Mizoram Krismas vawi 150 na
Mizoram Public Service Commission hian kum eng emaw zat kal taa exam an buatsaih pakhatah chuan Mizoram Krismas hman hmasak ber kum thai dik turin a chhuah a, a kum tarlante leh a chhanna dik erawh chu ka hre zui ta lo. Isua pian hma BC leh a pian hnu AD anga ka'n hisap mai dawn chuan kumina Krismas lo thleng tur hi a vawi 2021 na tur ni mai awm tak a ni. Mizoramah ve thung chuan Krismas a vawi 150-na tur a ni ang. Amaherawhchu Mizo zinga MSc zir zo hm asa ber pathum an awm tih leh Zofate zingah thlawhtheihna pilot hmasa ber pathum an awm tih ang deuhin Mizorama Krismas hman hmasak ber kum chu 1871 a ni a. Krismas awmzia hriat hnua Mizo Kristianten an hman hmasak ber chu 1901 a ni thung a. Aizawla Krismas lawmna hmasa ber ve thung erawh 1903 a ni.
Heng kum hrang hrang han tarlangte hi behchhan felfai leh thuro (document) rin ngam tak tak aṭanga rawn tarlan a ni a, a chipchiar erawh chuan kan luhchilh hman lo vang. Mizoin Vailen vawi khatna kan tih Lushai Expedition 1871-ah khan British sipaite chu ṭhuang hnihin Mizoram an lo lut a. Hmar lamah Brig Gen Bourchier-a hovin Vanbawngah Krismas an hmang a. Chhim lama lo thawk Gen Brownlow hote chuan Tlabung thlang, Rothangpuia khua Belkhai khawchuan hnuai Tuikawi kai, Tiauphoah Krismas an hmang ve thung. Hei hi Mizorama Krismas hman hmasak ber chu a ni a. Mahse Mizote'n Krismas awmzia engmah an la hre ve lo va. A lawmnaah pawh hian an tel ve awm hriat a ni lo. Kum 1901-ah khan Lunglei dai hnai tak Pukpuia ringthar chhungkaw tlem tete chu Pukpui Lalin a tiduhdahin a rikrap nasa hle mai a. An thlavang hauh tur leh va ngaihven turin Edwin Rowlands (Zosapthara) chu October thlaah a phei a, Krismas pawh a ho hian an va hmang nghe nghe a ni. Rev JM Llyod chuan hei hi Mizote Krismas hman hmasak ber niin a sawi. An hman dan chu Pukpui Lal Pu Dara kawt kawnah, Pu Rochawnghluta sial talhin an hmang a ni. Pukpui aṭanga Kristian chhungkua tlem te hnawhchhuah takte chu Sethlunah an in bawk a. 1902 ah Krismas pawh bawng talhin an lawm ve leh tia sawi a ni. Pukpuia Krismas an lawm hi kuminah hian a champhaphak 120-na tur a ni ve ta chiah.
Aizawlah chuan Krismas programme mumal tak nena hman hi a tlai hret a. 1903-ah khan Zosaphluia bangla tualah mi tlem tein ruai nen an hmang a. He Krismas an hman dan Pu D Thianga (1884-1980) chuan 1976 a Tape Recorder-a a sawi dan chuan hla thu inchhangte an sa a, zaipawl - naupang, nula leh tlangvalho insiamin ‘Mizo kan nih lawm ila’ tih hla sain inelnate an nei a. Hlim takin Mizo leh Khasi ringthar eng emaw zat an tel a, ruai pawh an ṭheh. A hma kum 1902-ah chuan a khawlai kal sap eisiamten Zosaphluia bangla-ah an ko chho a, bawngsa chhum hmin sa, chaw pawh tel lovin an eitir ṭeuh mai a. A chhan a zawh chuan 'an pute'n Krismas ni a ni e' an tih vang maiin an chháng tih a sawi bawk. Hetah hi chuan Pu D Thianga pawhin Krismas amik amak a la hre ve lo. 1904 ah chuan Zosaphluia nupui pawh a lo tel ve tawh a. Lunglei lam aṭang pawhin chhim lam missionary te ho pawhin Aizawlah Krismas hi an lo hmang a. Synod Banglapui thlang Synod Press hmun velah hian ruai an ṭheh a ni. Heti hian Aizawla Krismas hman chu kuminah a vawi 118-na tur a ni ve thung. Mizorama Krismas hman dan chungchang hi chipchiar ang reng takin The Frontier Despatch chuan December 21, 2017 khan a rawn ziak lang tawh a. Seminar te buatsaih a, a kum hrang hrangte hi chhui zui turin thurawn ka pe ve nghe nghe a ni.
January ni 11, 1894-a Pu Buanga leh Sap Upa lo chhuakte khan Mizoramah Krismas vawi 4 an hmang a. A vawi 4-na 1897 ah phei chuan Zosaphluia bangla, tuna Synod Senior Executive Secretary chennaah hian a ni nghe nghe. Heng kumahte hian ni dang satliah ang mai chuan December ni 25 hi an hmanral a rinawm lo va. Khunkhan takin an hman ngei a rinawm. Amaherawhchu, Pu Buanga hian thil pawimawh hrang hrang a chhinchhiahna a log bookah chuan Krismas an hman dan hi a ziak lang lo. Kumthar ni phei chu chuti takin an la urhsun lo a ni maithei. Pu Buanga leh Sap Upa in Mizoram an chhuahsan ni pawh kumthar dawn ni December 31, 1897 a ni a. Zosaphluia’n Sairangah a zu vailiam nghe nghe a ni. Chuvangin kumthar programme hi Kohhran ni pawimawha kan hman chhoh tak hi tlai khawhnua rawt phur chhoh ni thei pawhin a lang.
- Zothankunga