Written by
Lalchhandama Colney

Ram Nuam Tak Chu!

Mizoram pawh hi ram nuam tak a ni, kan ti ṭhin. Nia, sik leh sa a nuam a, Kristian kan ni a, ami chengte kan inlungrual bawk a. Mynmar ramte han thlir ila tunah tak phei chuan an awhawm loh hle. Chutiang bawkin Bangladesh, Africa ramte an rethei a, harsatna, hrisel lohna chi hrang hrangten a tlak buak ṭhin a ni. Europe ramte han thlir leh ta ila, an intodelh a, an changkang em em a, midangte mamawh em em lovin an awm a, an thawhrim rah sengin nuam takin an awm a ni. Khawvelah hian khawi ram nge nuam ber ang aw, ami cheng azirte pawh a ni thei ang. Mi chi hrang hrang kan ni a, heta mite'n nuam leh ṭha an tih kha kan lo ti ve kher lo maithei a, chutiang bawkin hrehawm an tih kha kan lo ti ve lo thei bawk a. Ram nuam kan han sawina tlangpuiah hi chuan hmun mawi leh ṭha tak tak nei, building ropui leh lian tak tak awmna, fai leh changkang site an ni ṭhin. Nia, a dik chiah a, hemi phenah hian thil inphum ru tam tak a awm bawk a, chung te chu vawiinah han sawi lan tum ila, kan thusawi tum laimu ber pawh a nih hmel.

Kan Dinhmun – Mizote chu buh ei hnam kan ni a, tin, a hmehah thlai leh thil chi dangte kan ei tel bawk ṭhin. Kan hriat ṭheuh angin buh hi thla thum daih vel bak kan thar lo, a nih chuan thla kaw dang ei chu kan châwk luh tihna a ni. Lakluh tur awm ta lo thut se chaw kan nghei dawn tihna chu a ni der mai. Chutiang bawkin tel, gas, alu, etc., kan lakluh chawp vek a ni. Thil siamna factory, industry, etc., lian tham engmah kan la nei lo bawk, hei vang hian sawrkar pawhin sum hmuhna tur tih tham engmah a nei lo, kan sawrkar pawh pachhe tak a ni. Tunah hian tui tam laiin kawlphetha hi kan thar ve nual a, Mizoramina a mamawh zat hi MW 90/100, vel bawr a ni a, kan thar zat hi MW50 vel bawr (Tui tam laiin) a ni tlangpui ṭhin. Hetiang hi kan dinhmun a ni a, MW50 vel bawr chu ram pawn aṭanga kan lakluh a lo ni a, tawp ta thut se, Mizoram mipui tam zawkte chuan mawmbhati kan chhit leh mai a ngai dawn a ni. Heng lo pawh hi sawi tur dang a la awm nual thei ang, mahse, duhtawk hrih mai ila.Kan dinhmun ber ni taa lang chu state intodelh lo, rethei, inkalpawhna kawng pin chuan ni rei lotea ṭam mai thei dinhmun a ni.

Ram Nuam Tak Chu – Pu K.C.Lalvunga nupui sawi (AIR-Aizl.) ka la hriat reng chu - Australia ramah khua a kheng a, mahse, kum nga dawn lai hnuah pawh tui thianghlim herh haw tur, thingtlang hmunah pawh eng lai pawhin a awm reng tho ,a ti. Hei hi eng nge a awmzia ni ang aw, ka ti a, a awmzia ni ber awma lang ta chu - sawrkarin intodelh nan, inrelbawl nan, inenkawl nana sum a dah ṭhin zawng zawngte tihchingpen a awm ngai lo, a ni loa hman a awm ngai lo, a hmanna tur dik takah an hmang thlap thlap ṭhin.Hei vang hian ram a insawhnghet tawh a, ngial nghet tawh a, eng ang harsatna pawh lo thleng mah se, an buai phah em em lo, a lo ni reng mai. Tehkhin chi rual chu kan ni lo na a, England ram i lo thlir leh teh ang. Kan chéng ringawt pawh chengza dawn laiin a inthlau tih kan hria ang. An tia lawm, tunah khuan hmasawn tawh miah lovin ding tawp ta se la, keini hi hma lam panin tlan ta zar zar ila, tun aṭanga kum 50/60 ah pawh kan umphak chuang lo vang, an ti. Chutiang taka inthlau chu kan ni, anni pawh sum eiruk, tihchingpen, etc., awm ngai lo, a nihna tur zela hman ṭhin a ni. Kan han sawi lan tak ramte a nuam awm mang e, mipui nunaute tan chuan thlamuanthlak duh ngawt ang, a tawi zawngin ram nuam tak chu an ni ber mai e.

Kan La Tlai Lo E – Mizote kan vannei a, hnam dangin min la pawlh buai lutuk lo, kan la hlang ṭha. Ruahtui kan dawng ṭha a, chu bakah kan ramah engkim deuhthaw mai a ṭha duh, a chin theih a ni. Tun aṭangin buh leh bala intodelh tumin han bei tak tak ta ila, kum rei lo teah chuan kan intodelh thei ang, hun remchang kan la nei a ni. Nakinah chuan kan ram awlte a la remchang lo maithei asin, remchan loh hunah chuan tihngaihna awm tawh lo, inchhir vawng vawng kha a ni mai. Thil siamna hmun industry, factory, company, etc., te pawh hi lehkhathiam rualhote hian ngun takin han ngaihtuah se la, tuna mi kan neihsa ho ang ni lo, lian tham deuh, kum rei lo teah chuan an din fur thei maiin ka ring. Tichuan, sawrkara chhiah lut a lo ṭhahnem ang a, a lo hausa ve dawn a ni. Chu bakah hnathawh tur a awm belh ṭeuh dawn bawk a ni. Mizote chu thil man chak tak mai kan ni a, kan tih tawhna lamah chuan, intodelh leh tur pawh hian kan tum phawt chuan kan thei a ni. Kan hma lam hun tur engmah kan hre lo, chuvang chuan, tun hi hun lawmawm a ni, chhandamna ni a ni, Bible-in a lo tih ang deuh khan, hun ṭha kan la nei, kan la tlai lo a ni.

Duhthawhna avangin eng eng emaw, thil tih theih loh tur ni awm tak takte pawh kan han sawi a, mahse, kan tum phawt chuan tih theih loh tak tak a awm lo, tih chu kan hre ṭheuh si ang. Kan mamawh ber chu tu nge hma hruai ang, hmahruaitu tur a ni. A nih loh paw'n mi pakhat tu emaw han ding chhuak nawlh chu awm se la, kan ti ve sup sup thei maiin ka ring.Chutiang han ding chhuak nawlh chu vawiinah keimah/nangmah hi kan ni thei a ni. Tunah hrih chuan kan ram chu a nuam lo a ni, a dik tak chuan, a chhan chu kar khat Silchar kawng a pin paw'n kan ṭam chu a ni deuh der zel mai, a hahthlak a ni. Aw le, ram nuam tak siam tur hian nang leh kei kan pawimawh, rinawmna, tumruhna kan rilruah lo piangthar se, tichuan, kan kut hnathawhte malsawmin a awm ang a, kan Zotlang ram nuam hi chhawrpial run i iang e, kan ti leh thei ngei ang.

- Lalchhandama Colney