MLA nih tum a háutak tual tual..!
Inthlanna thianghlim leh felfai a awm theih nan Mizoram People Forum (MPF) chuan theihtawpin hma an la ṭhin a. Engemaw chenah, a lang lamah boruak chu dai deuh pawhin a hmuh theih fo awm e. Hetih lai hian a tak ram chu ‘a lém chuang lo’ niin an sawi ṭhin. MLA inthlanpui kan hmachhawn leh mai turah pawh MLA nih tum chu; a hautakna a zualzaw ting dawn emaw tih tur a la ni fan.
Election Commission of India chuan MP/ MLA candidate te’n inthlana an senso phalsak chin (expenses limit) bituk a nei ṭhin. Chutih rual erawh chuan state ṭhenkhat len leh tét azirin candidate senso a phalsak chin pawh a inang chuang lo. Mizorama kum 2014 MP inthlan khan candidate senso atan cheng nuai 28 phal sakin, 2013 MLA inthlanpui-ah 8 lacs a phalsak a.
ECI lamin inthlana candidate sum senso a phalsak chin chu khitiang vel khi a nih laiin, Mizoram sorkara rorellai party chuan thiam takin sorkarna fawng an chelh chu an denchhen thiam hle a. Campaign nan mipui sum an hai ṭhen mawlh mawlh ni berin a lang.
MLA te’n ‘fund’ (local area development fund)-ah cheng nuai 100/- an neihsa bâk, ruling MLA 34 te chuan (opposition MLA te tel lovin) NLUP 400 lakh (bial tinah chhungkaw 400 hnena nuai 1 ṭheuh pekna tur) an hum tel bawk a. Central sorkarin India Independent day vawi 75-na lo thleng tur, kum 2022 August ni 15 hmaa chhungkaw tinin chenna In an neih vek theihna tura ‘Housing for All’ an siam dung thúlin, Mizoram sorkar chuan ‘Chief Minister rural housing scheme’ Rs. 50,000/- thleng pekna tur, ‘housing for all’ nena ngaihfin theih tak project an siamhnan bawk.
Tin, NEDP an kalpui aṭangin election an thlir ná hle tih hriat takin, an sum dah pawh a kum telin a punna a sâng thei hle - 2016-2017 ah 250 crore, 2017-2018 ah 750 crore, 2018-2019 ah 1000 crore an dah leh hmiah a. Thingtlang leh khawpuiah pawh a ni tho mai, veng leh khuaah hna tenau awlsam te tein an siam zung zung a. NEDP aṭanga hna chhuak leh thawhte hian langsar takin ruling party woker te a tinzáwn a, ‘ruling party chanvo’ ti pawhin sawi ila, a sual tampui lo ang e.
MLA fund nuai 100, NLUP cheng nuai 400/-, NEDP leh CM rural housing scheme nen, Congress party-a an MLA ni lai te tan chuan sorkar chakna hmachhuan tur sum a ni emaw, contract tenau leh a dawn theih chi zawng zawng chu an pumbilh vek emaw tih tur a ni a. Anmahni an hausa hle tawh a nih phei chuan, ‘tangka sum ngainat hi sual tinreng bul,’ pawh ni raw sek sek, a lan danin hei aia campaign hah ti damtu tur hi a neih theih tawh chuang lovang; tih mai palh a awl rum rum.
Opposition party lamah pawh MNF leh ZPM, BJP te tan pawh lu ti haitu ber nia lang lian chu mimal hmingṭhatna leh theihna, thiamna leh felna aí mahin, ‘tu nge sum nei ang?,’ tih hi an rilrua riak hmasa a nih hmel tho mai! ‘Chu chu candidate atan a ṭha ang,’ an tih hian, ‘sum a nei dawn em ni?,’ tih zawhna hian a zui nghal ṭhin, an ti.
Eptu lama kum 10 ṭhut chu khawpui lam aiin thingtlang lamah tawrh theih a har fû mai. Tawrh ti hartu tak pakhat pawh, ṭhenawm te’n an thawh leh tih ni bik hauh lova cheng nuai khat an dawng leh ngawt ṭhin chu a ni. Chumi thawí dam nan chuan tih tur a va’n tam em! Tlâwr tak leh mám taka thu ṭhapui pui fah chiam pawh niin a lang chiah lo, tlai khat uisa bai pír mai mai pawh thlahlel tak an ni ve hlawm a.
An candidate/ an bial viltuin sum a nei hmel deuh nia a lan chuan an mite pawh an phur ve sawt a, khawpuiah pawh chu tho chu. Damlo kán, mithi pangpar dah leh rálna, thingtlang lama ruang thawn chhuah, zirlai ti ṭha te chawimawi, YMA, MHIP, MUP, GSA, MZP etc. te thil tih ‘sponsore’ theih fo a ngai a. Chutiang tlin lo te chu, ‘a zei lo,’ an ti zui leh mai ṭhin bawk.
Mipui vote an zawn tak tak hmain party wokers lam - Unit, Group, Block, Hqrs. lam an chinfel hmasak a ngai ve a. Anni hi ngaihthah thiang an ni lo. Campaign bulṭan aṭanga vote thlak ni thlenga an tana rinawm, vote thlak duh si, damlo leh zu rui hawklak te chena lo buaipuitu turte an ni ve bawk atin ni. Tihlawm nan Ui talh sak a ngai fo va, ‘block conference,’ ‘political trainning’ huaihawt dawn se, an mi leh sate koh khawm nan ruai buatsaih a ngai zel bawk a. An vawi hnih khat chet chhuah hlekah cheng tam tak a ral leh mai ṭhin.
PRISM hi an fakawm riau va, ‘sum kan nei ve lo,’ an ti deuh mai a ni awm e. ‘Mi’n min dil ve pawh ni se, kan nei miau lova neih loh thuin kan chhang mai dawn,’ an ti fel deuh êt, niin an sawi. Chutih rual chuan kan tun dinhmun en hian tlinna tham leh tumna tak tak nena beih dawn chuan ‘sum’ hian chanvo a nei lianin ‘a lailum’ a luah ríl hle si a, a hahthlak a ni, kan tun dinhmun hi.
Hla thu pakhatin, ‘sum neih loh vanga dí chán...’ a lo tih ang deuh vin, tangka nei lo mi thiam zawk leh vengvá, a ngaihna hre zawk leh ram leh mipuiin a chhawr theih tur mi awhawm tak takte hi an sum neih loh vang emaw chauhva candidate atan an dah ngam lo a nih a, hnualsuat phah nan an hmang a nih hlauh chuan political party te hian tawrh hun an la nei ngeiin a rinawm a.
Chuvangin, Election Commission-in candidate sum senso zat tura a ramri kham hi dai per lo hian hma la thei ila, a va tihzia dawn em! Lehlamin an tiha tih ve loh ngawt kha thil har tak chu a ni ngei ang. Mahse, heti ngawt hi zawngin kan thlantlin te’n an senso hmulet leh tura an beihna kawngah mipui min rawkna a zual zel palh ang, tih hi a hlauhawm ta ngawt mai.
- Zobiakvela (Masena)