BIAK INAH KAN ZÂI DAWN EM?

TV chanchin thar leh Social media hrang hrangah sawrkar hruaitute thiltihkhawm kan hmu ṭhin a. A huhova an zâi te, an lâm te, mask vuah lova an dingkhawm lai video leh thlalâkte kan hmu fo. Keini mi narante fimkhur tur leh zâi lo tur te, mask vuah ṭha turtea min chah (thupek) mek laiin a fawng chelhtu lamah thupek zawm ṭha lo hmuh tur an tam hian mi tam tak rilru a tihel a. Mi ṭhenkhat chuan sawrkhar chu mahni zawm loh tur thupek siam a, thupek zawm lo mi harsa zawkte lei chawitir leh si hmuhin kan hmuh phah a ni.

Zâi ngaina, inkhawm leh puipunna hmuna zâi lo va che hlei thei lo kan nih avângin kan inkhawm te, kan inhmuhkhawmna hrang hrangte pawh kan hmu ro zo va, ngui ta riauva inhriatna pawh a lian ta hle. A uar zualte phei chuan kohhran inkhawmnaa zâi lohte hi kan hrethiam lo khawp a, zâi khaptute pawh setana hmanrua, thlarau sual hnathawh anga ngai hial pawh kan awm. Kohhran nung nih kan duh avângin ‘nung’ anga kan lanna hmanrua ber zâiho thlahlel ngawih ngawih an awm a nih pawhin dem ngawt tur an ni bik lo. Amaherawhchu, zâi lo pawh hian kohhran nung tak a nih theih tho ang tihte hi rin ngamtir tur a ni. Tin, zâi ngai lo, zâi ngaina pawh ni lo, inkhawm ngaia zeng pawh ni lo, opposition rilru put vâng hrim hrima biak ina zâi sawi mawi lui tlatte pawh an awm thei ang chu.

Kohhran hruaitute zingah hian mipui kaihhruai tum aia zui mai chi te; politics-a tui tak tak te; mi hlim kan tih ṭhinte laka tlaktlum duh hrim hrimte pawh hi awm theih a ni a. Thla nei khawp ema thianghlim an ni bik lo va, mihring pangngai, keini ang thova chak lohna lai nei vek an nih avângin kohhran an enkawlna kawngah an fimkhur a ngai hle. Kohhran roreltu lu berte duh dana kal hi a him ber mai awm e.

Mi tam tak rilruah chuan, “Sawrkar hruaitute mah kalkhawmnaah an zâi a, an lâm a, kohhranho engah nge kan zâi loh bik ang” tih hi a awm a. Hetiang thu hi chu, “Ring lo mite mahin an eiruk ngam chuan keini a chatuan ro luahpui tur, thisena min tlanna ringtute chuan engah nge kan han eiruk ngam loh tehlul ang ni” tih ang velah ka ngai. A nihna takah chuan ‘sawrkar’ kan tihte hi chu kum 5 chhung rorel tura kan thlante kha an ni mai a; kohhranho erawh Lal Isua lo kal hma zawnga awm tur kan nih avângin kan chungnungin leiah ngei ngei pawh hian kan nghet bik tihte hi theihnghilh loh a ṭha. ‘Ram hruaitute pawhin an ti a lawm’ tih vânga kohhran mipuite himna tura kan fimkhur loh phah a nih chuan a dik lo chhiava ang.

Ram hruaitu leh sawrkhar hnathawk liante pawhin mipui thlir ber an ni tih te hi an inhriat a pawimawh ve bawk. Chanchinthar lama kan hmuh ṭhin angin vai lalin mask a vuah loh vânga mahni vuah sa pawt thla ta mai ni awm te, kalkhawm zingah rau rau pawh mi hriat hlawh turten mask an vuah lo tlat maite hian itsik tur, entawn tur ṭha lo min hnutchhiah tlat. An thlalâk chhung bak ralkhata lo thlirtute'n kan hmuh loh avângin ‘thlalâk chhung chauh a lawm’ tih hi chhuanlam a tling hran lo.

Biak inah kan zâi ve tawh mai dawn emaw tih laiin November Ni 6 khan State Disaster Management Committee lam chuan biak ina zâiho a la him lohzia thuchhuah an siam leh ta si a, kan la zâi dawn rih lo a nih hmêl. Aû leh zâi hian ṭawng satliah aiin ka leh hnâr aṭangin virus a chhuak nasa bik an tih avângin zâi loh hi a la him ber mai an ti a ni. Dik tak chuan pawn lamah pawh fimkhur tak tak vek ni ila tuna kan kal mek dan hi a hlauhawm hran reng reng loh. Mahse, inkhawm kal lam leh ban hnua kan chet velna te; fimkhur nachang hria leh hre lo kalkhawm kan nih ṭhin avângte hian inkhawmnaah pawh fimkhur reng hi a him fo dawn a ni.

Covid-19 hi kan la na lo a nih pawhin ni 10 chhûng inkhung ngaih bakah ni 7 chhûng fimkhur taka awm ngai hi kut hnathawk mi, dawrkai, sumdawng, zirlaite tan a inrem lo. Total lockdown lai ang a ni tawh lo va, ṭhenkhat hnathawka an buai laia awm ngei ngei ngai te, ṭhenkhat dawr hawn, school/class kal laia kal lo bik nih ngaite hian midang lakah min tihnufual dawn a ni. Chuvangin hri hi kan haw vak lo a nih pawhin a kâi erawh a hmanawm viau loh a ni.

Engpawh ni se, inkhawmnaa kan zâi leh zâi loh tur chungchanga fimkhur ngai ber zawk chu ruahmanna siamtute hi an ni. Mipui leh kohhran mitmei an ven luatah la him tawk lo chung hian ‘inkhawmnaah ring vak lovin a zâi theih tawh e’ an ti palh ang tih a hlauhawm ru riau mai.

- R.Lalfakawma Seling