Written by
R.Zomawia

Hlawh sang leh thil man to (Hlawh sang sum eiraltu? Ram hmasawnna thawktute ram ei chhetu?)

Mizoram sawrkar hnathawkte hlawh chu September, 2018 aṭanga 7th Pay hmang turin Cabinet chuan thutlukna a siam ta. Sawrkarin a chhawr a hnathawkte hlawh pun tur chungchangah hian sawi neuh neuh a tam hle a, lo helh em em, sawrkar sum nei lo tak karah hnathawkte hlawh tihpun a hun lo ve ti tawk an tam. Sawrkarin a hnathawkte a chhawr danah eng ang dan hmangin nge hlawh a pek, eng hamṭhatna nge an neih? Thawh chhungin hlawh bi hi eng hun bi-ah nge tihsan a nih ṭhin tih lam chhut pha chiah si lo va pawnlam boruak aṭanga lo sawi ve chiam mai pawh a awm theih tho. Heng ngaihdan hi a dik ve tho a ni.

Sawrkar an han thlir a, ram hmasawnna pawh kalpui hlei thei lo, kawngpui tak ngial pawh siam ṭha hlei thei lo, hnathawktu tam tak chhawr thluah a, mithiam pui pui an

ṭhu ngir khup a, engineer lah an tam, hlawh sang tak tak an nei a, kan ram hi han en ila, hmasawnna chhuanawm tak han hmuh tur awm si loh kara hnathawktute hlawh tam tak hmanralna tur sum an pe leh ṭeuh bawk si a tiin. Hnathawktute pawhin an hlawh pun hun bi lo thleng chu an hai bik lo a ni mahna, kum 10 dan hlawhpun hun loah chuan hlawh pun turin an rak an rak bik lo mai thei e. Hman aṭanga tihdan phung tawh tun thlenga la hman zel a nihna vang zawk a ni ngei ang.

Lehlamah hmasawnna sum pawh tam tak a lo luanglut tawh a, hlawh sum tam tak kal ral bakah hnathawhna sum lo luang lut zozai-ah hian an hnathawh hriat em em si lova, a chang a thawk ve zuk zuk, lo hausa ta viau hi sawi tur an awm ve nual zawk mai thei a ni. Sawrkarin hnathawktu a mamawh a, hna ruak dil tur a zawng a, mahni phak tawk ṭheuhin hna an dil a. Hlawh duh vangin hna an thawk, hlawh beisei vangin hna an thawk, hna an thawhin an thawh chhunga awmze neiin danin a veng a, hamṭhatna hrang hrang ziakin a awm sa a, thawh chhunga hlawh ngai ngawt ngawt ni bik lovin kum 10 danah hlawh bi thil man san zel hisapin mithiam ten an en dik hnuah an pe chauh ṭhin a ni.

Sawrkar hnathawk hlawh hunbi-a a lo pun hian thil man pawh sang ve zel tura kan ngaihna hi ngaihdan dik lo tak a ni. Sawrkar hnathawk hlawh a pun avanga thil man hrang hrang hi pung tur a ni lo, India ram hmun hrang hrangah thil man a lo sang chho tial tial a, thil man sang zel zawk avangin sawrkar hnathawkte hlawh hi hlawh ngai reng an la a, an indaih bik tawh lo vang. In nei lo te tan mi in luah hawh man a kum telin a sang chho a, hlawh phu lova in luah man pek a lo ngai a, sawrkarin a hnathawkte quarters luah tur a nei seng bawk si lo, hnathawktuten in leh lo an lo nei vek si lo va, nitin khawsakna a lo pung chho zel bawk a. Hetiang hun kum 10 a lo inher meuh chuan sawrkarin a hnathawkte hlawh bi a en fel hun a lo thleng a, mithiam bikte ruaiin hlawh hrang hrang an en ta ṭhin a ni.

Kum 10 dana hlawhbi sang hi sawrkar hnathawkte hlawh pun chauh a ni bik lo, kum khat chhungin Dearness Allowance (DA) hi hlawh pui aṭangin 4% emaw tein an ti pung bawk ṭhin. Chuvangin, thil man a san zawk avangin sawrkar hnathawk ho hlawh hi tihpun zawk a ni ṭhin. Hlawh a pun avanga thil man lo tihpun ve ngawt hi a chhan pakhat mah a awm lo. Hetah tak hian sawrkar zawk hian mumal takin thil man sang tur hi a thunun ngei tur a ni. Mi tam takin sawrkar hnathawkho hlawh a pun chuan thil man a sang ang a, a tuartu tur chu mi rethei bawk kan ni leh dawn an ti a, hetia ngaihtuah chuan a dik viau angin a lang. Thuneitute an chet a ngai tihna a ni e. Hlawh a pun apianga thil man a lo san ve zel chuan mi rethei pawhin an tuar ang a, hnathawk hlawh pung ho pawhin a pun hmaa an indaih loh ang tho khan an indaih bik dawn chuang lo tihna a ni mai.

A nihna takah chuan sawrkar hnathawkte hi mi awm thei an ni hauh lo, thla tin bi hlawha ei ve ṭawk ṭawk tam tak an awm a, a awm thei fal deuh kan han tihte hi chu an chet dan a dik lo te pawh a ni ngei ang, finfiahna awm si lova “A eiru a niang” han tih ngawt lah a chi si lo va, miin an rinhlelh erawh an awm, hengte avanga hnathawktu zawng zawng kan vai hma vek pawh hi kan thlirna a dik bik lo mai thei. Sawrkar hnathawkte hlawh a san avanga thil man lo ti sang ve vak vak ṭhinho hi an rilru a dik bik vak lo mai thei; an lakna hmun aṭangin a to thut a nih a rinawm bik lo va, itsikna vanga lo ti to ve thut a ni em aw? tih hi ngaihdan kil khat luah ve fo tu chu a ni.

Hna thawk ṭha duh lo, hlawh chauh la ho an sawi fo te hi chu an chunga kut thlak theitu chu thuneitute an ni, an thu thu a ni. Zawmthaw leh hnathawktuin dan baka thil a tih chuan a hrem theitu chu thuneitu sang an ni. Tunlaiah chuan hmana motor nei kan hmuh sang em em, nei nungte chauhin an neih theiha kan lo ngaih kha a ni tawh lo va, sawrkar hnathawk a te aṭanga a lian thlengin bank-ah loan lak a awlsam tawh. Miin motor a neih duh chuan loan hmangin awlsam tein a nei thei, fridge, washing machine leh thil dang dang hnathawktute tan hian loan hrang hrang lak a harsa ta lo viau. Loan ba ṭun chungin miin in leh lo a nei thei a ni. Engmah hre chiang lova “A eiru a niang” kan intih leh ngawt pawh hi dik lo takin mi kan puh sual thei tih kan hriat a pawimawh khawp mai. Heng kan han sawi avang hian sawrkar hnathawkte hi eirukna lakah an fihlim tihna a ni lo. Fihlim lo tam tak an awm ngeiin a rinawm bawk.

Hmasawnna tur atana hna thawk ho hi!: Ram hmasawnna tur kan tih hian kawng hrang hrang a awm, sawisen a ni lo, central sawrkar aṭangin project hrang hrang sum tam tham tak hai chhuah ṭhin a ni. Hmun ṭhenkhatah chuan project sum siamna hrim hrim duh ang zia zangin sum lak chhuah a ni a, khawilaiah emaw engemaw atan in sak a ni. A hmingin in an sa ve a, luah zui leh si lo, lak tlak leh si lo, awm

ṭawl ta vel mai mai hi hmuh tur a awm ṭhin niin an sawi a, heng hi sum siamna mai mai a ang. Project pawimawh tak, sum pawh tam tham tak, mahse, a nihna tur ang hnathawhnaah hmuh tur awm si lo, chhe em em mai hi kan ramah hian a va tam ve! Project estimate siamtute chuan ṭha tak, tlo tak turin pawisa pawh an ruahman vek a, mahse, hetiang tak hian sum hi a nihnaah an hmang si lo a nih hmel bawk si a, hnathawhna hmun thlen hmain sum kal ral hi a tam hmel ṭhin khawp mai.

Hnathawktu kuta sum a thlen meuh chuan a thawktuin hlep a lo duh ve leh ang a, kan hna hian ṭhat ngaihna a awm lo, chhe em em tur chu a ni. Anniho hi a ni lawm ni kan ram hmelma te chu ni? A lo buaipuitu sawrkar hnathawk khawihtu bik te, pe chhuak thei khawpa thuneitute kutah hian eng percent emaw chu a kal ngei a rinawm. Hnathawh hauh hmaa sum peng kawi a tam lutuk chuan eng hna mah a ṭha rei tak tak lo vang. Contractor-in hna hmuh a duh luatah a pe theitu tlawn nan hna thawh tur sum aṭangin eng percent nge a pek ve ang? tih hi ngaihtuah tham tak a ni. Kan ram hmasawnna atana pawisa khawih chingpen duhtute ho hi kan ram hmelma chu an ni. Mi zawng zawng hi an sual vek lo, politician te pawh an vaiin an lak tlak lo vek tihna a ni lo, sawrkar hnathawkte pawh an duham vek tihna a ni lo. Heng zingah hian mi ṭha leh rintlak tam tak an awm a, heng avangte hian kan ram hi a la dam hram hram zawk a ni. Pathian ṭih tak an awm zel a, sual chetna erawh a lansarh ṭhin em avangin min tibuai a nih hi. Duhamna leh itsikna hi khawi hmunah pawh a awm vek a ni.

Ram hmasawnna chu tute kutah pawh a awm vek, keimahni ṭheuh insiamṭhat tum ila, a ṭha lam hawi zawngah inlawmpui ila, a ṭha lo hi siamṭhat kan tum tur a ni. A bul ber chu ram hruaitute hi an ni zel. Lal duh lutuk avangin dawt hi sawi sawi tawh lo se a va lawmawm dawn em! Lal duh luat avangin midang thiltih hi sawi chhe kher lo ila, sawrkar hnathawkte hlawh pawh a ruaituin pek hun tawh a ni e a tih hunah a pe mai ang. Hnathawktute inremna ang zawkin a ruaituin a kalpui mai zawk a ni.

- R.Zomawia