Budget, 7th Pay leh CSS employees
Mizoram budget aṭang hian kan ram sumpai dinhmun a chiang khawp mai. NEDP te, NLUP ah te sum tam tak han dah ve ur ur bawk mah ila, economics thlirna aṭang chuan kan nawi rukzia hi a lang fiah khawp mai. Kan Budget pum pui deuh thaw hi Central aṭanga kan dawn a ni a, kan state in zaa panga pawh tling mang lo kan lo thawk chhuak ve chauh mai hi lu ti hai tham a ni. Kan ṭhenawm Assam chuan zaa sawmhnih vel an thawkchhuak/ tum pha daih a, Tripura pawh kan khan lo vai vai hle. Hemi awmzia chu, kan sawrkar hi Central-in sum a pek tam leh tlem a pawk a pawk lo mai mai a ni tihna a ni.
Kan Budget hi han chik deuh ila, hmasawnna hna thawhna tur sum tlemzia a lang chiang khawp. Ram hmasawnna thil ni lem lo heng Sawrkar inrelbawlna senso, sawrkar hnathawk hlawh, pension, MR Bill, zin veivahna,etc. ah kan sum neih pumpui aṭanga za a 80 zet a kal ral ringawt mai a, sawrkar hnathawkte a senso tur bik ngau ngau atan hian kan sum neih pumpui zahve dawn dah hran tawp a ngai zu nia. Khawvel economist lar hovin kan Budget hi zirchiang ta se an chek tlawk tlawk mai awm e!
Heti hi kan nih laiin, kan dinhmun hrechiang bertu, sawrkar hnathawk inzawmkhawm pawl FMGE&W chuan hlawhbi thar an ngiat ta tlat mai. He thil hi kan buaina belhchhahtu tur a ni chiang khawp a, hmasawnna hna thawhna tura sum bang tlem kan neih ve kha sawrkar hnathawk hlawh atan kan han pawthek leh cheu dawn a nia. Retheih hmabak, mangang tak tak te nasa taka an nuar chung pawha an hlawhchham fo laiin, a fawngchelhtu tih takah nasa tak pawha nawrh ngai lovin sawrkarin vaibelchhe zanga sen kum tinna tur thil chu awlsam takin a pawmsak mai lehnghal a. Engpawhnise, Pay Revision hun bithliah kalphungah hlawh tihsan hun lo thleng ta pawh nise, kan state sum dinhmun hi chuan a zir mawlh rih lo tih hi a chiang em em ani.
Sawrkar hnathawk inzawmkhawm pawl (FMGE&W) ten 7th Pay an nawr vuakvetah khan, thu lungchhiatthlak deuh deuh a awm nghe nghe. Sawrkar hnathawk hlawh tihsan a ṭul chhanah, mirethei tan pawh khawsak a awlsam sawt ṭhin tih ngaihdan vawrhchhuak an awm a, hei hi dik khat bawk mah se, hlawh tihpunna tur chhan ṭha a tling lova, kan ram eibar dinhmun pachhiatzia chiang taka tarlangtu a nih lekfang zawk avangin tihpun loh phah hial na chi zawk ani. Sawrkar hnathawk tlemte te hian hamṭhatna tam tak bakah thlabi hlawh sang tak la ila, kan sum hmanral chu miretheite, sawrkar hnathawk ve lo ten intunnunna atan lo hmang se…tih hi ngaihdan lungchhiatthlak tak a ni a, sawrkar zemzen ve lo te dinhmun chhiatzia pholangtu a ni a, inrahbehna lam rawng a kai lek lek thei hial awm e.
Press Release kan lo chhiar a, Mizoram chu state dang aia thil man a to bik avangin sawrkar hnathawk hlawh pawh a san bik a ngai a ni tih ang deuh khan ziah a niin ka hria, a dik ngawt mai. Anih leh sawrkar hnathawk ve lo te hi engtinnge ni dawn? An tan bungraw rate hran a awm chuang si lo… Damlo ve ṭhin, retheih hreawm ti ve tho, fate rualawh avanga mittui tla ṭhin te an nia sin.
Heng thil kan han sawi hian, sawrkar hnathawk te hlawh sang kan thik a ni lova, kan state sum dinhmun hian zir nise a aia tam hlawh tur pawhin kan duhsak a ni, mahse kan pachhe em rih si a nih hi. Tun mekah pawh hian Sawrkar hnathawk nghet te hi kan state pachhiat ngaihtuahin hamṭhatna tinreng pek anni a, heti chung leh tun ang dinhmuna 7th Pay ngen leh chiam mai hi chu ‘chawm bawka hawp bawk tum’ anga ngaih mai tur em ni ang? Chu em zawng kan uar lutuk mai thei e.
Heti zawng hian in sawi ve thung teh ang. Chutia kan sawrkar hnathawk lian pui pui te pawhin, cheng vaibelchhe zanga vel kan sen belh kumtin na tur 7th Pay kan hmang theia an hria a nih chuan he hamṭhatna in a huam ve loh, hah leh rim taka chhawr CSS employee te hlawh te pawh hi tihsan a nih theih nan recommend ve ang hmiang, “sum a awm lo” tiin an ngenna te hi lo chhang bung nghut nghut bik lo se a va ṭha awm ve.
CSS ho hlawh pung pawh miretheiin an chhawr ve tho dawn lawm ni? Kan nau te pahnih hi CSS hnuaiah, scheme hrang ve ve ah an thawk ve a, an rilru nat thu an sawi fo mai. An thawhna Office-ah, an hlawh let thum let li hlawh an tam mai a, an hna tur an kep deuh vek lawi si hi a ni awm e, an hlawh a inthlauh tawh sa nak a laiin 7th Pay an la bik dawn ta lehnghal. An hlawh leh ham-ṭhatna thil han sawi dek dek se, “sum a awm lo” tih chu chhanna a ni mai.
Professional Tax lah chu hlawh sang pui pui te nen an chawi zat a inang leh ṭhup mai si. Heng thil hi a serious viau a nia. Kum tam tak, rim leh hah takin, hlawh hniam angreng takin sawrkarin a chhawr a, an maiparthlawn leh tawp a, sawrkarin a uksak zui ngai reng reng lo. Zan khat mitchhin an tawhin an chawm an hraite hi an lainatawm thin khawp a nia. EPF emaw, hetiang ang scheme/ plan hi sawrkar hian tihsak ni se la chu CSS Hindi Teacher te pawh kha khati taka an nawrh a ngai lo tur a nia le, an va lainatawm em. Department hotute hian an enjoy tur 7th Pay ngawt lo deuh, 7th Pay hmang ve pha lo tur te hamṭhatna te pawh hi an ngaihtuah thleng ve tur niawm tak a ni.
Han sawikai zel ila, tun mekah hian khawtlang mamawhna avanga din HSS te chuan upgradation ngenin school an khar mek tih chanchintharah te kan lo thlir a, an chanchin leh dinhmun chipchiar print media lamah kan hmu bawk a, zirlai 900 bawr te zirna a tawp ringawt mai dawn ai chuan sawrkar hian ngaihtuahna a hman chu a ṭul awm hle in a hriat, sawrkar hian a tharin han din dawn ta se buaithlak leh hautak deuh tur a nia. Heng school te thil ngiat kalkawngah pawh hian, kan state financial position in 7th Pay a tlin nia ngaitute tho kha mi pawimawh an ni leh lo thei lova, an kawng daltu-ah ṭang bik lo se, ‘sum a awm lo’ lo tihsak tlat bik lo se a va tha awm ve, Ministry-ah pawh thlen sak se a va tha awm ve aw.
Chutiang zelin, phu leh awm ngawih ngawih, tihsak chakawm tak, khawngaihthlak tak tak ten sawrkarah thil ngen leh ngiat an nei fo a, Ministry-in a ti thei ngang lova a inhria a nih chuan a tawk a ni mai a, 7th Pay ngiattu leh enjoy tute tho kha a hnialthlak lama ṭhahnemngai, sum awm loh thu chham zing zinga an ṭang a nih chuan a huatthlala awm riau dawn a nia.
- John Hmingthana Tlau