World Cup-a ka sulhnu
World Cup tih hian Mizo rilruah chuan a chiangin ka hria. Cricket te, rugby te a lang lo, football kan sawina a ni. Ni e, he Fifa World Cup hian min lo hrawm na ve viau tawh ṭhin a, tunah erawh a dan a dang ta a; engkim mai a awlsamna khawvela cheng kan nih tawh miau avangin, kan naupan lai (han ti ve khanglang ila) ang êma buaipui leh sawi, nghahhlelh leh ngaihven hi a hlawh ta lo ni maiin a lang.
Ka bulṭanna World Cup ka en hmasak ber chu 1990 Italia kha a ni a; mahse, ka en tih chiah ka hria, tute inkhel nge ka en tih kha ka hre lo. Kan u-te sawi azarah Argentina goalkeeper Sergio Goycochea hmelṭhat thute kha ka hre ve vuai vuai a, a hming kha ‘gawl-kaw-chia’ tiin kan sawi mai thin a, kan lam dik pawh ka ring ta chiah lo. An sawi fo angin in tinah TV a la awm lo va, Star TV pawh a la chhuak lo. World Cup kha eng channel-ah nge kan en ṭhin pawh ka hre lo; mahse, antenna herh erawh a ngai
ṭhin tih ka hria a. Kan enpui tlangvalte khan an herh ṭhin a, “Thlang lamah tlem, aw... herh lêt leh hret. A fiah, fiah leh tawh lo,” an tih vel kha ka hre ve pha a ni.
Naupang chhia tak tak ka la ni a, ar kan kang em, tute nge ka enpui tih pawh chiangin ka hre lo. Hei hi World Cup-a ka nun bulṭanna leh sulhnu ka neih hmasak ber a ni. A dawt leh chu 1994 USA pawh khan naupang mai ka la ni a, ka en nasa tih erawh ka hria. Sam sei deuh chhap, Gabriel Batistuta goal thun theihzia ka hre ve ṭan a, Diego Maradona kha damdawi hman phal loh a hmang tih an hriat chhuah avanga tournament kal laia an chawlhtir thu te, a tel theih loh veleh Argentina an tla tih te pawh ka hre ve. Final kha chiang takin ka en tih ka hria a, Roberto Baggio penalty pet over pawh ka la mitthla thei.
Khata ṭang khan Italy hi tun thlengin ka ṭan ta êm êm zel a, kumina an tel thei lo pawh hi ho ka ti khawp mai. Baggio kha a lar hle a, a thiam piah lamah a hmel kha a ṭha êm kher a, nula lamah a tla na zualin ka hria. Final bikah erawh chuan an keeper kha khel ṭha hi ka ti êm êm bawk tih pawh ka la hre chhuak thei.
Khatia goal thun lova hun pangngai leh pek belha an inhnehtawk vel lai pawh khan, “Penalty-ah chuan Italy an chak ang, an keeper a thiam em mai,” tia kan sawi laih laih pawh ka la mitthla thei. He mi tum final-ah hian ar kan kang a, kan en khawm tih pawh ka la hria a. Tin, Mexican goalkeeper Jorge Campos kha, pa tê si, thiam si, che rang si, kawr rawng maksak bawk si, naupang titinaah khan kan sawiho nasa thin khawp mai.
Tuipui tak tak tan
1998 France a lo ni a, hetah hi chuan football ka tuipui takzet tawh. A hma kum 1997 Champions League final-a Pedrag Mijatovic-a goal hmanga Real Madrid-in Alessandro del Piero telna, Juventus an hneh pawh ka en a. Dennis Bergkamp avangin Arsenal pawh ka ṭan viau tawh bawk. In tin deuhthawah TV a awm tawh a, in khata en khawm erawh kan la bânsan chuang lo. Print media lamah kan sang ve tawh a, Vanglaini kha phek 4 chiah a la ni a, phek 3-naah niin ka hria, Y2Goal Mamuana (pu lo mai ang) hian column khat lek awhin ‘Soccermania’ a ziak ṭhin a, ngaihnawm ka va ti thei tak. Tin, ama buaipui tho niin ka hria, ‘SportsWeek’ kha kar khatah vawi hnih (Thawhlehni leh Zirtawpni)-ah a chhuak ṭhin a, sikula ka pawisa pai ka khawlin ka lei ziah bawk.
Hemi hma deuh hian ‘Zoêng’ kar tin (a ni em tih ka chiang ta lo) chanchinbuah khan VL (ani hi tunge ni ang tih ka la hre châk reng) tih hming invuahin sports kha an ziak ṭhin bawk a. Kha pawh kha ngaihnawm hi ka ti êm êm a, Euro 1996 final-a Germany-in Oliver Bierhoff-a goal hnih hmanga Czech Republic an hneh thu a ziah phei kha chu ka kawl ṭha rei khawp mai, ka chhiar nawn zing hle.
1998 France-ah khan Mamuana leh a ṭhianten World Cup bu an siam kha ka lei a (tun thlengin ka la nei). Fixture kha Zodin Square, cinema hall awmna ṭhin lam bus stand bul chungah sawn eng dawrah emaw ni Rs. 10/- in an zuar tih Vanglaini aṭang bawkin ka hria a. Ka sikul bângin ka lei haw a, ka va phur tak! Mahse, point table an dahah khan GF, GA leh GD (goal for, goal against leh goal difference) kha ka dah khat thiam lo va. JF-a dictionary keuin, for, against leh difference awmzia ka zawng a, risk deuh chungin ka dah khat dik hlauh!
Hemi kum hian France keeper Fabian Barthez-a mawng lang te, Baggio-an Chile lama a hma World Cup final-a a pet goal loh hnua penalty a pet goal te, David Beckham-a red card hmuh te, Paraguay goalkeeper Jose Luis Chilevart te leh Bergkamp-an Argentina goalkeeper Carlos Roa pet khuma mawi lutuka goal a thunte kha titi a tam hlein ka hria.
Korea/ Japan sawi leh ang
2002 Korea/ Japan kha sawi leh law law teh ang, football ka tuipui vanglai a ni a. Hemi ṭum hian Spain striker Fernando Morientes kha hmelṭhain a lar, Ronaldo khan hairstyle maksak tak a pu a, Turkey winger Hasan Sas-a hairstyle pawh a danglam a, an keeper Rustu Recber kha pa kan tia, Brendan Fraser-a channa, The Mummy-a changtupa lama ṭang pakhat kha ang hi ka ti êm êm ṭhin bawk. Hemi kum hi chuan World Cup lehkhabu pawh pahnih pathum a chhuak tawh a, fixture phei chu lei tur a tam tawh. World Cup bu chhuak apiang kha ka lei zel a, ka la kawl ṭha ta zel bawk.
Pawl 12 ka zir lai a ni a, England leh Brazil inkhelh dawn avangin sikul kan bâng hma ngei a, Ronaldinho khan England keeper David Seaman a rêp nalh êm êm zui a. A thlengtu pakhat zawk, South Korea khan ka tan apiang an hneh zel mai a, Spain an hneh ṭuma Morientes-a goal thun an pawmsak loh kha mak ka la ti reng a. A hnuah ka tan ber, Italy an la hneh zui a, chakna goal thuntu, Ahn Jung-hwan kha an rama an lawm tehreng nen, ka va han ngei tak e aw...!
Tin, hemi ṭum hian champion lai, France chu an khelh hmasak berah vawi khat inlanna, Senegal chuan an hneh nghal a, khawvelin mak a ti a; keini football en nasa (han inti ve mai ila) pawh khan mak kan tih thu hahipin kan sawi. Print media bakah visual media lamah pawh kan sang zel a, LPS-ah khan Mamuana leh Lalnghinglova Hmar (Tetea) te khan David L.Fanai hovin inkhelh hma leh hnuah an sawi hot vel ṭhin a, mittla lo chauhvin ka en a, beng tun hruin ka ngaithla bawk ṭhin.
Tunah a erawh a dang ta
Korea/ Japan hnu hi chu sawi tawh lo teh ang. A la rei lo lehchhawng êm mai! Tunah chuan thil reng reng hi a awlsam tawh lutuk a, kan hlut êm êm ṭhin World Cup fixture te chu awmhmunah, kan phone-ah kan kheuh chhuak zung zung a; a bu pawh kan ngai mang tawh lo, duhtawka chhiar tur a click chhuah theih tawh a; chhiar piah lamah, inkhel hlui tak tak thlengin kan hai chhuak thei tawh.
2002 Korea/ Japan hnuah khan in khata en khawm luih luih pawh a tam ta lovin ka hria. Kan hriat ve tirh kha chuan ram langsar deuh an inkhelh dawn phei kha chuan kan inhawr khawm a, ei tur siam a ri tel ngei ngei a. Khatih lai kha chuan World Cup hi ar pawhin a tuar viau mai thei, final zanah phei chuan kan ngei ngei tura ngaihna kha a awmin ka hria.
Khatih hun lai kha chuan footballer langsarte kha kum hnih dan (World Cup leh Euro)-ah kan hmu thei chauh kha a ni a. European a nih loh phei chuan kum li dan, World Cup-ah chauh kan hmu thei tihna a ni a, a nghahhlelh loh theih loh. Tunah erawh kartawp apiangin live ngeiin kan hmu a, live-a en hman loh pawhin YouTube-ah kan click chhuak leh mai a. Kar laklawhah lah Champions League leh Europa League kan ti, a enna tur TV channel lah a tam tawh si, player langsarte hi an thiam tawh lo tihna ni lovin, hmuh zin na na na chuan an lo hlu lo ve deuh a lo nih theih dawn hi.
TV channel sawi tâkah chuan, Star TV nei tawh mah ila, 2002 Korea/ Japan thleng kha chuan eng channel-ah nge an pek dawn tih kha inzawhna a awm fovin ka hria a, online streaming hi chu hla tak a ni. A enga pawh chu ni ta se, Fifa World Cup chu Russia-ah an khel leh ta a, keini ang, sikul uniform nena Aizawl FC vanglai hmasaa J.Lalmuanpuia te inkhel Lammuala en haw thin; Nipenga, Chhakchhuakvunga, Josepha, Tialthawnga, K.Lala te vel thlenga lo âtchilh ve tawhtu tan chuan a nghahhlelh loh theih loh a nih hi!
- Lalruatkima Renthlei