RFR HNAWL LEH TUIRIAL HIDEL PROJECT COMPENSATION A INTHLUNZAWM EM?
19th November, 2021 (MSR): Mizo District Council-in kum 1965-a Riverine Forest Reserve (RFR) an lo puan tawh chu nasa taka bawhchhiat niin, RFR chhungah dan lovin mi tam tak hnenah huan lo ram pass pek a ni. Heng zinga a tam ber hi chu NEEPCO Tuirial Project-in a chim tur ram aṭanga compensate lak nan liau liauva phuahchawpa pass-te hi siam niin a lang a. Heng hi chhui chian tham a awm.
Compensation claim nasat luat avangin MNF sawrkar hmasa hun lai khan Tuirial Hydel Project sak hna NEEPCO thawh lai chu tihtawp a lo ni tawh a. Compensation dikhlel taka lak tumtute leh an sangawi zawnpuiten, District Council-in RFR kum 1965 daiha a puan tawh kha, an compensate claim na kawng daltu a nih theih avangin kum 55 zet luikam ram humhalhna dan kan lo neih tawh chu High Court-ah an khing ta a. "RFR puan hmain District Council-in mipui ngaihdan a lakna public notice copy hmuh tur a awm lo" tih vel ṭanchhanin High Court hian he RFR dan hi a hnawl ta a ni.
Mizoram sawrkar hian he High Court order hi appeal a tum lo zet nain, mi hrang hrangin an sawisel tak avangin a hming chauha hmaiphih nan mai a appeal leh ta niin sawi a awm. He an appealna hi karleh 22nd November, 2021 (Thawhṭanni) hian Pu Justice Nelsona Sailo leh Pi Marli Vankung te ṭhutna Bench-in a ngaihtuah tura chhawp chhuah tum a ni.
Mizoram sawrkar hian hmai phih nan leka a tih avangin senior Advocate General dintir lovin advocate junior pakhat dintir a tum tih thawm a awm nghe nghe. Pu Justice Nelson Sailo hi Tuirial compesation claim chung changah advocate a nih laia inhnamhnawih nia sawi a awm nain he appeal ngaihtuah tur Bench preciding Judge a nih avangin hei hi chu thu belhchian dawl lo a nih a rinawm e.
Tin, District Council-in RFR a puan hnawlna appeal case hi High Court Bench hian a hnawl zui a nih vaih chuan Tuirial project atana compensate ngiat tute chan a ṭha hle dawn. High Court order hmasaah compensate hi NEEPCO ni lovin Mizoram sawrkar pek tura lo tih a lo nih tawh avangin, Mizoram mipuite phur a rit hle dawn tihna a ni. He compensate pek tur hi a pung interest nen phei chuan cheng vaibelchhe za chuang fe ni tura ngaih a ni. Tin, he compensate buaipuitu Advocate-te zing ami hi tun sawrkara thuneihna sang tak vuantu a ni tih thuthangte a lo awm leh zel bawk a. Kan ram dinhmun hi a veitu tan chuan rilru hahna tur a tam em em a ni!
Riverine Forest Reserve paih a ni hi compensation atana mipui sum tam tak luan ralna tur a nih mai piah lamah, kan lui lian neihte tan hian a la pawi thui hle dawn. RFR a awm chung pawhin kan lui leh a kamte hi nasa takin kan ti chereu a. Hei vang hian kan lui tuite hi a tlemin a bawlhhlawh em em tawh a ni. Aizawl khawpuiin rinrawl bera kan neih, Tlawng lui pawh hi ṭhalah chuan tui a tlem em em tawh a. PHE thawktuten an sawi ṭhin aṭanga kan lo hriat theih chiang tak chu, Tlawng lui hian ṭhal laiin Aizawl tui in tur a chawm zo tawh lo a ni. Chu chauh chu ni lovin ruah a sur hlek chuan Tlawng tui hi a nuin a bawlhhlawh em em tawh a. A nut dan a buru em avangin kumin favang ruah sur lai pawh khan PHE ten an tui pump an tih tawp lailawkte pawh a ngai hial a nih kha. Heng zawng zawng hi a chhan bulpui ber chu kan lui leh a kam (catchment area) te kan venhim ṭhat tawk loh vang a ni.
PHE ten Sihhmui ramah Reiek kaia tui pumpna aia lian zawk an siam zo ṭep tawh niin an sawi. Amaherawh chu Reiek kaiah tui duhtawk pump tur a awm miau loh chuan khawia tui nge a thlang lawk Sihhmui ramah chuan an pump theih bik ang le? Sawrkar leh mipuiten ngaihtuahna kan sen a va ngai em! Tlawng lui tui a kang thawthang ṭhin a nih tawh si chuan, kan lui dangte chu innghahna tlak an ni lo tih a lang reng mai. Kan luite kan vawnhim ṭhat loh chuan Aizawl khawpui mai ni lovin, Mizoram khaw hrang hrang tan tui in tur harsatna hian min chim buai thuai dawn niin a lang. Tui in tur pawh hnianghnara kan hmu lo a nih chuan thlai chinna irrigation leh ṭul danga hman tur a awm dawn lo tihna a lo ni. Kan lui kam 'ram ṭha' kan tih te hi chhawr ṭangkai theih an ni dawn chuang lo. Kan dam khaw chhuah nan kan luite hian tui hna thianghlim tam tawk an neih leh a ngai hmasa a ni. Riverine Forest Reserve-te dan hi a rang thei ang bera kan neih let leh a ngai takmeuh a ni.
- Vanneihthanga