Written by
B. Hrangthana (Thantea) Editor
Chhimbâl Magazine Tahan : Kalemyo

CHU KAWNG CHU

Thuhma theh : Zofate insuihkhawm lehna tur chungchang hi a buaipuitu tan chuan ‘ka vaibel’ tih theih tur khawpin kan chiang hlawm a. ‘Chu kawng chu’ engtin nge an lo zawh tawh a, engtia hmalak chhun­zawm nge ṭha ang? Kan insuihkhawm thei tak tak ang em? Kan insuihkhawm chu a ni ber tawh lawm ni? Rorelna pakhat hnuaia kan insuihkhawm theih hi kan duhthusam a ni reng em? Eng kawng nge kan zawh ang? Heng zawhna chi hrang hrang hi mi dang chhan atan a ni lo, nang leh kei hi a chhang theitu tur chu kan ni e.

Hmun pawimawh bik : Rihdil, Buannel leh Khampat Bungpuite hi Zofate chanchina bet tlat, Myanmar rama awm niin; hman aṭanga vawiin thlenga kan hmun pawimawh bik an ni. Hengte hi kan ngai hluin kan ngai pawimawh tawh hle a, Zofate insuihkhawm lehna tura chanchin chhui letna thil pawimawh tak an ni bawk. A humhalh kawngah pawh mahni theihna zawn ṭheuhah hma latu an awm nual a ni.

Kan pi leh puten sul­hnu tam tak an neihna hmun Rihdil, Buannel leh Khampat Bungpuite hi Kawl leh Vai ta ni lovin, keimahni hmun pawimawh bik an ni a, an chanchin pawh hi thu leh hlaah a awm nual tawh bawk. Heti taka kan hmun pawimawh bik hming chawia thu leh hla kan neih nualna chhan hi eng dang vang ni lovin, Chhinlung chhuak Zofate hi unau kan ni tih hi a chiang em em a ni. Unau kan nihna kan hriat fiah tawh si chuan inṭhen hrang tawh lovin, rorelna pakhat hnuaiah kan awm a ngai tawh tak zet a ni. ‘Chu kawng chu’ kan zawh ngam dawn em le?

Myanmar Zofate : Khaw­vel ram hrang hrang zinga Zofate chen tamna hmun Myanmar-ah hian Zofate hi a ram sorkarin ‘Chin’ huam chhungah hnam chi peng hrang hrang 53-in a chhinchhiah a, kan ṭawng hman mek pawh a inang lo hlawm viau bawk. Mahse, unau kan nihzia erawh a lang leh ṭhin asin!

A ram chhunga hnam lian ber Kawlho nen intihbuai chang emaw thil dangah emaw pawh nise Zofate hi kan ṭangrual tlat zelte hi thil mak a ni hran law, unau kan ni tlat alawm. Kumin 2021 February ni khat aṭanga sipai sualin thu neihna an pawnglak chungchangahte hian zalenna nei turin kan ṭangrual leh tlat maite hi a va thlamuan thlak tak em! ‘Hawh u, i ṭangrual ang u,’ tia sawm chawp ngai lovin, Myanmar Zofate chu inlung­rual takin kan awm thei a, unau kan nihzia hi tarlan loh phal chi va ni suh!

Ram buai kara unau hma­ngaihna : Myanmar aṭanga Mizorama raltlan chu India sorkar laipuiin rem ti lo eng ang mahse, Mizoram sorkar leh Tlawm­ngai pawl hrang hrangten ‘kan unaute hi kan hnenah thlamuang takin cham rawh se,’ tiin ram buai kara unau hmangaihna lantira a awm hi a va mawi tak em!

Raltlan nafam chu silhfen tur bakah ei leh in tur thlengin harsatna a tam duh hle a, chung mamawh phuhru tur chuan Mizo­rama miten ṭanpuina an sem chhuak chur chur a, thlabâr taka raltlante tan chuan thawm hlimawm a va ni dawn tak em! Ram buai kara unau hmangaihna par chhuak hi a mawi tak zet a ni.

Pawl hminga hma latute: A bik takin Mizoram chhungah hian Pawl hminga hma latute hi an ṭhahnem hle a, Inpui chan an thiam hle. Zofate insuihkhawm lehna tura Pawl hminga hma latute hi Zo Re-unification Organization (ZoRO), Zofa Global Network (ZGN), Mizo Zirlai Pawl (MZP) leh Pawl dang dangte pawh an la awm bawk niin a lang.

ZoRO hi United Nation (UN) rorelna lam thlengin an hmalakna hriat tur a awm a, kan nihna leh chanvo chang thei tur leh humhalhna kawngah hian lehkhaa ziak ngei (paper work) hi a ṭul lah tak a. ZGN pawh hian ram hrang hrang leh hmun hrang hrangah Zofate inpumkhatna turin campaign a nei ṭhin bawk a. La inhre ngai lo leh inral hriat ringawtte pawh hmai­chhan ngeiah kan lo innel thei ta a, thil lawmawm tak a ni. MZP hian Zofest a buatsaih ṭhin hi a bik takin Ṭhangtharte tan a va ṭangkai tak em!

Kum 2002 aṭangin Zofest hi hman ṭan a ni a, ṭhangthar ṭhalaiteah Zofate insuihkhawm duhna a lian sawt niin a lang, a lawmawm tak zet a ni. Mizo Zirlai Pawl hian Zofate insuihkhawm turin hma a la nasa hle tih hai rual a ni lo. MZP châng rel a sual ngai lo ve. Mizoram chhunga Political party ṭhenkhatin Zofate insuihkhawm lehna turin policy hial an duang chhuak bawk a, Pawl dang dangte pawhin Zofate insuihkhawm lehna turah hian nasa takin hma an la ṭhin bawk a, thu hriat nuam tak a ni e.

Kohhran ve thung hi: Hnam dang aiin Zofa socie­ty-ah hian Kohhran hian hmun laili a luah bik a, chhiatni ṭhatniah a hnarkaitu a ni zel bawk a. Heti taka kan ngaih pawi­mawh Kohhran hian Zofate insuihkhawm lehna turah hian engtin nge hma a lak ve? Tlawmngai pawl hrang hrangin Zofate insuihkhawm lehna tura hma an lak theih laiin kan zah tak Kohhran ve thung hi kan beisei ngam dawn em? Kohhran rorelnaah Zofate insuihkhawm lehna tur chungchang hi ngaihtuah niin, hmalakna awm thei se, tun aiin hma kan sawn chak viauin ka ring a, ka beisei nghal bawk a ni.

Tlangkawmna : Zofate insuihkhawm lehna turah hian duh lotu kan awm mang lo hi thil mak kan ti phal dawn em? Tunhma deuh kha chuan hrethiam lo kha an awm nual ni mai lovin, a tam zawkin an ngaihsak duh miah lo a ni kha! Mahse, beidawn phal chi a ni lo tih hre chiangtuten ngawrh takin Zofate insuihkhawm lehna tur hian hma an la nasa a, tunah erawh kan inhre pawp thei tawh a; unau, chhul khat chhuak kan nihzia hi kan pawmtlang tawh a nih ber hi.

Chuti a nih ahnu, insuih­­khawm lehna chu kan puitlin ta em ni? Ni mai lo ve, kan inlungrual phawt chuan rorelna pakhat hnuai­ah kan la awm khawm thei asin! Chu kawng chu kan zawh ṭan mek niin ka hmu.

- B. Hrangthana (Thantea) Editor, Chhimbâl Magazine Tahan : Kalemyo