Written by
B. Lalthangliana

L. KEIVOM TAK KHA AW

A thu ziak bengvarthlak leh ngaihnawm tak takte avanga mipui hriat leh ngaihsan hlawh tak Pu L. Keivom (Pu Lalthlahmuanga) chuan min lo liamsan ta a, a uiawmzia hi sawi chhuah thiam rual a ni lo hial mai. Midangin a chanchin an ziah tawh nual avangin an la tarlan loh lam tawi deuhin i lo sawi ve teh ang.

Rangoon (Burma)-a a awm lai, November 1989 khan, India Ambassador pindan nuam takah ‘Literature Fianrial’ a huaihawt a. Tahana Thu leh Hlaa tui deuh deuh leh ziak mite bakah Rangoon-a awm mi ṭhenkhat sawmin, mi 20 chuang lai an kalkhawm a, Zoram Khawvel I, Lalnunnem Ka Ngai Em Che, leh Beiseina Khamhrui tih bu, la chhut lohte an chhiarho ni leng a, an sawiho bawk a, an hlimin nuam an ti hle. Heta tel; kal leh haw mante leh senso zawng zawng chu Pu Keivom hian a tum nghe nghe.

Hetih hun lai hi Burma sipai thikthu chhiat lai kha a la ni a, ‘Literature Fianrial’ a telte chu tute emaw hek vangin in an thlen hnuin an man ta nghauh nghauh mai a, pakhat phei chu CIA Agent-a puh hial a ni, lung inah an zawt nasa a, ṭhenkhat phei chu Mandalay-ah hruaiin lung inah an khung a. Mahse sawrkar huatzawng engmah tih leh sawi an neih loh avangin rei vak loah chhuah an ni leh ta a. He thu hi Pu Keivoma hian dim tak, ril tak siin a ziak a, tlem tarlang ila.

“Anni zingah hian mahni lu chunga meiling chhekkhawm, mahni malchunga sa chan, Iskariot ai maha Iskariot nih zawk tum ran, mahni mualphona ngei tihpui tura Setana thlêm nghak zo lova Setana va thlem zawk, thil ṭha lama mitdel leh â tlat, sual lamah chuan rûl anga fing si, rilru lek piangsual pawl an awm tlat a. Nawhchizuarin a mawng hlim a zak lo ang bawkin heng rilru khingbaiho hian mahni mawng hlim an zak miah lo va. Heng mite hekna avang hian Zofate zingah harsatna a thleng fo tawh a, a la thleng reng bawk a ni. Zofate ngeiin an sawi ka hriat fo chu, “Kawlho hi chu hnampui an ni a, thil ho mai maiah mi an hêk ngai lova, keini Zofate bawk hi kan ni, mi hek hmang chu,” tih hi a ni. . .”

“. . . Kan thu leh hla ruai avanga inmanna pawh hi Kawl rama Zofate hri vel aṭanga lo awm pawh a ni mahna. Engpawhnise, hetiang mi hi tu sawrkar tan mah ram siamṭhatna tura hmanraw duhawm an ni ngai reng reng lo. Khawtlang tan mi hnawksak an ni a, Kohhran lamah ni se hetiang rilru pu mite hi an awmna apiangah buaina lalin Chairman ṭhutna a chuhsak tlat si ṭhin a ni . . .” a ti hmiah mai nia (Zoram Khawvel I, 1994, chhut 2-na, Aizawl, pg. 214–215).

He ‘Literature Fianrial’ telte hian lung in hial táng mah se an inchhir lo a, ṭhenkhat phei chuan an dam chhungah an thil tawna ropui ber leh hlimawm berah an ngai a, Pastor pakhat phei chuan, “Mizo tih sawr zim vanga ka rilru ná kha thawi damin a awm ta . . .” a ti hial. Amah Pu Keivom meuh pawhin, “Hetiang thil, mumanga ka man ṭhin, a taka lo thleng, thu chu tisaa lo chang ta hi . . . ka lawm em em a ni,” a ti ve hial. Heta lo lang chiang ta chu, Mizo ṭawng leh Thu leh Hla tihchangtlun a, tihhmasawn nan insengsoin Rangoon-ah ngei hma a lo la hi a chhinchhiah tlak hle. Pu L. Keivoma hi chuan engmah a tuar ve lo a, Burma sawrkar hi chuan an khawih thei lo hrim hrim a, India sawrkar aṭang pawhin tawrhna a nei lo niin a ziak aṭangin a lang, amah ngeiin, “Rangoon aṭangin Italy hmar lama khawpui zau ber leh pawimawh ber Milan-ah kan insawn a . . .” a tih aṭang hian a hriat theih a ni (Meichher, September, 1991, pg. 5).

Kum 1991 bul lam kha a ni ta awm e, Pu Keivom Aizawlah a lokal leh a, Zoram Khawvel I chhuah hlim kha a ni a, Pu M.C. Lalrinthangan a inah zanriah kilho pahin inkawmhona a siam a, MAL Executive Council Member min sawm vek a, kan kal ṭha hle a. MAL Secretary a hminga ka vawn lai a ni ve a, min Chairman tir a. Pu Keivom chu a duh duh sawi turin kan sawm a, chutah chuan, “Mizo ṭawng hi a la piang lo a, tuna Mizo ṭawng kan tih hi Lusei ṭawng a ni a . . .” tih a sawi tel a.

A hnuah kei chuan, “Mizo ṭawng hi a piang mek a; a la piang lo kan tih chuan tute emaw kan hnawl a, a piang tawh kan tih pawhin tute emaw kan satthla tihna a ni a. Mizo hnam pawh hi a insiam mek niin ka hria a. Mizo hnahthlak, Tripuri, Manipuri leh Naga hnama lut an awm nual tawh a. Hun a lokal zel ang a, an zingah mithiamte an lo chhuak ang a, an ṭobul leh an nihna an la rawn chhuichhuak ve dawn a ni,” tiin ka zir dan ka sawi ve a.

Pu Keivoma a lo din leh chuan, “Mizo ṭawng apiang mek tih kha ka pawm e,” a rawn ti a. Tun hnua a lehkhabu ziakte ka lei zel a, a Essay/Article ziakte pawh ka hmuh theih ang ang chu ka chhiar zel a, kan sawi tak a thusawiah khan a la ding zel a, a patling ngei mai.

Zanriah kilho paha inkawmhona kan neihna hrang hrangah, “Mizo ṭawng lo chuan lehkha ka ziak dawn tawh lo,” tih a sawi ṭhin a. Chu chu Radio-a thusawinaah ṭhian pakhatin a sawi tel a. Ngaimawh deuh an awm emaw ni, mi pakhatin Pu Keivoman a sawi i hre ve em? min ti a. Kei chuan a sawina hmun leh hunte ka lo hrilh nghe nghe. A darh zau bik avanga Mizo ṭawnga ziak Pu Keivoma hian a duh niin a lang.

Pu Keivoma thu ziak a ṭhat bikna nia lang chu, M.A. (History) a ni a, chu chuan thil bul chhut leh chhui zelnaah a tithemthiam bik a; IFS niin training ṭha tak paltlang a ni a, chu chuan thil lan dan phena a awmzia a hmu thiam bik a, mi chezia leh mit mengah ngawt pawh thil awm dana a hrethiam bik niin a lang a. Chu chu “Khualzin Pathum titi” vuaha Pu Saprawng ziak Ka Zin Kawng te, Pu. R. Vanlawma ziak Ka Ram leh Kei te leh Pu A. Thanglura ziak Zoram Politic Inlumlet Dan butea innghata an rilru puthmang te, Mizoram hruai an tum dan leh Mizoram Politics an hmuh dan te a thur chhuah ngaihnawm tak aṭangtein a chiang hle (Zoram Khawvel II, 1993, pg. 173–260). Chuvangin a thu ziakte hi a lar lo ziazang a ni lo a tih theih awm e.

Hetianga mi chungchuang bik Pu Keivoma (1939–2021) kan lo chán ta mai hi a uiawmzia sawi thiam har khawp a nasa a ni a, a thlan aṭangin Mizote hnenah a thu ziak hrang hrang hmangin thu a la sawi kumkhua dawn a ni,

- B. Lalthangliana