Mizote leh Vai

Kan pi pute hun lai pawh khan vai hi kan lo hre tawh ṭhin a ni ang, thawnthuah te pawh kan hmu a ni. Mizote hian India mi, Mizo ni lo zawng tawh phawt hi chu vai kan ti vek mai niin alang. Nia, a mawlmang ang reng viau laiin, kan phuah thiam ang reng viau bawk. Vai, kan han tih hi chuan a chiang riau ṭhin, sawi fiah leh vak a ngai ngai chuang lo. Tun hnu hian a changin vai changkangte kan ti a, a changkang lo an awm bawk a ni ang, kan han ṭhen hrang ve deuh hlek a.

Mizote hian vai, a tua pawh mai hi kan ngaisang lo sa ve em em ringawt a, kan dah hniam hle ṭhin. Hetih lai hian keini aia hnam upa leh fing zawk te an ni lawi si. Kan chung tlak viau ṭhin a, mahse, a nihna tak ngaihtuah chuan kan chunga roreltute an ni. Kan mamawh lo viau a, mahse, an tel lovin kar khat pawh kan awm hlei thei lo. Awle, vawiinah vai leh Mizote chanchin han sawi kan tum dawn a, kei aia hria pawh tam tak in awm ka ring, a fuh lo deuh laiah te in lo insum hram hram mai dawn nia.

Tute nge an nih – Vai kan tih te hi tute nge maw an nih le? Kan hmuh tam tlanglawnho hi chu, Cachar, Bagha, Silchar etc. a mite ho hi an ni awm e. Kan ramah hian hnathawk turin an lo kal tlangpui a - thirchhe zawng, mistiri leh helper, dawr kai te an ni hlawm.Anmahni hi sa pan, ria lam pang an ni tlangpui, thau, dul kiar an awm meuh lo. Hang ril rel, an ni ṭhin. Kristian an ni lova, Hindu, Mosolman etc., te an ni hlawm.

Hnathawk tura chhawr an nuam hle a, kan hriat angin thu an awih, an taima bawk. An pawisa hlawh chhuah ang angte bank-ah an dah thlap thlap a, tichuan, chhungkua an chawm a ni. Hnamah hian an chiang ṭhin hle a, Mizo­rama awm rei tawh pawn an zia an paih chuang lo, an vai ngan reng tho. Sawrkar hna avanga rawn awm an awm bawk a, anni hi chu tlemin an inti class sang deuh; vai changkang an ni ber. Tunah chuan Mizote pawh India ram hmun dangah hnathawkin kan awm ve ta hlawm a, kan awmna hmuna mi hote hi chu kan pute, pite an ni ve hlawm.

Tun Hma – Kum 1980 chho vel lai, a tawi zawngin kum 2000 hma lam zawng kha han ti ila a fuh deuh ber ang chu. Vaihote chu an lo lut nasa, dawrte an kai a, dawr zawng zawng tih theih deuh tho chu an dawr vek a ni. Tichuan, Mizote kan han thangharh a, an dawrte chu kan suasam a, kan um darh ta vek a ni. Eng tik lai aṭang nge ka hre chiah lo va, Mizote hian vai hi kan haw hle a, kan hmuhna apiangah a rem chan phawt chuan kan vel deuh zel mai a ni. Vai chhang kawtte ngat phei kha chu kan tibuai ngei ngei ringawt mai a ni. Fiamthu nge, tak tak, vaihoina an hlauh ber an sawi ṭhin chu - sual si, lukawlh si, kha a ni. Thawk khat lai khan tlangvalten sam ziah kawlh an han ching ve a nih kha. Hetih hun vel lai hian hnam dang zinga rawngbawlna hi a la awm lo a ni maithei, a awm a nih pawn a la te tham hrih viau a ni ang. Vai, han tiha kan rilrua lo lang hmasa ber chu, velh tur, tih kha a ni ringawt mai a ni. Vai kan tiduhdah a, buaina neuh neuh pawh kan nei fo ṭhin, mahse, heti chung hian an awm ve reng tho bawk a.

Tun Hnu – Mizoten vai velh kan ching ta lo, kan velh berah pawh chanchin ṭha hmangin a ni ta. Eng tik lai vel nge ni ang tih pawh hriat em em lovin, vai tihduhdah leh velh ang chi kha kan ti ta mang tlat lo. Tunah chuan an inahte kan kal a, inkhawm turin kan sawm a, an inkhawm theih nan an hnathawh turte kan thawhsak bawk a. Tharum hmanga ti ṭhin kha tunah chuan hmangaihna nen a ni ta ruih mai. Vai, tiha, velh tur, tih ṭhin kha, tunah chuan, Masihi Sangati, tih a ri ta zawk a ni. Hetiang kan nih tak avang hian vaihote pawh an tlangnel ta viau mai. Mizo nupuia nei tawk pawh sawi tur an awm ta nual mai. ILP dan ṭha tak kan neih avangte pawh hi a ni ang, Mizoram chu hnam dangten min la tibuai lutuk lo, Mizo hming hawha dawrkai an awm zauh zauh tih loh chu. Hetih lai hian kan hnathawkah kan mamawh ve avang hian eng emaw zat chu kan ramah kan awmtir ve a ngai; kan intodelh hma chu.

Kum 5 dawn lai chu a liam tawh ang a, office pakhatah hian ka kal a, an hotupa vai, Mizo deuh nupui nei chuan mawi lo leh hmusit tak maiin, mi a ti hrep mai a. A chhan em em ka hriat loh avangin ka hawihai hle a, thinur bawk, tlawmngai hle bawkin ka awm a. Ka rilru te te chuan vai velh ṭhin laite kha chu ni se, I va chak dawn lo em, ka hlah miah lo vang che, ka ti a. Hetiang ang deuh bawk hi ṭum hnih vel lai hmun dangah ka lo tawng tawh bawk a. Nia, a Mizo zawk min ti deuh tlat mai, in tawng ve tawh emaw chu ka hre lo, a mak ang reng zawk khawp mai. Sawi lan tawh angin tunah chuan rawngbawl nan kan hmang tawh a. Zuk missionary buai ngai lovin awlsam takin kan lo missionary thei reng tawh a ni. Aw le, vaihote hi kum khuaa kan ṭhenawm tura Pathianin min pek an nih hmel hlawm a, an zuam zawng leh hmuhsit turin awm tum lo ila, kan laka an lo ṭha lo a nih pawhin Pathian thu ang zelin I dawngsawngin, I chhang let zel ila, chu chu kan hnam, kan ram himna tur a ni ngei ang.

- Lalchhandama Colney