International Domestic Workers Day 16 June I In hi ka hnathawhna hmun a ni
Thuhmahruai: Tunhma deuh kha chuan Awmpui (Domestic Worker) kan chhawr te hi Myanmar lam mi an ni tlangpui ṭhin.
Tunah chuan Zokhua aṭang leh Tripura aṭangin an ni deuh ber. Awm chilh (live in) hian harsatna an tawk tam ber a, mi in chhung, puanzar phen (behind the curtain)-a an thawh avang leh chhun leh zana awmchilh hna a nih avang hian a ruaitu tan hnuaichhiah (exploit) an awl hle a ni.
Mahni in aṭanga thawk (live out) chuan hunbi neiin an thawk a, mi in chhung, puanzar phenah thawk ve tho mah se, hunbi neia an thawh avang hian in hnuaichhiahna hun tam tak an pumpelh ve hlauh thung.
New Delhi leh Mumbai khawpui-ah te chuan mithiamten an zirchhuah danin awmchilha thawktu chu a tlem zawk an ni a, 10% vel chauh an ni. Mahni in aṭanga thawk (live out/ part time an ti bawk) erawh 90% an ni dawrh mai. Mizoramah pawh hian a darkar bi-a inrawih hi uar deuh deuh a ṭha ngawt ang.
Awmpui hna leh Interntional Labour Organization (ILO): Vanneihthlak takin June ni 16, 2011 khan ILO C189 an tih mai, Geneva-a inkhawmpui neihah ram hrang hrang aṭanga sawrkar aiawhte chuan, Domestic Worker (awmpui) ten an dikna leh chanvo an neih ve theihna turin khawvel pum huap tan thutlukna a lo siam tawh a. A pawimawh zualte chu:
1. Mahni ram ṭheuhva Domestic Worker te hmakhua hawi zawnga dan siam.
2. Mihring an nih anga an dikna leh chanvo pek.
3. In nawrluihna leh tihluihna hrang hrang laka fihlim tir.
4. Ṭawngkam chuangtlai (oral abuse), tihnat leh tih-
ṭhaih, mipat hmeichhiatna lam hawia chhaih laka venhim.
5. Kar khata ni khat tal hlawh cut lova chawlh pek.
6. An hnathawhna hmun hi an hriselna atana pawi thei a ni tur a ni lo etc.
Khawvel ram tam zawkin ILO dan hi an hman tawh laiin India erawh chuan member a nih angin a bei ve mek a, ala hrual mum mai thei rih lo a ni.
ILO C189, June 16, 2011 aṭang khan kum tinin khawvel pumah June ni 16 hi International Domestic Workers’ Day atan hman a ni ṭhin a, Mizoramah pawh a vawikhatna atan kum 2017 khan Labour Department hmalakna azarah hlawhtling takin hman a ni ve a ni.
I in hi ka hna thawhna hmun a ni: Nitin khel lovin i inah hmeichhia tu emaw chuan hna a thawk ṭhin a, a eizawnna a ni a, a office ve a ni. Hnathawktu angin i en nge? Chhiahhlawh ang deuh zawkin? Hnathawktu dangin an chan ang zahderna leh an chanvo hrang hrangte i pe ve ṭhin em? I in kha i Domestic Worker (awmpui) hnathawhna hmunah i ngai a nih loh chuan eng hmun nge ni ta ang? Lung In tenau em ni ang? Hongkong base Indian Journalist, Tripti Lahiri chuan India rama awmpui hna hi ‘sal tanna tunlai ber’ (new age slavery) tiin a lo ziak tawh a ni.
Khawi hmunah pawh Domestic Worker (awmpui) te hian tihduhdah leh hnuaichhiah an tawk fo a. A chhan hrang hrang zingah an hna hi khawtlanga dinhmun hniam lamte thawh a nih vang te, thiamna (skills) nei lova an thawh ṭhin vang te, mi in chhunga thawk an nih vang te, mahni ram leh khua kalsan (migrant workers) an nih vang te leh a tam ber 80% hi hmeichhia an nih vang te a ni.
Tunhma aṭangin hetiang dinhmuna ding ni ṭhin mah se ram ei leh bar (economy) lama an thawh hlawk si ziate khawvelin a hmu chiang zel a, an hmasawnna tur leh hmakhua ngai pawl tam tak an lo ding tawh ṭhin a, an la ding zel bawk a, chuti chung chuan an tan hmasawnna kawl en a harsa hle tho mai.
Ruaitu ṭha leh dik ni tur hian mi bik nih kher a ngai lo. Mihring an nihna leh hnathawktu an nih zawk vang hian an chanvo leh zahawmna an pe ve mai tur a ni. Chu chu Siamtu zahna entirna pakhat pawh a ni awm e. Kan damchhung tawi teah hian ruaitu ṭha leh dik nih tum ṭheuh ila, a nuam dawn em asin!
An himna hmun ber tura ngaih, a ruaitu inah hian an him lo fo hi thil zahthlak tak a ni bawk. An himna laksaka tibawrhbangtu chu dan hmanga hrem theih a ni tih te hi kan hriat nawn fo a ṭul. An dikna leh chanvo te, an zahawmnate anni chuan au chhuahpui nachang an hre lo a ni thei e, aw an nei ve tih pawh an hre lo a ni ngei ang, hre tura zirtir an ni tlat lo. Chutih ahnekin ngawi reng turin kan besisei tlat ṭhin si a nih hi. Mi nawlpui zingah anmahni chhan tura au chhuak chak an tam tawh a, an penchhuak mek a ni. Engpawh nise ramin Dan
ṭha a siam hma chuan ILO C189 thuchhuak te hi zawm thei ila, a thawktu tan chauh ni lovin a ruaitu tan pawh hmasawnna a thlen ngei ang.
Tlangkawmna: A pumpuiin Mizoram chhungah Domestic Worker 3000 chuang zet awma ngaih a ni. He hna hi hna awlsam leh lehkhathiam lo pawhin an thawh theih a ni a, Aizawla chhungkaw tam tak zingah hian anni tel lova khawsa thei lo ṭhahnem tak an awm tawh a ni.
Hawh u, Awmpui te hian hlawh ṭha pangngai leh hnathawktu an nihna anga an chanvo leh an zahawmna an chan ve theih nan i ṭang tlang ang u.
- Mary Lalparliani, Coordinator FDWA, Aizawl City