Written by
Lalnunmawia Pachuau

An innghahna lungpui - ṭawngṭaina

He khawvel lemchanna tual zawlah hian lemchanna verther changa liluh ve turin an finna leh thiamnain a phâk lo a, an ṭanghma häi tur leh an sahmîm hrai puar tura mi dang chanái ei sak phei chu an mumang ramah pawh an suangtuah ngam lo. An nunkhua chu rethei leh vanduai bik ngawih ngawih tura duan an ni bik lo a, mi pamham leh awkhrawl, chinghne koham ang maia he lei nawmsakna thlahleltute vertherna vanga retheihna ruama tâng mék an ni zawk.

An thiltih sual haider luia an thawhhlawh ni lo mirethei sum eizotu te hian an tu leh fa te tan vanduaina thangkamin an hringnun hlutna leh hmingṭhatna tur chu darben thek ri tlukah pawh an chhuah lo tih hi an hrethiam si lo. A ni, he Zorama kuthnathawk, harsa tè tè te hian mihring te hi inṭanpui tawn dial dial tur leh mamawh inphuhru tawn tláng tura siam nia ring nghet tlat chungin he ram riang tèah hian hmanlaia ta tawh zawlnei leh hlasiamtute duháisàm ram, inhmangaih tawn dial dialna thinlung pûin he ram hi chhawrpial rûn an lo chantir ṭhin.

He an nunmawi tak chhawmnung a, thlantui luang leh kawla nichhuak chhiara hlawhtlinna tláng lawnchhuah tumtute hian he khawvel mihringte hlawhtlinna hi dikna leh rinawmna, taimakna leh tawrhchhelna kawng harsa tak paltlang lo tan hlawhchhuah theihah rèng an ngai lo. Chawimawina Nopui lo dawm ṭhintu Zofa te chuan hmingthanna leh hlawhtlinna hi thlantui luang leh nunna thàpin an lo hlawhchhuak ṭhin. Thingserh sâta an hualhim chhunga nûnau te thlamuang taka nunkhua hmang ṭhintute chuan an Lal rorelna hnuaiah dikna leh felna lui luang chu an lo dáwnzà ṭhin. Thangchhuah puan sina tlang hrâia khuang lo cháwi ṭhin hnam Zofa kha he ramah hian an nunkhua a lo danglam zo ta.

Miawkhrawl leh pamham, hmui dawthei leh bumhmang te zaka an kun tlawk tlawk

ṭhinna Zoram khawvel, taima leh rinawm ten hlawhtlinna parṭhi awrha chawimawina nopui an dawmna khawvel kha a danglam zo ta. He ramah hian mirethei, kawrṭet ha leh puanṭet sin ten rûk an ru lo a, necktie awrh leh kawr suit ha ho ten duhthála rûk an rukna ramah a lo chang ta zawk a nih hi. Thantui luang zawih zawiha káwla nichhuak chhiara mahni kutkawih ngêia dinchhuah tumte ṭahna leh beidawnna mitui luanna ramah a lo chang zo ta. Thlantui luang zawih zawiha an tharchhuah leh thlawhchhuah, hralhna leh thehthangna an hriat si loh ṭawihral lai chu mittui nen an thlir ṭhin a, sulrûl leh tuièk te'n ruai ropui buatsaihna'n an hman sak ṭhin a nih mék hi!

Thlang kawrvai pheisen valrualte'n zàn tlaia an làwina rûnin nuam meivâpa chantirin lainatna leh khawngaihna nei rêng rêng lovin lailungdâwt nen ramsa ang maiin an khalhkhawm a, talhfiak leh chèngráng hmawra hlapin an laina te nunna an chhahsak lai te chu mittui nen an lo thlir liam tawh a. Mahse chu he an hmangaih Zoram lo dinchhuah hun tur an suangtuahna leh beiseina chuan an mittui a lo hru hul tawh ṭhin. Mahse, an suangtuah ram leh tun dinhmuna Zoram dinhmun inpersan lutuk hian an mittui a kai tho leh ṭhin.

An hringnun chu beiseinaah chiah an nghat a, an thahrui leh vànglai thafuan te chu an thawhrimna thlantui chuan a luanral pui tawh a, an tu leh fa te tan theihtawp chhuahin hmakhua han rèl sak ve ṭhin mahse la, he Zoramah hian an tan káwl a la êng ve theilo chu a nih hi! An tu leh fa te chan leh zel pawhin maian chan pawh a tluk lohna ramah hian an beiseina chu ṭawngtaina hmangin an la chhémnung hram hram a, laina te duhsaktu, kan lal ṭhutthleng luah lumtu, kan biakbûka hmai phih fai ṭhin ho te hian he kan ram kut hnathawktute chung leh zela thleidanna tenawm tak an la hmang chhunzawm zel hi chu a râpthlak zozai tawh e.

A ni, kan ram kut hnathawktute hian an thlantui luang hmangin an hmakhua an rel a, he ram rethei tak thausawk tur hian fin leh thiamna an nei lo. An taimakna leh an tawrhchhelna chu an ralthuam neih chhun a ni. Hringnun hlawhtlinna chu thawhrimna rahchhuahah an ngai a, kuttling lova sum lakluh chu sual lian berah an ngai ṭhin. Chutiang sum tenawm chu an hnualsuat ṭhin a, an Pathian duh loh zawng berah ngaiin thlantui farchhuakina a hrinchhuah hlawhtlinna chauh chu hlawhtlinna kawngdikah an ngai ṭhin. An râpinah lungmuang takin zànmû an chhîng ṭhin a, chhungkaw pa ber chuan a nupui fanau te pawh uaplum thei lovin ruahpui vanawn hnuaiah leh chhimthlipui hrâng karah pawh ramdàiah riahrûn a rem san ṭhin. Chu a tawrhna leh thawhrimna chuan an chhungkua chu a chawinung ṭawk ṭawk ṭhin a, an kutkawih lo chu eihmuhna kawng rèng a awm si lo. An pianna ramin an tána hamṭhatna a siam te haichhuak turin thiamna an nei lo a, chumi changtur chuan mipamham te vervêkna dolet turin chakna an nei hek lo.

An chanái tur ngawih ngawih ei zotute chuan hmusitna chitin réng nen hnuaichhiahin dâwt thu hmangin an hringnun hmakhua an tihchhiat sak a. An chanái tur eirûk saka mahni sahmim hraipuarna tana hmangtu te dîriamna chu an tuar tlawk tlawk a nih mêk hi. He’ng kut hnathawktu kan nu leh pa te hian an hrawk chawmna turin an thlantui leh thahrui neih chhun te chu an luanral zawh tir tawh. He an chanái eirûksak an nihna te hi an hai bik lo a, mahse ṭhenawmte do aia khawsarih do lo thlang ṭhin, chingal saum indiltawna maian bai insuahtawn liam liam ṭhin hnam, hringnun mawi taka lo pârvul tir ṭhintu zofa te hian an chanái leh dikna chanvo chang tur hian tharum hmanga chinfela thisen luan tir ai chuan ṭawngtaina hi an hmanraw awm chhun chu a ni.

He ram hi kawr suit ha ho leh necktie awrh ho ten chhûnèn lai pawha zahna rêng nei lova mipui chanái tur an hap zawh duak duakna ram a ni mék a nih hi. Mi awkhrawl leh pamham te zaka an kun tlawk tlawkna zoram khawvel ni ṭhin kha a lo danglam zo ta! Mi taima, rinawm leh dikna hmachhuantu te beidawnna ram a lo ni ta hi zawng a lungchhiat thlak takzet e! He ram leh hnam hmangaihna nei rèng rèng lova lemchang ṭhin tute hian zoram mipui leh Pathian hi an zah hlawl lo em ni le? Mipui chanái mahni sahmîm hraipuarna atana hmangtute hi he Zoramah hian vawklalènin an va huangtau rei ta em! He hrichhia leh natna tenawm tak hian khawvel awmchhunga kan ram neih chhun tur Zoram hi a va tuam rei ta êm!

Kuthnathawktu leh Pathian ṭih mi inphum­rû te ṭawngtaina chuan he ram hi a la chhanhim hram hram a, he Zoram natna hri tenawm tak, Zothlifimin a chhem bo zawh tawh loh hi ṭawngtai chakna hmachhuana tihdam tumin mutmu tuah hman rêng rêng lovin an Van Pathian hnenah an dil ṭhin. Kut hnathawktu te thawhrimna thlantui luang leh sadaiêk an hampherhna kut thap hrap mai chuan he ram hi la dawm ding hram hram a, miawkhrawl te tih ṭawphnawk Zoram hi lainatna kutin an thianfai ṭhin a nih hi.

An beiseina mei chu hmehmitin awm ṭhin mahsela, ṭawngṭai chakna hmachhuanin an hliau alh leh ṭhin. An chunga hleilentu leh dîriamtu te thiltih tenawm tak chu phubâ aiah ngaihdamna nen an Pa hnenah ngaihdam an dilsak zawk ṭhin a nih hi. He an chakna thahrui an beiseina leh ṭawngṭaina hi an hmanraw neih chhun a ni a, an hringnun beidawnna ruama tlukluh tirtu, an chanái tur eirûk saka an lainatna rèng nei lova an chunga lei lalpuan ropui sina, phuahchawp lalṭhutthlenga lalhrawt ṭhin hote nawmsakna hi an awt bik ngawih ngawih lo a, an beisei ve chhun erawh chu an thlantui far leh thahrui a luan thlawn lohna tè mai chauh hi a ni.

Dikna leh rinawmna luipui anga Zorama a luan theihna turin ṭawngṭaina chu hmanraw hriam berah hmangin theihtawp an chhuah a, an chakna chu khawvel thiamna leh finnaah a innghat lo a, hmangaihna leh lainatnaah a innghat zawk. An beiseina tihlawhtling tura an hmanraw hriam ber chu ṭawngtaina chauh hi a ni. Mi tè ber ṭawngṭaina hi a thlawn ngai lo a, ṭawngṭaina chháng ṭhintu, tuipui ràla chanchinṭha min lo thlen hma hauh pawha Khuanu tia a malsawmna kan dil ṭhin Van Pathian chuan he Zoram hi boral tur leh kutdawh reng turin a phal bik lo ang tih rinna chu an beiseina meichher chhi alh rengtu a ni zawk si a.

- Lalnunmawia Pachuau