Zoram mipuite hnena thuchah
Kan ram dinhmun kan en hian tute mah hi kan lungawi lo a ni ber a, kan politic kal sual rah ti ila kan sawi sual awm lo ve.
Hei kum 30 chuang zet chu kan ram Party pahnih Congress leh MNF ten min hruai ta a, a mimal han thlir chuan kan MLA te hi mi ṭha tak tak vek an ni si a, mahse kan ram hmasawn dan leh mipui mimir nun han en hian lung a awi thei thlawt si lo. Chuvang chuan a ni awm e, kan pastor pension rual leh rawngbawltu fel tak tak, kohhran hrang hrang rawngbawltute aṭangin ram siamṭhat duh an lo chhuak ta tuam tuam mai. Party kalphung pangngai maia zuan luh chu tih chiah an ngai si lova, ram siam ṭhat duhin an zi deuh huai huai ta mai a ni ber e. Hetih lai hian keini mipui tam zawkte hian rilru puitling ram siam tak tak duh tute hi tute nge an nih tih kan ngaihtuah a hun ta takzet a ni.
Hei kuminah hian kan inthlang leh dawn chu a ni phawt mai a, kan ram hian a kal dan ngai renga tuna kan inthlang leh mai mai a nih chuan kan chhiatna hi a zual zel dawn a ni tih kan hriat a, ding chhuak leh hlei thei lo khawpa kan chhiat a hlauhawmziate kan ngaihtuah a, rilru kan siam a hun tak zet a ni.
Ka sawi duh chu a tlangpui thuin Politic ṭha lo chuan ram a tichhe satliah mai lo va, mihring nun a tichhia a, ram luahtu tur mihring rilru a chhiat tawh chuan a pawi tawh tlat zel a, ram ralna a ni tawp mai a ni. Chuvangin, a siam ṭhat lai chu inthlan lai hi a ni.
Tin, mi ṭha leh ṭha lo, mi dik leh dik lo kan hriatfiahna ber tur pawh a ni. Mi dik lo, lal hrim hrim chak a, ram vei tak tak lo chuan sum leh paia inleitlin tumin voters-te thil tlereuh leh sum leh pai hmanga tihlawm tumin campaigner te sum an pai tir ten tawn ṭhin. Chutianga inleitling ṭhin ten kan ram min hruai ṭhin avangin kan ramah corruption pawh a ual-au zo ta a nih hi. Tunah chuan, hlep ruk pawh a ngai tawh lo, a langa eirua intihausa ten zah leh lawm an hlawh tawh zawk a nih hi. Chu chuan kan ram roreltute pawh a tidawih zep zo va, mi dik tak aiin, sum hmatheh a hmang ṭhin ten thil an tithei tawh a, mipui pawh kan mangang ta a nih hi. Rinawm lohna leh dik lohnain kan ramah par a chhuan tawh avangin mi dik, mi ṭhaten zah an kai lo va, ngaihsan pawh an hlawh ta lo va; chuvang chuan kan ram chuan roreltu ṭha leh dik pawh a nei hleithei tawh lo a ni ber e. A pawi tih hian a pawizia a sawi phak lo hial a ni.
Zofate u, in tu leh fate chan tur hi dawn teh u, kan tihdan pangngaia kan inthlang leh mai mai a nih chuan Kristian ram hi kan mualpho tawh sa hi kan van mualpho leh zual dawn em! Pathian hming lam reng chunga kan rama thil thleng hi a zahthlak zo zai ta. I Pathian ṭihna leh rinna thinlung tak khan, mahni in theihnghilhin, “Ram chu Lalpa ta a ni” titakzetin i vote kha i duh berah thlak ang che. Sum leh paiin i Pathian leh nangmah kha hralh lul suh ang che. Pathian aia sum rawn hmachhuantute reng reng chu i kutin i hnar thiam lo a nih pawhin i thinlung tal chuan pawm lul suh se. Kan ram dinhmun en hian Kristian ram berah hian Pathian a zahawm lutuk tawh em mai. Pathian ṭih mi, mi dik 40 chauh chu thlan tur an awm ngei ang. Kum danga ilo thlan tawh i hriat chian tawh an rawn awm leh nual dawn a, duhthlan tur i ngaihtuah chian chuan i buai lutuk lo vang, huai takin Pathian rawnin i vote hlu tak kha thlak ang che.
“Ṭhenkhatin tawlailir an ring a,
ṭhenkhatin sakawrte an ring
Keini erawh chuan Lalpa kan
Pathian hming chu kan lam zawk ang”
(Sam 20:7)
Kan ramah hian Pathian hming hi kan lam nasa hle mai. Khawvelah hian kan ram, Mizoram anga Pathian thu leh a hming lam leh sawi nasatna ram hi a awm ve ang em le?
A huhoa kan lamna Kohhranho te hi han ngaihtuah ila, Pathian niah vawi thum kan inkhawm a, thawhṭanah KṬP an inkhawm a, thawhlehniah Kohhran hmeichhia, nilai zanah Kohhran, ninga zanah Pavalai, chawlhkar ni zawng zawng inkhawm nan kan hmang zo a ni ber a, Inrinni zan lah chu chuti bawk. Hei hi tawng khawp lovin a hranpain hmun dang dangah inkhawmna mi ṭhahnem ngai ten bang lovin an la nei reng bawk. Kohhranho tan pawh Committee na tur hun leh hmun kan nei lo thawthang a ni ber mai.
Pawlho han inhmukhawm ila ṭawngṭaia bul ṭan loh chuan kan ṭan thei lo a ni ber. Political Party zawng zawng hian an Party office chu Pathian biak nan an hmang
ṭheuh bawk. Chunga kan thusawite lah chu - Biakin Pulpit tlanga sawi atan pawh iaiawm loh veka thu ṭha, Pathian thu ngaihnawm tak tak a ni vek mai si. A khat tawkin, camping, crusade kan ti a, beihpui kan thlak reng mai bawk a. A rau zawnga thlir chuan hei aia han tih nasat leh zualna tur a awm tawh chuang em ni? tih mai tur a ni. Han ngaihtuah thuak thuak chuan Zoram chu Pathian leh a thuin a khat tlat tih tur kan ni.
Mahse lehlamah chuan kan rama thil awmdan han thlir chuan a chunga kan sawi nen hian a inletling hlauh a ni lawi si. Kan sorkar ber pawhin nawhchizuar ramah min puang hi a ni hrim mai a. Mipui vantlangin kan hmuh loh hlauin a langsar thei ang berin ‘condom hmang rawh’ tih an tar kiau kuau mai lawi si a. Mipuite condom hmang tura zirtir kan ngaihna chhan chu Pathian huat zawng ber, mipat hmeichhiatna kawnga kan sualna nasatzia puan chhuahna a ni ber mai a. Anni chuan HIV/AIDS pun zel loh nan a aia ṭha zawk an hre lo a ni ber. Hei hian kan ram sualnaa a tlukchhiatzia a tilang chiang khawp mai.
Health Department-pawh hian, a langsar thei ang bera “Condom hmang rawh” tih tar ngai hi chu an duh bik hauh lo vang. Mahse kan ram sualna hi puan loh theih lohin a awm a ni ber e. Kan Pathian thuin, “Lang lo tura thuhruk reng reng a awm lo,” a tih hi a dik ber fo mai. Hmun tawp, nawhchizuar hmun nih chu tuman kan duh lo, mahse a ruka kan thiltih chu a zep theih tak tak lo a ni e. Engtinnge kan tih tak ang?
He thilah hian tunge mawhphur? Kan chhanna a inang lo viau thei e. Ka chhanna chu tumah mawhchhiat lovin, mahni ṭheuh hian mawh la ngam ila a ziaawm deuhin ka ring.
1. Kan ramah hian sum hmuh nan mai ni lovin, kan roreltute hian dik tak leh fel takin rorel tak tak se la. Dik tak chuan ram tluk leh din thuah chuan kan roreltu, Lalna leh thuneihna changtuten kawng tinrengah mawh an phur ber.
2. Kristianho ten mawh kan phur lian hle bawk. Pathian thu hi a takin, rau mai ni lovin awih tak tak ila. Chhandamna te hi van kai nan chauh duhtawk lo ila, Lal Isuan min chhandam ang tak hian he khawvelah hian a tak takin nung ta theuh ila, tun ai chuan sualna hi a nep ngei ang. Kristianna hi kohhran huang chhungah chauh ni lovin kristian tak ni zel ila. Kristian chu Krista ringtu a ni a, a rin Krista nun leh duh zawng a hriat chin chin nunpui tu a nih tlat chuan sualna kan tih reng reng hian a nunah thu a nei thei ngai lovang.
3. Mi tupawh, a lian a tein kan mawhphurhna leh kan nihna ṭheuhah dik tak leh fel takin thilti in nung tlat ṭheuh ila; sualna kan tih hian hun leh hmun remchang a hmu ngai lo vang.
4. Kan ram tlukchhiatna bul ber chu kan Politician-te an ni.
Ram dangah chuan Politician-te hi ram dinchhuahna leh mipui zalenna leh hmasawnna siamtu an ni a, keini ram veah chuan ram boralna kawng min zawhpui tu, nunphung leh khawlohna min zirtirtute, suah sual bawl dan, hlemhletna tinreng min kawhhmuhtu a ni emaw tih mai turin, Politic te chu engkim leng ang mai leh mi dik, Pathian lam ngaihsak deuh tu tan chuan tel vena tlak loh pawl tawp hnawk takah an chantir a ni ber mai.
Heng zawng zawng ṭobul chu, kan politician ten ram politic an khel lo va, Party politics an khel a, ram chhiat aiin party chhiat an hlau zawk tlat. Party pakhatin thilṭha ram tan pawh tise, an party tih a nih loh chuan an hluihlawn ṭhak duh a. Ram tan a pawi tur pawh hre reng mahse, an party-in a ṭhatpui dawn lova an hriat chuan an pawi ti lo, ram an hmangaih lo va, an party a Lal theihna tur a nih chuan engpawh an tiduhin, an tiduh lo mai ṭhin.
Hetiang avang hian kan ramah hian sualna chi tinrengin khuang a beng ta a ni ber mai. Tuna kan kal zel dan pangngaia kan kal zel a nih chuan kan hmabak chu a nasa lo khawp ang. India rama hnam hnuaihnungho, Dalit, Harijan ho te khu kan la awt khawp ang. Tunah chuan hnam hnuaihnung sawina chihnih- Scheduled Caste leh Scheduled Tribe an tih zingah kan la tel ve hram hram a ni. I sawi uar lutuk min ti mai thei, kan anpui Cachari ho Silchar a awm te khu kan hre ṭheuh. Tunah pawh mi tam ber hi chuan mihausate huanah inhlawhna dilin kan kun ta a ni ber a, vai rama retheiho aia kan chan chhiatna pawh a lang reng tawh. Labour atan Mizo ai chuan vaiho kan miliante hmaah pawh an tlatlum zawk tawh a nih hi. Kan dinhmun chhiatzia hre thei lo khawpa bual atin kan awm mek a nih hi.
Zoramin Pathian pawi kan sawina leh kan tih pawi ber chu - Heti taka thu leh a thlarau uara au au si a, kan rama suahsualna tinreng huangtau ta lutuk leh kan chhuah zalen ta lutuk hi a ni. Sual titu leh a chhuah zalentu hi Pathian hmaah chuan an thuhmun reng.
- Rev. Robawiha