Written by
Dr.Lalbiak kima

VARIANT THAR OMICRON LEH ZAIHO HI

Covid hripuiin min kian san dawn emaw kan tih laiin tun hnaiah Covid hrik inthlak danglam Variant thar OMICRON (B.1.1.529) a lo lang thar leh ta tlat mai. Tun ṭum chu he Omicron chung châng kan hriat theih ang ang leh, Mizoram dinhmun thlir chungin a huhoa zâi a him tawh mai em tihte chhui chian i tum teh ang.

OMICRON ( B.1.1.529)

Tun laia Covid hrik (Variant) thar lo chhuak hian khawvel ngaihven a hlawh hle mai. He hrik danglam thar hi 24th November, 2021 a South Africa a hmuh ṭan a ni a. WHO pawhin a tuk mai 26th November-ah natna inkaidarh hlauhawm (Variant of Concern) ah a puang nghal mai a ni.

Coronavirus hi a inthlahpun nasat apiangin a inthlak danglam (mutate) ṭhin a. Nikum 2020 bul lama mi pawh kha inthlak danglamin a hnuah Delta Variant (B.1.617.2) kha India aṭangin a lo chhuak a. He Delta variant hian a tuamtu káwr (Spike protein) ah hian inthlak danglamna (mutations) pakua zet a siam thar a. Chuvang chuan a hmaa mi ai khan 60% velin inkaichhawn a awl a. A hmaa mi kha a lân chho deuh vek tawh a. Tuna khawvela Covid hrileng 60% dawn hi Delta variant ni tawhin an hria.

Chutih lai chuan tuna hri thar (Variant) OMICRON hian inthlak danglamna (mutations) 50 zet a rawn nei a. A káwr (spike protein) ah ngawt pawh hian inthlak danglamna (mutation) 32 lai a nei a ni.

Mithiam ṭhenkhat chuan a let 500% laiin kai a awlsam mai an hlau deuh a. A hmaa Vaccine lo lak pawh khan min veng zo lo mai ang tih hlau pawh an awm.

Chutih laiin a hri lo kaiho zingah a hma aia na em em sawi tur an awm rih lo va. A natna lanchhuah dan pawh taksa chau, lu nâ, khawsik leh hrawknâte a ni tlangpui. A natna hi inkai awl mah se a thawk na vak lo zawk tura ngai mithiam pawh an awm tho mai. Heng an thil sawi leh hmuhte hi engmah zirchianna (proof) la awm lo vek a ni tih han hre phawt ila. Hri hi a darh chak khawp mai a. India ram telin kar hnih chhung hian ram 30 chuangah a darh hman tawh a ni. A natna hi a lo hlauhawm lutuk lo a nih pawhin nasa taka a darh chiam chuan, kum upa leh natna benvawn nei tân chuan a hlauhawmna a awm thei ngei ang. Engpawhnise, mithiamte'n an zirchiang mek a. Thu chiangkuang tak hun rei lo te (kar hnih/kar thum) ah chuan mithiamte'n hriatchian theih an beisei a ni. Lo nghak ve phawt ila.Chumi hma chuan lo insawi ṭhaih vak emaw lo insawi thlamuan vak a ṭul rih lo turah ngai ang. Engpawhnise, Covid laka kan himna ber HMAI TUAM, KUTSIL LEH INKARHLAT (CAB) hi a ṭangkai chhoh reng dawn avangin ngun lehzuala kan nunpui (practice) a ngai rih dawn a. Khauh taka thuneitute pawhin kenkawh zel a ṭul ngei ang. Nakkum 2022 hian he Covid variant thar hian Hripui thawh thumna (Covid third Wave) a rawn thlen dawn leh dawn loh hriat theih a la ni lo. Engpawhnise, kan hlau tur a ni lo va, kan fimkhur sawt mai tur a ni.

ZAIHO HI A HIM TAWH EM?

Mizote hi zâi ngaina hnam kan ni a, kum hnih dawn kan zai ta lo a. Zaiho theih hun hi kan nghakhlel tlang hle a ni.

Khawvel hmun danga zai chungchang an zirchianna lo thlir lawk ila. Heng zirchianna tam ber hi chu indoor (Hall chhung/Biak In chhung) te a ni tlangpui.

Covid hrik paite hian an kâ leh hnâr aṭang chauh hian natna hrik an pe chhuak a. Mask vuah lovin natna hrik minute katah 20 ( 20 viral particles/min) vel an pe chhuak a. Ṭawng zawngin minute khatah 200 vel khuh, hahchhiau/au leh zai vak chuan a maktaduai tel an chhuak thei (CDC, USA).

Heng virus te hi kan thawkchhuah zawnga tuihû (Droplet) ah hian an chhuak tel ve a. Heng tuihu (droplet) hi 5 micron vel an ni a. An rih deuh avangin feet 3-6 bâk an per lo va. Hri kan kai loh nân feet ruk dan an tih chhan pawh hi a ni. Heng aia sin leh zâng 5 micron pawh tling lo hi 'Aerosol' an ti thung a. Heng Aerosol hi chu boruakah feet 30 thleng pawh an leng thei.

Tichuan, facemask vuah hian ṭawng siper lian droplet leh Aerisol hi chu a dang deuh vek a. Mahse au vak leh zai vak hian a siper tê chi 'aerisol' hi Facemask sirah hâm chhuah theih an ni a. chu chu Covid hrik pai an lo nih chuan an bul hnaia mi tân zai lai hian hip luh mai theih a. Zai lai hian boruak nasa taka kan ham chhuah bakah kan hip lut ṭhin a ni. Thawk leh ṭawng pangngai laia droplet leh Aerosol chhuak hi chu Surgical mask pangngai pawh hian veng ṭha thawkhata ngaih a ni.

An zirchianna pakhatah chuan heng ṭawng siper tê chi 'Aerosol' hi ṭawng pangngai aiin zai lai hian a lèt za velin an chhuak tam a ni. (Murbe.et al, Journal of Voice 11.8.21)

Hmun tam takah hrikai an tlem viaunaah chuan Hall /Biak In chhungah inhlat takin Facemask vuaha zâi chu an awm tawh. Sap ram hrikai 50 vel mi nuaikhatah an awmnaah chuan an zai awm e. Test Positivity Rate (TPR) hi 5% aia a hniam hma chuan hrileng kan la control lo tihna a ni. A huhova indoor (Hall chhung/Biakin chhung) a Facemask vuaha zai pawh hi a la him loa ngaih chu a ni. Pawn thawlêng (Outdoor) ah chuan a hlauhawm dan a nep deuh thung .

Tunah kan ram dinhmun lo thlir ila. India rama Test Positivity Rate (TPR) hi chu 0.63% a ni mek a.

State dang Meghalaya 8.12.21 lo thir ila.

Active case - 246. Kai thar - 16.

Test positivity Rate - 2.45 %.

Anni hi chu hmai tuamin leh inhlat deuhin an zai pawhin a hlauhawm lutuk lo maithei e.

Mizoram lo thlir ve ila.

Vawin 8.12.21 hian

Active Case - 3039

Kai thar - 273

Test positivity Rate - 8.39%

India ram state zawng zawng zinga Covid active Case nei tam parukna kan ni mek.

Tuna kan dinhmunah hi chuan Indoor chhunga a huhova Facemask vuaha zai pawh hi a la him lo a. Hmai tuam loa thusawi leh Facemask vuah lova Hall chhunga inzai khum hi chu tih loh theih a him rih ang. Chu bakah invenna Vaccine pawh la ve thei lo naupang lam hi kan fimkhurpui a ṭha hle ang. Puipunnaa tel tamtir loh a him zawk a rinawm e.

Tunah chuan Kan state pawh kan dinhmun a ṭha chho ve hret hret zel a. Kan fimkhur chhoh zel chuan duhtâwka kan zai theih hun kum thar lamah chuan a lo thlen ve ngei i beisei ang u ■

- Dr.Lalbiak kima