LEHKHABU THLIRNA: RAM LEH HNAM HUMHALH
Kum 2020-a tih chhuah lehkhabu zingah hian ram leh hnam hnuk khawih a tam lo hle. Sakhuana lehkhabu lam hawi erawh chu kum dang aiin a tam a, hei hi thil lawmawm tak a ni thung a. Kan kristianna hian a râu ruai hi kal pel tawh se la. Ngaihtuahna fîm tak hmangin kan kal zel dan tur hi berampute lam hian ziak tam zel rawh se.
Lehkhabu ṭha tak tak karah, ‘Ram leh hnam humhalh (heti zawng hian)’ tih Zonunsanga ziak lo lang hlawl hian kan ram ṭhalaiteah beiseina thar a siamsak ngei ang tih pawh a rinawm hle a. He lehkhabu ka chhiar aṭanga ka rilrua awm leh ziaktu dang te tân pawha chona ni tur han thailan ka duh a awm:
1. A sawi tum ṭhenkhat hi chiang tho mahse, a kawk nâ tawk lo. A chhutna lai tur a hriat tho laiin a chhu nâ tawk lo va, hei hi a ziaktu mizia a zir pawh a ni thei tho bawk a. Kan hun awn mêkah hian nêm taka sawi aiin rorum zawka chhut nise a chiang lehzualin ka ring.
2. A ziaktu hian a thil sawi duh hi tlang taka sawi loin zawhna leh ngaihtuahzui ngai chiin a dah ṭhin a, hei hi thuziak huaisâr (aggressive) a ni lo. Style hrang hrang nei mah ila, he style hi ka duh loh berte zinga mi a ni thung a. Kawh lam tih chian (direct hit) hi tunlai khawvelah chuan a hralh a tla tawh zawk em a tih theih a. Chumi kawngah chuan he lehkhabu hi ka duh khawp lo deuh.
3. Mizoten kan buaipui Tuikuk leh Chakma chungchang a luh thûk tam lo ka duh khawp lo bawk. Hei hi kan ram leh hnam hmathlir atana ngaihtuah turin han chhawp chhuak se la a ṭhat dawn nen.
4. A thuziakah hian research base thil tam tak a awm a, a methodological kal hmang en hian a ziaktu hi lehkhathiam tak emaw a ni phawt a. Hmun dangah pawh a thuziak kan hmuh fo aṭangin Research Scholar emaw a nih kan ring ngawt a. Ka duhkhawp lohna chu a footnote pek ziak dan inang lo hi tih palh nge fimkhur tawk loh vang tih ka zawt duh a. Research base ang deuha ṭhenkhat a kalpui laiin ṭhenkhat hi a thlûk a dang a, zui lam bik (consistency) a awm lo thung. Hetiang lehkhathiam chin chuan international standard hrerengin a fimkhur lehzual tur a ni.
5. Sap tawng a hmang tlêm lui hi a hmuh theih a. Culture chungchangah ngaihtuahna thar min pe hi a lawmawm ka ti a. Hei hi ngaihtuah (agenda) tham a ni. Zawhna chauh min zawt lovin a chhanna (solution) min kawhhmuh se, hnial ka chak zawng tak tur ṭhenkhat pawh a awm.
Kawng lehlamah heti zawng hian han fak ve dawn ila:
1. A ziaktu Zonunsanga hi mi namai a ni hauh lo. Ngaihtuhana thûk leh hmathlir thiam (critical minded) nei tha tak a ni tih a lang a. Ka thahnemngai uchuak a nih chuan min hrethiam ula, he lehkhabu hi tlema han siam hret hian college level emawah pawh Mizo subject zinga pakhatah pawh zir dawn se ka iai hauh lo ang.
2. A thu thiamzia chu a bung hmasa berah kan hmu a, helai bung bik hi! Mittui a pai a, thinlung a hliam a, chona min pe tel bawk. Bung khatna hi solfa-in dah ila, sak theih mai tura thu mawi leh inrem fuh tih erawh a chiang a. Hei hi pianpui thiamna nge zir chhuah thiamna tih ka hrehrang lo thung. Hetiang thiamna danglam bik (creativity) leh mahni irawm (originality) chhuakah hian tu tihdan mah a entawn lo erawh a fakawm a.
3. Mizoten harh tharna kan ngaihna lai te, kan mamawh hrang hrangte thiam takin a sawi a. Na hauh si lovin a tum sawi chat chat si, awihawm deuhin a sawi thiam hi Mizo ṭawng thiam vang niin a hmuh theih a. Hetiang thuziak dim tak, a kawh tum chiang tho si ziak tur hian puitling tak nih erawh a ngai thung.
4. Ram leh hnam humhalhna kawngah kan ṭhangharh zel a. He lehkhabu hi zoram mipuiten chhiar tam thei ila kan hlawkpui hlein a rinawm a. Pawngpaw rorum leh haw hawa ram leh hnam humhalh awmze nei lo kan kalpui loh nan he lehkhabu hi a la hlu telh telhin a rinawm.
5. Kan ram leh hnam boruak tawn mek te, kan hmalam hun tur te, sawrkar leh kohhran te, tlawmngai pawl leh mimalin kan tih tur hrang hrang a sawi te hi a dik lo tia sawi a har ngawt nia. Book of the Year thlangtute thlan dan hi ka hre ve lo a. An chhawp chhuahte an ṭha lo ve tihna ni lovin he lehkhabu an chhawp chhuak ta lo hi kawng hrang hranga tehin khuareiah an la inchhir ang em tiin ka titawp ang e.
- Lalthazuala Sailo. MZU