ZOFATE TANA ALL INDIA SERVICES PAWIMAWHNA (Indian Administrative Service (IAS) thlurbingna)
Zofate, a bik takin Mizoram chhung aṭangin All India Services leh Central Services hrang hrangah lut kan nei tlemin kan nei khat ta hle mai a. Hnam dangte aia kan thiamna leh finnate a tlak hniam tak bik vang a ni vek kher lovang. Kan thupuia kan luh tak tak hmain India ramah hian sorkar hi level hnihah a awm a, chungte chu Union Government (Central Sorkar) leh State Government te an ni. Sorkar inrelbawlna kalphung erawhchu a inang tlangpui a ni. All India Services (AIS) leh Central Services (CS) danglamna tlangpui han sawi hmasa ila:
All India Services (AIS): All India Services an tihah hian service chi thum a awm a, chungte chu - Indian Administrative Service (IAS), Indian Police Service (IPS) leh Indian Forest Service (IFS). All India Services te hi Central Sorkarah leh State Sorkara thawk ve ve thei tura tih an ni a. An awmna tur hi State Cadre 24 leh Joint Cadre 2-ah te ṭhen hran an ni. Joint Cadre neite chu: Arunachal Pradesh – Goa – Mizoram – Union Territories (AGMUT), Assam – Meghalaya (AM) te a ni. State dang zawng chuan anmahni pualin State Cadre an nei a. Central Sorkar hian a hranpa-in Cadre a nei lova, State Cadre leh Joint Cadre zawng zawngte hian an Cadre strength aṭanga 40% aia tam lo Central Sorkar hnuai-ah deputation reserved post an nei a. Chumi aṭang chuan Central Sorkar hnuaiah All India Services te hi an awm a, Central Sorkar kutke berte an ni.
All India Services cadre-a luh theihna hi kawng thum a awm a. (1) Competitive Examination (UPSC buatsaih), (2) State Civil Service (by promotion) leh (3) Non-State Civil Service (by Selection) aṭangte in he cadre-ah hian a luh theih a ni. Senior Duty Posts, Central Deputation Reserve Post, State Deputation Reserve Post leh Training Reserve Post an neih zat belhkhawm aṭanga 33.3% chu State cadre leh Joint Cadre te hian Promotion leh Selection aṭanga AIS-a luh theihna turin quota an nei vek a ni.
Central Services chi hrang hrangte hi chu Central Sorkar hnuaia Ministry/Department hrang hranga thawk tura lak bikte an ni. Central Services hote hi State Sorkarah deputation-in an thawk thei bawk.
Central Services te hi Group A leh B an awm a. Central Services – Group A ho hi Union Public Service Commission (UPSC)-in Competitive examination a buatsaih hmanga lakte an ni. Central Services Group – B tam zawkte erawhchu, Staff Selection Commission-in a lakte an ni thung.
All India Services atan Mizoram State hian Cadre hran kan nei lova. Tarlan tawh ang khian Joint Cadre (AGMUT) chhungah kan awm. He cadre chhungah pawh hian State leh UT (cadre segment) te hi fel taka an chanpual siam a ni. AGMUT cadre hian Senior Duty Posts 183 aṭangin Mizoram hian Senior Duty Posts hi 29 kan chang a.
Kum tinin UPSC hian Civil Services Competitive Examination a buatsaih ṭhin a. All India Services leh Central Services atana post ruak hnawh khah zat tur hi Ministry of Home Affairs, Ministry of Environment, Forest & Climate Change leh Cadre Controlling Authority-in an bituk ṭhin a ni. Hemi ang hian UPSC chuan hriattirna a tichhuak ve leh thin. Post ruak zawng zawng hi tam viau ṭhin mah se, vawi khatah tam tak hnawh khah a ni ngai lo. A thiam thiam thlan chhuah an nih theihna tura ruahman a ni.
Kum 2021 atan hian posts 712 a ruak a, heta ṭang hian IAS bik atan post 180 lak tur a ni. Schedule Tribe te tan post ruak aṭanga 7.5% hi hauh ṭhin a ni. Schedule Tribe tana seat reserve hi a hnawh khat zo an awm lo a nih chuan, hnawh khah bak seat reserve chu a kum leha reserve seat nen belh kawp theih a ni. Kum 2021-ah hian ST tan IAS post 13 leh IPS post 20 hnawh khat tur a awm a ni.
India ram sorkar kalphungah hian Service hi chi hnih - 'Civil Service' leh 'Military Service' tia ṭhen phawk theih a ni a. India ram hi democracy ram a nih chhung chuan ram inawpna, inenkawlna, inrelbawlna, inkaihhruaina, hmalam hun atana inbuatsaihna leh ramin a mi leh sate thlenpui a tum thil zawng zawng hi Civil Administration kutah a dah vek a. Chutah chuan nihna leh mawhphurhna sang ber chu Indian Administrative Service (IAS) mi leh sate kutah a awm.
Mipui thlan chhuahte (Political Executive) chu ram hotu lu ber ber niin, thuneihna leh mawhphurhna sang ber chelhtute ni mah se, hunbi nei an nih avangin hotu lu ber an nihna chu hun rei lo te chhung atan a ni thei a, midangin chutiang nihna chu an rawn chelh leh daih thei a. Chutianga Political Executive-te inthlak sek karah pawh chuan ram inawpna leh inrelbawlna chu a tha thei ang bera kalpui chhunzawm zel a nih theihna tura thluak bur bera an hman zingah Indian Administrative Service (IAS) te hi a pawimawh ber an ni, ti ila kan tisual tam awm lo ve. Hetiang tur atan hian IAS te hi a bik tak buatsaih leh training pek an ni. Khawvel changkanna leh thil inthlak zel karah pawh a ṭha ber ber an nih zui zel theihna turin, a khát tàwka training pek zel an ni bawk.
Kan sawi tawh ang khan India ram chu Sorkar pahnih – Union/Central Govt leh State Govt te hmanga kaihhruai a ni. Sorkar pakhat aia tam hmanga ram kaihhruaina leh inawpna kalphung hi Federalism an tih chu a ni. India ramah hian hnam hrang hrang leh Sakhaw hrang hrang bia te, ṭobul inang lo tak takte kan awmkhawm avangin Sorkar pakhat hmanga ram pumpui inrelbawl chu a ṭha lo va. Hnam hrang hrang leh Sakhaw hrang hrang te, nihna leh ṭobul inang lo tak takte chu hnam/midangin an awp a, ro an relsak lohna turin mahni pual ṭheuhin Sorkar kan lo nei thei ta a ni. Hnam/chi inang lo tak takin mahni Sorkar ṭheuh chu kalphung inang lo nuaiha kalpui a nih si chuan, ram pum anga kan inawpna leh hma kan sawn dan a inkhairual lo zung thei dawn a. Chutiang chu fel taka khairual a nih theihna tura thil pawimawh ber pakhat chu Civil Services hi a ni. Sorkar nihphung leh kalphung pumpuiah chuan Indian Administrative Service te hi Sorkar tisorkartu ber pakhat chu a ni ta.
RAM LEH HNAM HUMHALHNA LEH CHAWISAN NAN – IAS
Modern Government a lo chhuah hma hian Zofate hi tute emaw awpna leh ro relsakna hnuaiah kan awm ngai lo va. Mahni bil ṭheuhin tlang hrang hrangah kan inawp a, ro kan inrel chawp ve mai ṭhin. Khawvel inher danglamah India ram chhungah tukluh kan lo ni ta a. Ngaiawh leh tura kan beihna pawhin tun hun hi min hruai thlen chin chu a ni mai a.
India ram kan lo nih tak hnu hian kan ram leh hnam humhalhna tur te, hma kan sawn ve zelna tur te, mahni leh mahni ro kan inrel ve theihna tura kawng pawimawh ber chu Civil administration-a thuneihna sang ber ber chelh theihna kawng – Indian Administrative Service-a kan mi leh sate a tam thei ang ber an luh ve hi a ni. India ram hmun hrang hrangah Zofate tana meichher eng tak chhit theihna a ni a. Hnam changkang leh lian tak takte chunga thuneitu leh roreltu nih theihna kawng pawh a
ni bawk.
India ramah hian mihring tam lamah te, sum leh pai thawhchhuah tam lamah te hian state dangte hi kan tluk ve thei maiin a rinawm rih lem lo. India rama Civil Services hrang hrangah hian kan mi leh sate hian an al hneh chiah lo deuh a nih pawhin, mi eng emaw zat kan lo inphum ve zel a nih chuan Zofate tana hmasawnna leh meichher kengtu niin hnam anga ngaihnep theih kan ni ngai lo vang.
Mizoram chhung aṭanga Indian Administrative Service (IAS) thawk lai, State dang zawng zawnga kan neihte nen vek pawh Mizoram State Segment-a IAS Posts kan neih ve pawh luah khat zo kan nei ta lo. Tun ang zela All India Service-a lut kan tlem emaw awm lo emaw a nih chuan kum sawm a vei leh meuh chuan Mizoram Sorkar hnuaia key posts zawng zawng deuhthaw hi hnam dangin an rawn chelh ang a, mahni ramah hnam dang rorelsakin kan awm leh dawn tihna a ni thei ang.
State Chief Secretary hi IAS te chauhin an chelh theih a ni. State Civil Service leh Non-State Civil Service aṭanga IAS ni tate tan hian Chief Secretary nih ve theihna hi ‘dan-in’ tlawhping kher lo mah se, nih ve theih loh tluk a ni. Mizoram Civil Service (MCS) aṭangin by promotion-in IAS cadre a zawm theih a. Hetiang mite hi kum tam tak State Civil Service-a an thawh hnua IAS zawm tate an ni. State Service-a an lo thawh tawhna kum 21 aṭangin kum 7 hi IAS ah an chhawm thei a. Kum 21 aia tam an thawh hnua lut an nih chuan kum hnih kha kum khat angin an chhawm belh leh thei bawk a. Hetiang hi a nih avangin by promotion leh by selection aṭanga IAS zawm tate hian an service chhungin Chief Secretary level an thlen hma daihin an pension a hun tawh mai ṭhin a ni. Chuvangin, Zofate hian UPSC Competitive Examination (Regular Recruit) hmang ngeia All India Services kan zawm hi kan Sorkar, ram leh hnam, keimahni ngeiin kan kaihhruaina atana pawimawh berte zinga mi chu a ni. Ram leh hman hmangaihna avangin he service-ah hian Zofate hi kan luh ve zung zung a ngai a ni.
- LCM Chuaungo