Kei chuan ka ‘sir’ ve lo ang
A la rei vak lo, chhimlamah sawn pastor la valai tak a awm a, thawktute (missionary-te) chuan ‘sir’ an ti mai Ṭhin a. Thawktu pakhat chuan “Ka va han ‘sir’ ve awm lo e aw,” a ti ve thung. Tun hnai chho hian ‘sir’ intih kan uar ta viau mai a. Kan intihhmuh mai mai nge, a phenah thil awm a awm?
Kerala ram: India hmarchhak tih loha Kristian tamna ram Kerala-a Mathura village panchayat chuan an pisa dawrtute chu official-te Sir, Madam tia koh a khap a, chu ai chuan an hming emaw, an nihna emaw hmanga ko zawk mai turin a ti. Hei hi mipuite leh thawktute inpawhna Ṭha zawk siamna atana an tih a ni.
Mathura Panchayat vice president PR Prasad chuan, “Sir, Madam tia inkoha indawr chuan inpawh tak tak a har. Democracy ramah chuan mipuite chu an lal ber a, hnathawktu leh official-te chu mipui rawngbawltu an ni,” a ti. Inti lal tak leh inhnuai chhiah taka an indawr loh nan leh Ṭhian ang maia inpawha an indawr theih nan an ti a nih chu. Hemi thu hi vanglaini chanchinbu september ni 3, 2021 khan a lo lang a, rilru a khawih hle.
Inpawhna daltu: Tun hma deuha sikul naupang kan nih tirh lai kha chuan hotunu, hotupa kan ti vek mai Ṭhin a. Sap sikul kan uar tak hnu hian kan ‘sir, madam’ zo ta vek thung. Changkanna leh thil chin tharte pawh a ni ang e. Zirtirtu Ṭhenkhat chuan, “Sikul pawnah leh zirna in in chhuahsan hnu chuan ‘sir, madam’ min tiduh suh u,” an ti bawk a. ‘Ka pi, ka pu’ pawh a tih mai theih reng a ni. Sir leh madam-ah hian zahawmna a awm lo a, zirtirtu nungchang leh inpekna zawk kha kan zah leh zah loh hriltu a ni.
Khaw khat chu sawi loh an naupan laia kan zirtir nen kohhran khatah kan awm a, kan puitling tláng ta a, ka rawngbawlpui ngei maiin ‘sir’ min tih mawlh mawlh ai chuan ‘ka pu’ tih emaw, kan hming ngeia min koh theih hian inpawhna a Ṭha zawk ngei ang. ‘Sir’ inti chung hian a inpawh theih em em. Mahse, zirtirtu leh zirlai hi inpawh viau mah se, kár a awm tlat a. Zirlai leh zirlai inpawhna a thûk zawk zel ang. Inlaichinna aia kan dinhmun leh nihna inang lo tihlan reng kan duh zawk chuan thuhran a nia.
Intihlalna: Sawrkar hnathawkten an pute ngei pawh ‘Ka pu, Pu Dawng, Pu Siam’ an tih mai lai kha a la rei lo. Tunah chuan thawhpui aia an nihna san vanga ‘sir’ nihna ropui neih kan tum zo ta deuh vek mai.
Officer hian chabi kawltu hi ‘sir’ a ti ngai lo. Keimahni aia sang zawkte hi ‘sir’ kan ti ta deuh vek. A ni bawk lah tak a, ‘Sir’ min han tih hi chuan sang ve deuha inhriatna, min kotu hi ka hnuaia awm ve deuha hriatna rilru hi a awm a. Chu chu khawvel thil (pisa leh zirna)-ah leh hnam dang nena kan inkarah chuan lo awm ve pawh ni se, kohhranah hian nasa takin kan lalut ve ta tlat mai.
Kohhran huangah ‘Sir’ in tih hi a zual zel ang tih pawh a rinawm. Rawngbawltu nun, chhiahhlawh nun, berampu nun kan theihnghilh a, hotu leh thuneitu nia kan inhriatna a nasat poh leh ‘sir’ tih hi kan hmang uar telh telh dawn tih hi chal pen ang fawka chiang a ni. ‘Sir’ min tih chuan lal zawk, thunei zawk, thiltithei zawk emaw intihna hi chawp leh chilhin rilruah a lo lut nghal ngei ngei. Mi ram chuan ‘Democracy-ah chuan mipui an lal ber, sir/madam intih loh tur, hminga inkoh tur’ an ti Ṭan mek. Kohhran leh rawngbawlnaah dinhmun inang lo lan tira in-‘sir’ hi kan kalphung a ni chho dawn tlat.
Hmunpui, pisa lama awmte hi an rawngbawlpui puithiamte ngei pawhin ‘sir’ an ti Ṭhin tih ka hmuh khan mak ka ti tlat! Berampu leh mite rawngbawlsak tura inpe si khan sang zawk nia inngaihna rilru a lo pu ve ta a. ‘Sir’ han tih vel pawh a lawm rûk tlat chuan a hnuaia awm anga a chhuk en, mi dangte rawngbawlsak chu a awlsam hauh lo ang.
Intlawnna: Vairamah kal la, taxi khalhtu thlengin ‘sir’ an ti ve mawlh mawlh maithei che a. Zahna aiin intlawnna a ang mah mah Ṭhin. Sir leh madam pawh chu ka pi, ka pu tihna tho a ni. Patling leh patling awm hmuna ‘sir’ intih mawlh mawlh ringawt mai zawng ngeiawm lamah a kal zawk. Intlawnna rawng kaia ‘sir’ min tih hian nuam kan ti meuh em? ‘Sir’ intih mawlh mawlh hi a vai phakar zia tlat!
Chutiang chiah chuan dinhmun leh chanvo Ṭha beisei ru kar te, mi dang tlawnna rilru pute chuan an rawngbawlpuite ngei pawh ‘sir’ tia koh hian an tilawm deuh turah an ngai bawk a. Mi tlawnna rilru pu chunga ‘sir’ ti Ṭhin hi an tam ang. Chutiang mite chuan an aia hnuai deuha an ngaihte'n ‘sir’ an tih an thlahlel ru bawk.
Mi Ṭhenkhat chuan “‘Sir’ kan intih hian inenhranna a awm lo, intlawnna a awm lo, a pawina a awm lo, a ho mai mai, kan inkoh ve dan a ni mai, mi nunah lo buai suh,” kan ti a ni thei. A dik chiah. Chu tih rual chuan Mizo Ṭawng mawi tak ‘ka pi, ka pu’ tih hman tur a awm reng lai a, Mizo leh Mizo inkar a, Pathian rawngbawlna huang chhung thlenga Ṭawng danga ‘sir’ intih kan uar tulh tulhna phenah hian thil inthup ril tak (indahsânna emaw, intlawnna emaw) a awm thei tlat.
Kei chuan ka ‘sir’ ve lo ang tih rilru pu ngam ang u hmiang.
- Lalmuanzova Khiangte, Lunglei