Politics chhuan chhe mi THU INSAKHI THING CHUNG LAWN FUH LO CHU
Tun hnaia Mizoram Chief Minister Pu Zoramthanga'n Central sawrkar hruaitu (Prime Minister leh Home Minister telin) a dawr chungchang chu inkawmna hlawhtling bera chhal ngam a nih thu sawrkar thuchhuah lamah kan lo hmu a. Mizoram mamawh CM-in a thlenho hi thil ṭul leh pawimawh tak tak an ni hlawm ngei ang tih a rinawm rualin, Mizoram tana IAS separate Cadre neih chu bawhzui hmanhmawh tur zinga mi leh, PM pawhin, 'In file kaltir nghal tura a tih zinga mi' a nih thute puanzar a ni bawk a. Hetih lai tho hian, Mizoram MP Pu C Lalrosanga'n Aizawl khawpui aṭanga Assam riffle sawn chhuahsak thuai turin Home Minister hnenah ngenna a thlen tih kan hre bawk awm e.
HNAMA CHIANG VE VE
Kan hriat ṭheuh angin, Prime minister Pu Narendra Modi hi Hindu extreamist niin, mahni thlawhhma ang tluk zeta India tana ṭhahnemngai a ni. India a ropui chuan ka ropui ve tih ngaihdan neitu a ni bawk. Hindu dana a nupui neih ve pawh ngaihsak hleithei lova Sakhua leh ram tana inserh hrang a, kum tam tak ramhnuaia lo training tawh a ni. Heng thilah hian Mizoram CM nen hian inanna thui tak an nei awm e, chu chu mahni hnam leh sakhaw tana thinlunga serhtan ve ve an ni tih hi. Pu Rama pawh a chhungte nghahfak ni chunga Mizo hnam kohna hawisan thei lova, Bangladesh ngawpui lam pana tir liamtu kha Pu Modi-a hnena thawktu hnam thlarau nen khan thuhmun an nih a rinawm hle.
TRAINING ZAWH HNU LAM
Pu Modi-a hian a politic zinkawng hi ropui takin a zawh nghal bik lo. Hnam tana thinlunga serhtan a nih tawhna hre rengin nghet taka ding chungin hma lam a pan a, Gujarat State RSS-ah te rei tak then kualin, a tawpah Political Wing (BJP) ah lutin Gujarat CM awm tawh zinga fak hlawh leh hmingṭha ber tih ngam hial a ni awm e.
Pu Modi leh Pu Rama hi thil ṭhenkhatah han tehkhin bawk mah ila, chhungkaw enkawl tur nei leh nei lo an nihna lamah erawh buklung khat hman vek erawh a rem vek awm lo ve. Pu Modi hi chuan fanau enkawl tur a neih miau loh avangin a hun pumpui ram tan a hlan a tih theih awm e. Prime Minister meuh ni chung hian building ropui emaw, thlám changkang a neih thu hriat a ni lo va, sum pawh a uchuakin a ngah thu hriat a ni lo. A nu emaw a unaupa emaw hnenah Contract / Supply lian a pek sawi a awm lo bawk a, keini ram angin Pu Modi-a chhungte hian an fapa/ unaupa vangin hausak belhna an neih thawm hriat tur a awm lo viau. Tun thleng hian an hna ngai an la thawk reng niawm tak a ni.
A HAUSA ZAWK A ṬÁM SI
Mihring hian kan ṭhian leh hmelhriatte hi eng ang mi nge an nih, tih hi a tlangpui chu kan hre ṭheuh awm e. Politician-ho phei chuan an hre lehzual ngei ang. Prime Minister pawh hian India state CM te hi eng ang mizia nge an nih, tih chu a hre tlangpui bawkin a rinawm hle. Tun hnaia kan CM Case chungchanga Court thuremnate pawh kha a hriat tel ve ngei a rinawm viau bawk. State rethei leh Central sawrkar hnena purchaw reng kan ni chunga sumdawng lian ni si lova, kan MLA te election affidavit ṭhenkhatte hi chuan an nuih a tiza ve fo chuan a rinawm. Ngenngawl takin state tana kan vision milin sum kan han dil ṭhin te, eng nge a thar chhuah tur tih sawi thiam harsa tak bamboo link road laihna turte thlenga kan han dil ṭhin hi chuan, ngaihtuah a tithui ṭhin deuh. Hetiang thilah hian PM hian kan ram aiawhte hi mi rintlak takin a lo hmu ang em tih hi chhuizawnna mai lo chuan keini chuan kan hre ta lo a ni.
IAS CADRE LAM
CM chungchanga thil thlen dan chu dahṭha rih ila. IAS Cadre hran neih emaw Mizoṭawng thiam CS kan mamawh thute hian PM ngeng chhun tak maw le? Cadre hran hi lo nei dawn ta ila, IAS-ho an sem rual dan hi 30:70% ang niin an sawi a. Mizo IAS hi tam hlein Service lai mi 100 hial pawh lo nei ta ila, kan State Cadre-a lut tur chu mi 30 bak an ni thei lo tihna a ni. Mi 70 dang chu hnamdang tuna kan thinhrik mek thote hi an ni tho dawn. India sawrkar hian hnam hrang hrangte inpawh tlan zawk nan All India Service bik hi chu mahni Home state lova awm kual tur hian ruahmanna a siamsa hrim hrim tih hi hriat a pawimawh hle. Chuvang chuan IAS Cadre hran neih hi thil pawimawh ber a ni lo maithei. Chutih rual chuan kan hnam rilru mila politic boruak chhem vir nan chuan a ṭha hle mahna! Heng thil ai maha pawimawh zawk chu, IAS te thununtu tur sawrkar ṭha siam hi a nih zawk hmel hle.
A.R. LEH CADC THU
Kum tam tak kaltâah khan Aizawl khawpui laili luahtu Assam Riffle te sawn chhuah tum thu hian Zoram a tuam tawh a, Pu Laldenga CM lai daih tawh khan buaina pawh chhuakin nunna chan leh hliam tuar eng emaw zat an awm a, rei tak Curfew puan ngai hialin Aizawl khawpui a lo reh ṭhuap tawh a nih kha. Kum 1998 inthlan khan MNF party chuan A.R. sawn chhuah leh CADC ṭhiah chu au hla pawimawh atan an hmang tih kan la hre awm e. He thuah hian Pu Hawla khan, "Mahni ram khawpui aṭanga A.R. sawn chhuak tu mah ka la hre lo, a tih avang khan, mipui khan A.R. sawnchhuah theih an nih beisei chungin, MNF Campaign au hla kha kan ring zawk tihna a nih hmel hle. Sawrkar thar hnuaiah meuh pawh CADC ṭhiah harsatzia thu bak hriat tur a awm ta chuang lo. Tichuan remna thuthlung sign a nih aṭangin kum 40 a liam ta hial, a ngaiin an la awm ve ve tih hretute kan ni.
A.R. te insawnna tur hian Central lam thurawn angin, Zokhawsang ram buatsaihsak an ni a, tunah chuan engkim peih a ni tawh awm e. Home Ministry hnuaia awm an nih angin sawn chhuahna order a la chhuak thei lo. May thla nghahhlelhawm bik kan la nghak tluang zel a nih hi!
A.R. SAWN CHHUAH AWLSAM DAN
(1) Heng thilah hian, ngaihtuahna hman thiam a pawimawh hle. Keini ang state, Central sawrkar aṭanga engkim purchaw ṭhin tan hian mahni thua political agenda lo siam ve hi a theih loh chin a awm ṭhin, min pawmpui zel a ngai tih hriat a ṭul hle. Congress NLUP semte kha, CM khan, an Campaign au hla nena inmil turin, "PM Speacial Package aṭanga sum lo kal a ni," te han ti ṭhin mah se, a hun laia Finance Minister khan State budget aṭanga sih chhuah a nih thu a zép thei tlat lo a nih kha. Chutiang bawkin Peace Bonus te pawh! Phuahchawp chiam a ngaih phah kha.
A.R. hi hnawk kan tiin, kan ngaimawh tih chu a chiang reng, chhuak tur pawhin kan duh vek tih a lang. A dik chiah chuan, Aizawlah hian AR /CAPF rim nam hi kan mamawh hran lo. Mahse min awptu India hian, a thuhnuaia awm kan ni tih chhinchhiahna Symbol atan a hmang miau a, kan thu a ni meuh lo.
MAMAWH DUH NGAM LO
(2) India hi party system hmanga inthlang ṭhin kan nih avangin, dan leh hraite chu mar ṭha takin siam ṭhin ni mah se, engkim hi party advantage nena kalkawp vek a ni. In awih emaw... tun chu thu dang ni se, inthlan leh hunah hian BJP hi thlang tling chiah teh u, a mihring ngai tho or (tun aia mumal lo zawk pawh ni se) hian A.R. sawn chhuah hi zuk dil se, rang taka sawn an ni ngei ngei ang. Mahse Kristian eiru sakhaw mi, a dera nungte vangin BJP chu kan hmu ramhuai tlat si a nih hi. Arunachal state (Zangkawltuk ) ram kan tih ṭhin tak ngial pawh hi ram tana insiamremna kawngah chuan kan tluk lo. Anni chuan, Congress sawrkar namthluin BJP sawrkar an siam ngam tlat. An duh tinreng (power project lian) thlengin an nei chho mek tawh. An politician ten fing takin, ram tan an rawng an thlak a, chumi mil chuan mipui pawh an insiamrem nghal mai a ni. Keini ve erawh chuan, Hindu kulmuk tih lam hawiin kan insawi ṭhaih tlat a, ram hruaitu central lama tlatlum vak lo leh state khawro tak ni chunga corruption hluar em emna ram kan siam chhunzawm zel chu a nih ber hi!
Kan politician-te u, ram hi in hmangaih a nih chuan Hindu tih vel inhlauhsiakna thlarau bansan hian kan hnam tan hian ngaihtuahna thar han siam teh u. India Constitution hnuaia inziaklut zingah hian party hlauhawm bik a awm ngawt thei lo a nia. Mahse Mizo hnam hian thufing phatsan theih loh kan nei ve miau. Chu chu 'a hniak tam lam lam' tih a ni. He thu tawp lam hian kan sakhaw mit naute a khawih deuh in lo ti leh pek maithei, chutiang tak chuan lo ngai mawlh teh u. Political party pakhat hlau tawk vela hnam pum min suamtute hi a ni demawm zawk chu. BJP hi kan duh loh miau chuan tihngaihna chu a vang viau si, (kan duh lo kumkhua thei bawk) kan ṭhanharh theih lohna leh khuha kan awm tlatna hi ka bona chu a ni. BJP hmanga ram siam chu, Setana nena inthurualnaah la ngai zel phawt mai ang aw.
Vanlalhuma Kawlni