Written by
Lalmuanpuia Punte
Mizoram sorkarin ramri buai issue Road block issue-ah divert a tum
Tun ṭuma Assam nena kan ramri buaina leh a kaihhnawih buaina lo inṭannaah hian Mizoram mipuiten tihsual leh tih dik loh hmasak pakhatmah kan nei lo; hmun hrang hranga buaina rawn siam hmasatute chu Assam lam vek an ni.
Thinghlun daia Covid-19 duty buk Assam sorkarin a ngaimawh avânga Mizoram sorkar a tlâwm a, Thinghlun daia Covid duty bûk Police te hâltir a nih avâng khân Assam ti pâwngpawrhin a ti huangtau a. October ni 9, 2020-ah a bul maia Pu John Zolâwma thlâm chu Assam lamin an rawn hâl nghâl ta mai rêng a, a bula Hrangkhawl chhungkaw pakhat in pawh hâl an tum a, an chhuah duh loh avângin hâl khum êm chu an ngam loh avangin an hâl ta lo chauh a ni. Tichuan, rawn pâwngpawrh zêlin tûna buaina dangte hi a hring chhuak ta a ni. A hnûa thil thleng zawng zawng hi Thinghlun daia Mizoram sorkar a tlâwmin a hrin vek a ni.
October ni 21, 2020-ah MHA Joint Secretary, Satyendra Kumar Garg hoin Assam Home Secretary leh Mizoram Home Secretary te Lailapur-ah an inbia a, 'Assam leh Mizoramin motor tangkhang zawng zawng chhuah tûr' tih thutlukna siam angin mipui min hrilh a. Chuvangin, Mizorama lût tûr motor dan tum MZP hruaitute pawh Vairengte-ah Mizoram Police-in an man phah a nih kha. Mahse, Assam lam chuan motor an chhuah chuang lo, hei hi a chhan lian tak a awm a nih hmêl a, kan sawi zel ang. Hetih mêk lai hian sapṭawnga ziak chanchinthar lamah chuan he meeting-ah Mizoram Home Secretary-in Mizoram sorkarin Police force te withdraw a remtih thu a sawi tih târlan a ni.
October ni 29, 2020 khan Video Conferencing hmangin Union Home Secretary, Ajay Kumar Bhalla hovin Mizoram Chief Secretary leh Assam Chief Secretary te an meeting a. Hemi an meeting hi Mizoram sorkar Press Release (Mizo Press Release) 29.11.2020 11:15pm chuan heti hian a tarlang: ".... Assam lamin Joint Secretary hova meetinga thutlukna te an zawm nghal laiin Mizoramin engmah an ti ve lo tia an sawi chu Chief Secretary Pu Lalnunmawia chuan, meeting a remtih angin, October ni 17-a buaina thlen hnu a Lailapur bula Mizoram police section hnih dah te chu Vairengte lamah hnuhkir a nih tawh thuin a chhang a...." tiin. Chuvângin, 21.10.2020 Lailapur meeting-ah khan Mizoram sorkârin Vairengte thlang leh Saihapui V daia Police force dah chu withdraw an lo remti reng a ni tih leh an lo withdraw hman reng mai a ni tih a lang chiang ta hle. MZP Press Release 22.11.2020 pawhin Mizoram Police Force te in withdraw hi chiang takin a târlang.
An in withdraw hnû lawkah hmingchhiat an hlauh vângin an dah thla leh a nih hmel, hei tak hi Assam lam chuan an ngaihthiam loh bera chu a nih tâk hmêl. Mizoram sorkar hian Assam sorkar nêna inbiakna hi dik lo takin mipui min lo hrilh ṭhin niin a rin theih.
November 8, 2020-ah Union Home Secretary, Ajay Kumar Bhalla ho bawkin Mizoram Chief Secretary leh Assam Chief Secretary ten video conferencing hmangin meeting an nei leh a. Heta an inbiaknaah hian Assam lamin Mizoram chhunga Central Armed Police Force (CAPF) te hmun hnih laia dah a ni ta hi a tlawm thlâk hle. Kan dil ni miah lo, kan duh leh kan chah ni miah lo min pek hi sorkarin a hnâwl ngam lo hi a tlâwm thlak hlê a ni. BSF te hi dah hi kan sorkar hian a hnial thei lo a nih pawhin pakhat zawk SSB te tal hi chu kan ram chin, All party & NGO in kan ramria kan pawm tlân vek leh MNF sorkar cabinet meeting meuh pawhin ramria a pawm, 1875 ramri pâwn, Dholai piah lama dah tal an sirtluk pui thei lo hi chu a tlâwm thlâk double hle mai.
Heta ṭang hian thil niawm tak lo lang ta chu October ni 21, 2020-a Lailapur-a inbiaknaah khan Mizoram sorkarin Vairengte dai leh Saihapui V a Police Force te withdraw a remtih thu sapṭawnga ziak chanchintharah te kan hmuh kha thu dik a ni tih video conferencing-a Mizoram CS sawi dân Mizoram sorkar Press Release aṭang hian a rin theih. Mizoram sorkar hian an inbiakna boruak dik tak sawi chhuak ngam lovin mipui dâwt min hrilh a ang ta riau a ni.
Mizoram sorkar hian inbiaknaah Assam sorkar a ngam lo ṭhin hle a, helamah mipui min hlauh bawk si avângin an inbiakna boruak dik tak min hrilh ngam si lovin tawlh lo anga lan tumin CAPF dah pawh hi an hnial ngam lo a nih hmel ta hle. Hei bâka lehlama awr dum, lehlama awr sen hi a awm chuang em ni?
November 8, 2020-a Ministry of Home Affairs hova Assam Chief Secretary leh Mizoram Chief Secretary video conferncing hmanga an meeting-ah pawh hian 'motor chhuah vek tura tih a ni' tia mipui min hrilh laiin, Mizo motor tangkhang ṭhenkhat bâk, Mizoram mamawh phur motor te chu 11.11.2020 thlengin an la dang bet ta reng a; 11.11.2020 tlaiah an rawn chhuah chauh a ni. Hei pawh hi an inbiakna boruak dik tak mipui min hrilh ngam ta chuang lovin mipui min dâwi em ni? Mipui bulah hnungtawlh lo anga insawi reng si hian Assam sorkar lakah hian a tawlh tur pawh awm lo khawp hialin, pîte ṭhusual hmu ang maia ṭi dêkin an kimki ta mai a nih hmel riau.
Ramri chungchanga official te inbiaknain awmzia a nei lo vek a, a chhan ni awma lang thei ta chu Thinghlun daia tlâwmna vâng ringawt pawhin heti khawp nghawng a neih hnuah pawh, 21.10.2020-a Lailapur inbiaknaah khân Mizoram sorkar nasa taka tlâwm lehin Vairengte leh Saihapui V a kan Police force te withdraw an lo remtih tawh avangin Assam lam hian khâ thu kha ṭanchhana hmangin Mizoram sorkar a la nawr ta zêl a. Mizoram sorkarin mipui min hlauh avangin Police Force a withdraw ngam si lova, kan ram chhung hmun hniha CAPF (SSB & BSF) te dah an remti ta ringawt a. Assam lam hi la lungawi chuang Mizorama lût tûr motor te hi an la dang a nih hmel ta ber.
Tûna motor an rawn chhuah tâk dân pawh hi sawi dân a inang lo leh ta nuaih mai - 'Lailapur dawrkai Raju-an a phal tawh' tih vêlte hi thuthang a awm ta nuaih mai a, thu chiang hriat a châkawm ta tulh tulh mai. Heti a nih chuan engtikah emawh min la block leh mai ang tih a hlauhawm hle mai. Mizoram sorkarin eng nge ruahmanna a neih, kan Assam sorkar an lungawi loh chuan Police Force te chu kan withdraw a ngai ta nge nge mai âwm mange tih te a rin theih ta rum rum mai.
Kan Police leh CAPF duty hmun hnih lai kal pêl a, Vairengte police check gate thlenga Assam Politician leh an ṭhuihruaite (CLP Leader Debabrata Saikia leh Sushmita Devi Ex-MP) lokalin 'hei hi kan ram a ni' an rawn ti thei kha Mizoram sorkar tlawmzia lanna a ni.
A tîrah he buaina hi Mizoram Sorkar (MNF) leh Assam Sawrkar (BJP) te hian politics khelh nân a hmangin an hmet mit duh lo emaw tih mai turin an en mai mai a. Anni pahnih hi NEDA/ NDA a thawk dûn an ni a, inthurualin Assam election lo awm tura BJP chak thein nân Mizoram sorkar hi tlâwm zawkah a ṭang emaw tih tûrin Mizoram sorkar an ngawi tlat a, BSF awmna tur hmun te phûr takin JCB-in a laih sak hial a ni. November ni 10, 2020 thlenga awm tûr anga sawi ni si, heti taka an awmna tur sâwngbâwl a ngai hian an awm nghet dawn a nih hmel tlat zâwk a ni. Tun thlengin an la awm ta reng chu a nih khu.
Khulai kan ram chhûnga CAPF hmun hnih ngawta Mizoram sorkar remtihna thlapa awm khu Assam nena kan ramri kan sawifel hma hauh pawha kan duh chen chen kan nawr thlak theih ṭhin a ni a, kan nawr thlâk zêl tur dâl tura Assam sorkar ruahmanna kan sorkarin a pawmpui thei mai hi a tlâwm thlâk satliah mai ni lovin nakin zêlah kan tân a la hnawk hlê dawn a ni.
Hetianga buaina a zual tâk zêlah chuan an tum aia thui kalin, mipui thunun thei tawh si lovin tûn dinhmun hi kan thleng ta a ni. Chuvângin, MNF sorkar hian kan buaina bul ber ramri issue hi mipui min theihnghilh tîr a, economic blockade issue-a divert tumin ṭan a la mek a. Chutih mek laiin Assam sorkar chu an mipuite lakah a hmingṭhat hlê thung avangin Assam election-ah chuan BJP tân advantage lian tak a awm phah ta niin a lang. He kan boruak avanga Assam election-ah BJP an chak chuan MNF sorkar pawhin 'eng bonus lian tak emaw' a hmuh phah maithei.
Central sorkar inrawlh hun a ni tawh a, MNF sorkarin central sorkar au lova a ngawi tlat hi engnge a chhan, hlauh a nei em ni? Ramri buai hi political issue a nih avângin official te kuta dah chi a ni lo; official level-ah vawi engemawzat an inbe tawh, kan thlen chin chu heti hi a ni. NEDA a thawk dûn, North East mipui leh Mizo Kirstian te duh loh leh dodal nasat êm êm CAB pass theihna atana ṭan latu Mizoram sorkar (MNF) leh Assam sorkar (BJP) hian politics game-a hmang tawh lovin rang takin political/ high level talk nei rawh se.
Engpawhnise, tunah chuan motor tangkang te an rawn chhuah tîr ta bawk a, engemaw chen chu kan in la muk thuai thuai ila. Kan buaina chhan ber hi ramri a ni tih hre rengin kan sorkar hian ramri buai hi ngaihven reng se a duhawm khawp mai. Mahse, duhthusâm thâmral mai tûr a nih hmêl, kan sorkar hian ramri buaiah hian Mizoram sorkar hian Assam sorkar hi a nawr ngam tak tak lova, a thupuia ka sawi ang hian tûna buaina kan tawh mêk pawh hi mipui rilruah ramri buai aṭanga lo irhchhuak a nih hi mipuiin kan hriatreng loh theih dân kawng dapin Assam-in kawng an dan pin avânga kan harsatna tawh leh a sutkian dan lamah min herpui ta daih mai si a nih hi.
Kan CM in ramri buai chinfel dân thurûk a hriat pawh hi kum 2023-a Mizoram inthlan dâwna hman a, sorkarna lâk leh theihna hmanrua atân an khêk turah ka ngai.