohli chuan Pu Hawla thubuaiah chhui phalna (prosecution sanction) a pe a. Pu Hawla chuan kut hnungkhirha a awm lai a nih thu te, jail a tan loh tur thu te a sawi ṭhin. Nimahsela, man an nih lohna turin mipui vantlang hriat lem lohah Special Judge, Pu P. Singthanga Court-ah Dec.2002 khan hnam dang a thurualpui nia hriat, Joghraj Jain leh Pushpa sharma te nen ‘anticipatory bail’ an lo la fel diam tawh a. Police ten han man ve bawk mahse, chhuah leh nghal mai an ni.
Hetihlai hian Pu Zoramthanga chu a thil neih leh lakluh inmil lo (disproportionte assets) ah leh Aii Puk a huana sorkar bungraw hmang anga puh a nihnaah bail lailawk phalna Anticiatory bail a lak ve thu hriat a ni lo.
AN PU TE THLAVANG AN HAUH EM?
September ni 16, 2010 khan ACB te chuan Pu Zoramthanga In chu an dap (raid) a. Khatah khan MNF ṭhalaite chu an va kal ve a ni tih leh, buaina leh harsatna engmah insiam loin ACB te chuan an tih tur an tlingtla thei tih chanchinbuah a lo lang a.
Chutih rualin Pu Hawla thubuai chungchangah May ni 7, 2003 khan Congress ṭhalaite chuan inhawrkhawm (rally) Vanapa Hall kawtah neiin, Pu Hawla tana Baal hmaa ṭhingṭhi ngai lo sang rual an awm thu puangin; a thlavang hauhna an nei a. He hi a hma lawka Pu Hawla ṭhianṭha vai pahnih man an lo nih tawh vang a ni.
A chhan chu, Pu Hawla thurualpui nia hriat, vai pahnih Pushpa Sharma chu Commandent 1st Bn. MAP Office ah April 11, 2003 chawhnu dar 3:15 ah man a ni a. Joghrai Baid pawh April ni 11, 2003 ah 1st Bn. MAP Commandent ah tlailam dar 3;00pm ah man a ni bawk a. Anticipatory bail an lo lak tawh avangin Arrest memo-te fel taka siamin an chhuah leh a.
Hnam dang vai pahnihte ruala Pu Hawla man a nih ve loh chhan kha, President dinhmun a chelhna MPCC chuan July ni 6 leh ni 8, 2002-a Executive Meeting an neih chuan Resulotion meuh passed-in an president (Pu Hawla) lakah thil eng emaw a thlen vaih chuan ná taka an chet tur thu puangin media-ah an thehdarh chiam a. Intteligence thu thawn Case IO in a dawn dan chuan Pu Hawla hi man a nih vaih chuan mathei loin Law & Order-ah Congress party-in harsatna an siam hreh dawn lo mai ni loin, an siam ngei dawn a ni tih a lan avangin, Pu Hawla chu tlanbo dawnin a lang chuang lo ve, tih vanga man ve loh a ni.
FIR THEHLUTTUTE’N BEIHLET AN TAWK EM?
Pu Zoramthanga chu a chenna in Ramhlun vengah Sept. 16, 2010 khan ACB ten an dap (raid) tih kan sawi tawh a. Khami hma ni kha khatih lai Chief Minister Pu Lal Thanhawla kawvel pang lehlam USA aṭanga a zin lo haw ni tak leh, Aizawl Municipal Council (AMC) 2010 inthlan hmasa ber nei tura inpuahchah vanglai hun tepter tawh tak a ni.
Pu Zoramthanga chuan amâ laka FIR thehluttu PRISM an ni emaw, amah chhui tura sorkar ruat Case I.O te an mimal leh pawl anga an sawisel, party anga an beihzuina ziaka hmuh tur a awm lem lo. Pu Zorama chuan a thubuai chu ACB leh Vigilance lam paw’n a hun laiin chhui tlak loh tia an lo hnâwl tawh tiin a sawi a. Congress a lo sorkar leh hnu kum 2009 July ni 1 ah Vigilance Deptt. chuan ACB hnenah chhui phalna a pe ta chauh a ni.
Pu Hawla laka thubuai thehluttu Rev Dr. Zairema leh Pu Bualhranga te chuan chéksawlh an hlawh viau thung a, amah chhui tura sorkar ruat Case I.O ngei pawh.
July ni 6, 2002 khan MPCC chuan Resolution siamin “Rev. Zairema hian rinthu mai hmangin Pu Lalthanhawla hi police hnenah a hêk a, hetianga Rev. Zairema’n kan President Pu Lalthanhawla rinthu ringawta a bei ngar ngar mai hi; keini Congress party (MPCC) chuan Congress Party leh a member tinte min beihna chiahah kan ngai,” tiin.
September ni 20, 2001 khan Congress Bhavan-a thu a sawinaah, Pu Lal Thanhawla chuan, ‘Sakhaw rawngbawltu leh Politician ṭhankin tawh te’n Supreme Court-ah PIL an thehlut chu vawi hnih tih thih a ni tawh a, tinung turin bei leh sela, an tan hmingṭhatna a ni,” tiin, tiel takin Rev. Zairema leh Pu Bualhranga Ex-MLA te chu a sawi chhan!
CASE IO CHUNGCHANGAH:
Pu Zoramthanga thubuai chhuitu Investigation Officer, khatih laia ACB-a Dy. SP Pu C. Vanramlawma a ni emaw, Enquiry officer Pu PC. Lalrinmawia te chungchang thu hi Pu Zoramthanga emaw a party ten an sawi zui dan hriat tur leh ziaka hmuh tur a awm lem lo.
Hetih lai hian September ni 18, 2010-a Pu Hawla Press Conference nei chuan, amah chhuitu John Neihlaia MPS chu a duhna hmun hmuna zin theih phah leh nuam ti hle tur angin a sawi hlauh thung a. Hetih rual vek hian Congress (MPCC) chuan April ni 28, 2003 khan Pu Hawla Case I.O Pu John Neihlaia chu Press Release meuh siamin mimal takin an bei a.
Hetianga sorkar hnathawk a tih tur a tih vanga beih a tawk chu, Mizoram Goverment Police Service Association Executive Meeting chuan thuchhuah siamin, “Kan member Pu John Neihlaia MPS... Case IO a nihna chungchangah mimal taka beihna a tâwk hi ṭha kan ti lo a. Tun hnuah hetiang hi thleng tawh lo se, mi tûmahin an Case lâk turah duhthlan theihna a nei lo” tiin, a thlavang an hauh.
Aw le, February 26, 2010 kha Pu Hawla thiamchan ni a ni a. Hemi ni hian Court tualah Pu Lal Thanhawla chuan lungchhe takin ‘dikna-in hnehna a chang ta,’ tih a sawi. Congress Bhavan-ah an chhukthla nghal a. Pu Hawla chuan an chhanchhuahte'n lawm nachang hre lovin an bei chhunzawm niin a sawi a. A thiam channa chu Pathian ropuina tilangtu a ni, a ti. Pu Hawla chuan a thubuai awrh chu itsîkna avanga lo irhchhuak, amah tihchhiat tumte thil tih, tu emaw Chief Minister nih tumin amah chu dâltu lian ber ni-a a hriat avanga an puhna mai mai niin a sawi bawk.
March ni 1, 2010 khan Pu Hawla thiamchan lawmna Congress Bhavan ah neihzui leh a ni a. Tah chuan Pu Hawla chuan, ramhnuai aṭanga kan chhanchhuahte'n khenbeh min tum a, mahse min khenbeh ngaihna an hre lo. Congress Party chu a nuam lo thei lo, malsawmna tam tak dawnga ‘nuam tâwl sorkar’ nih hi a ropui a, lawmna chang hria sorkar nih hi a ropui, nuam leh lawm hi Mizoram Congress-ah hian a awm reng a ni, a ti.
Pu Zoramthanga chuan November ni 9, 2021 khan a thubuai-a thiam a channa chu eirúa inpuhna a awm loh thu leh, pakhat chu disproportionate assets a ni a, pakhat chu thuneihna hmang suala puhna a nih mai thu leh, a thubuai court-in a rem dan chu lawmawm a tih bâkah phu renga a inhriat thu a sawi bawk.
- Zobiakvela (Masena)