Written by
L Sailo

KALPHUNG THA – MIPUI THLAN TUR

‘Mipuite hian anmahni bumtu leh tiretheitu politician-te hi inthlanah an vote tling tlat zel a. Bum fin zawh pawh an ni lo. Chu chu kan retheih phah a, kan hnufualna bul pawh a ni’ tiin mi thenkhat chuan ram hruaitu tha kan neih theih loh chhanah leh kan hmasawn theih loh chhanah mipui an puh chhe hle thin a. Mahse kei,mipuite hian khitiang kalphung nei Party-a mite bak vote tur kan neih thin loh vangah ka puh zawk tlat.

A chhan chu - mipuite hian politics dik lo laka ding zo candidate vote tur hi kan la nei ngai lo a. Mimal tha awm pui pui hi chu kan thlang tling hnem tawh, mahse chu’ngte chuan an awmna party kalphung ngam loin, chu chuan anmahni a hmawm pil zawk zel a;ram siam tha turin eng tih theih an nei pha ngai chuang reng reng lo. An awmna Party-in politics dik a kalpui leh kalpui lohah engkim a innghat ber zawk. Hruaitu tha lote hruai len Party-te phei chu, beisei tur an awmngai lo sa hrim hrim a.

A tha zawnga ram kalphung her danglam thei ber tura beiseikan mi thiam intite lah hian rawn intiam ruala, politics dik lo hrin kan politician-te leh an political Party-te kalphung dik lote hi rawn do-a, a dik leh thaa thlak tum loin, a tam berin an rawn zawm hlauh zawk a. An Sawrkar khalh dan tha lo kan lo tih em em thinte pawh tam takin an rawn fak ta zawk thin bawk a. Chu mai ni loin an zir thiamte dah thain kalphung tha lo nia kan hriatte chu, ram hruaitu thiltitheite tlawna, an zarzo tumin an zawm ve ta mai thin zawk a. A nih loh leh a ruk talin an be ṭha tlat vek a. Tihian he ram kalphung ṭha lo hi an inhmawm bo tir ve zel ṭhin ni berin kan hria a ni.

Mipuite hian kan mi thiam inzir chhuakte hi an zirchhuah thiamna-te nen, ram tan rawn inhmang a, kan ram pawhin kawng dik a zawh tan phahte pawh kan lo beisei ṭhin a. An ṭawngkam chhuakte pawh ‘mi thiam sawi’ tiin kan lo ngaichang bik ṭhin bawk a. Mahse tihian,kawng dik thlang zawk tura mipuite pawh rawn hmin tur lam phei chuankan mithiam tam berte hi beisei chi pawh an ni ta lo a. Hetiang karah hian mipuite tan, thlan tur dang awm si lo, kan mithiam tam berte pawhin an zawm leh an fak, an biak ṭhat ruk ni bawk, mahse tha si lote bawk hi, vote leh mai thin loh chu mipuite tan kawng dang a awm ta thin lo a ni.

Zoram mipuite’n politics kan hriat tan aṭanga tun thlenga political Party kan neih tawh thin zawng zawngte thupui ber, an pawla mipui an tuk khawmna ber pawh-Inthlana Sawrkarna chang khawpa kan lo tlin hlauh chuan, taimakna leh rinawmna lam aiin induhsak bingna leh, a tlem thei ang ber thawk chunga a tam thei ang indawn tir emaw, sem emawaṭanga ram hausakna tlan holamte a ni ber a. Chu chu an hotute politics khelh chhan leh tum ber pawh a ni bawk a. Mahse chutiang chu ram tan

ṭha lo leh ram dan chhunga leng chi an lo ni si lo a. Mahse hetiang tawktarha mipui huikhawm an nih miau ṭhin si avangin, thil dik tak dan anga tih leh sawi aiin, thu vu-vuk, hriat nuam, mahse dik zik tluak si lo an sawi tam a ṭul ta ṭhin a. Chu chu an politics kalhmang berah an neih ta bawk a. He an thil tum tak politics-a hlen nan hian ram hmasawnna lam hi an tum tak ni lo mah se, an sum zêm ber a nih miau avang zawkin tihrik tlanglawn berah erawh an neih ṭhin thung. Mahse an tum ber ni ta lo chu helamah hi chuan an hlawhtling lo nasa hle ṭhin reng a. Tichuan, hetiang kalphung ṭha lo thupuia neihtu hlir hi mipuite’n thlan tur hman aṭanga tun thlenga kan neihte an la ni a. An vaia kalphung, an thupui leh an politics khelh chhan te pawh a chunga sawi ang khi a ni tlangpui a, an danglamna awmchhun chu he kalphunga kal na deuh leh kalna lo deuh an ni mai.

Tihian, hetiang kalphung nei Party kaihhruaina hi ramin a retheih rei phah bakah, mipuite pawh min bual â thukin, kan ram kalphungah pawh ngaihdan dik lo leh atthlak pui pui kan neih phah tawh a. Tam tak chuan kan ram hruaitute hi thlan lal an nih tawh chuan, ram dan chu awm tho mah se, anmahni duh dan dana rorel tur, inthlan campaign lai phei chuan vote hmuh nan dawt pawh sawi mai thiang bik nite’n an hria a. Sawrkar-ah thil dik lo pawh ti se, anni dem loin an mi chhawr sawrkar hnathawkte zawk chu anmahni lo dang ṭang ṭang turte’n kan phut hlauh ṭhin. Sawrkarna an chan hnu reilote-a rinhlelhawm thama an hausakna a let engemaw zata a lo pun thut pawhin, ‘Minister tante chuan a awm ve alawm’ kan ti rilru deuh tlat a. Ram hausakna chu ti’ang hian politics khel fuhte chan tur bik niin tam takin kan hre bawk.

Mipui nawlpuite chuan kan ram hruai­tute’n tlem azawng inthlan laia an thil rawn sem ṭhin emaw, anmahni biak thiam zara a siper tlem azawngte kan hmuh ve chuan vannei thlu-ah kan inngai tawh a. He ramah hian eng dang kan tan a awm ve pawh hian kan hre tawh lo. Retheih hi tam takin kan chan tur ve reng niin kan ngai tawh niin a lang. Tunlai kalphung ṭha, kan ram dan nena inmil sa hmanga kum 20, 30 chhungin ram changkang leh hnam ropui-ah kan inchhuah thei tih lam chu kan hre pha tawh lo, thil awm theiah kan ngai tawh lo hrim hrim niin a lang.

Hetiang taka hruai bo pil thuk kan nih tawh avang hian mipuite hi mahni tawka thu khat vua-a, ‘kalphung tha, hruaitu ṭha ngei thlang ang u aw’ tithei tur kan ni lo -a hmaa mite bawk bak thlan tur an awm miau loh phei chuan kan thei lo leh zual. Mahni tana ṭha lo tur pawh vote a, mahni tan ṭha tur pawh hre thei lo khawpa hruai sual tawh kan nih vang tak hian kawng ṭhaa mipui rilru hmin let thei khawp hruaitu fel, huaisen kan mamawh zual a. Hruaitu ṭha chuan mipuite hnenah an kawng zawh lai chu ram tan retheih thuk tulh tulhna kawng a nihzia mipui hrilh hriain, kawng tha-ah thung chuan mimal ṭanghma aia ram ṭanghma dah hmasak tur a nihzia leh, dan rorelna ram siam a ṭhat zawkzia te mipui a zirtir ang a, kan rilru a hmin a ṭul. Mimal tha tak tak chu hruaitu atan kan thlang tling zing tawh, mahse thlan tlin hnua an Party kalphung ṭha lo-in a hmawm bo tak an ni leh zawk ṭhin.

Zoram mamawh chu, a tir aṭanga politics dik leh kawng ṭha lama mipui hruai let thei khawp hruaitu ṭhate’n, chutiang thupuia neih an Party din hmangin inthlan rawn chuh ve se la tih hi a ni. Chu chu mipuite’n inthlanah a ṭha lo pangngai bawk vote leh ṭhin lova, kalphung ṭha thlan tur kan neih ve ṭanna a ni ang. Kan ramin hmasawnna tak tak kawng kan zawh ṭan theihna a lo ni bawk ang. Politics dik hi a harsa ngawt lo a, tuna politics dik lo kalphung anga thil ni lo sawi nih te, thil ni sawi nih loh ṭalh tum te, sawi si sawi si lo kar vela mipui bawl thiamte hi a harsaa chu a ni. Mipui rin leh thlawp ni lo chunga in vote tir an tum ṭhin laite hi a sum hrawm na lai chu a ni bawk.

Zoram mipuite hi a tam ber kohhran mi, khawtlang leh tlawmngai pawla mi inhmang tak tak, thil ṭha duh, thlan tur awm se thil ṭha thlang tur vek kan ni sa a. Tam tak chu a tira kalphung ṭha duh nachang hre lo, mahse a ṭhat zawk zia hrilh hriat chuan a ṭha lama thinlung hawng thei tur an ni bawk a. Mahni awmna Party ruihchilh, mahni chhia leh ṭha hriatna thinlung khar a, kalphung ṭha loa in baptist nghet tawhte erawh an awm ve tho a; mi tam an ni lo tih erawh hriat a ṭha.

Chuvangin, kawng ṭha lama Zoram mipui hruai hi, a tha lo lam mipuiin an hne thuk tawh zia en hian, thil harsa lutuk a ni lo ang a. Tin, kawng tha lo lam aia kawng tha lama hetia mipui tam ber rilru an hmin theih tawh bawk chuan, inthlana chak loh a hlauhthawn awm tawh bawk lo ang a. Politics dik hnuaia kalphung ṭha chu hruaitu fel pahnih khat policy bik chauh, bawh bo leh daih ṭhin ni tawh bik loin, hruaitute bakah Party leh a mipuite duh dan ber a nih tawh zawk dawn avangin, ramin hmasawnna kawng dik a zawh theih lohna chhan tur a awm hek lo.

Tichuan kawng ṭha lama mipui hruai let turin mi thiam rual, he kalphung thar ṭhuthlung vuana ṭang ho intelkhawmin, an ṭhuthlung chu ram mipuite hrilh hria a, chu lama mipui rilru hmin turin hma rawn la se la. Chu chu Zoram tan ke penna dik leh ṭha a nih ngei a rinawm. Tichuan, inthlanah Zoram mipuite’n a ṭha lo ngai bawk thlang leh ṭhin loin, politics dik nena kalphung thar nei Party, thlan tur an nei ve tawh ang. Chu chu Zoram tan kawng ṭha kan zawh ṭanna a lo ni bawk ang.

- L Sailo