CLIMATE CHRISTMAS

Sik leh sa buai vangin khawvelah buaina thar a lo thleng mek a. Zual lam a pan deuh deuh dawn nia a lan avangin he boruak chhe inmung mek ṭhelh mih nana a kipui bera ngaih ‘climate’ tih thumal hmang hian thu an sawi sup sup a ni. ‘Climate change’ tih te, ‘climate justice’ tih te, ‘climate propheticism’ tih te, ‘climate action’ tih te, ‘climate stewardship’ tih te an chham chhuak zut a, ṭawngkam lâr a ni ta hlawm der mai. Mi ṭhahnemngai zualte phei chuan ‘climate church’ tih ṭawngkam hial an chher a, chumi mil chuan Kristiante rawngbawlna rahbi thar an tuk ṭan mek bawk a. Keini pawhin ‘climate world’-a nau piang chibai buk dan tur thlir chungin, ‘Climate Christmas’ tih hi i han chhawp chhuak ve ngawt dawn teh ang.

A tuamtu boruak

Krismas hi mi tin nuam kan ti a, nuam kan tih chhan ber zingah a boruak hi a ni tel awm e. Hnam zia renga lungleng ṭhin Zofate tan chuan thlasik boruak nuam tizualtu chu Krismas hi a ni a; Krismas tinuamtu pawh a tuamtu thlasik boruak hi a ni leh mai bawk. Kan chenna tlâng ram mawi sa rengah hian a timawi zual turin hnim pangpar leh thing pangpar te an invul rawn ṭhin a; sik leh sa inthlak mil zelin kan pangparte pawh an invul mawi siak a ni ber a, sik leh sa lah ṭhahnemngai takin a lo inthlak ve zut mai bawk a. Kan vanneihna ṭhin em em chu a hun takah sik leh sa a inher kual ṭhin hi a ni. Chumi mil chuan thing leh mau leh hnim te hian an mawina an lo pho chhuak ve ṭhin.

Krismas a lo hnai tawh em tih hriat nan banga kan khai Kalendar keuva bih vung vung kher a ngai lo. Min tuamtu boruak hi sanà ang a ni a, Krismas lo thleng tur hi sik leh sa her vel dan aṭang mai pawhin hai theih a ni tawh ṭhin lo. Sahmulphah thla chawhnu lamah tawh hi chuan kan rama hnim hriat hlawh ber, hnawk si lo tlângsam a lo par ṭan a. Hei ngawt pawh hian a ti-Krismas nghal ṭan der a. Thil ho tê angin lang mah se, puitling tawh hnu thleng pawh hian boruak a siam ve tlat.

Tlángsàm pàr rual deuhthawin Krismas laia vùl ngei tuma vûl ta ngei ṭhin, tlaizawng pawhin, a ṭang tin leh a zar tina par tumin ṭan a lo la ve a; a par mawina hliah thei tur a hnahte zawng zawng chu a lo khawng ṭil vek phawt ṭhin. A tum ang ngeia a han pàr hnu chuan Krismas leh a tuamtu thlasik boruak nen a inhmeh em em a. Lurh tlâng tlak lam pera duhthawh taka an han par chu Pàtean a thlir a, “Hêng thingte hian ram an va mawi em! Lal pian hun timawitute an ni, lung a va leng ve aw,” ti vawng vawng chung,

Lal pian hun pangpar a

vul leh ta,

Thinlai mu hnu lunglen a

kai tho ve;

Van hnuai mi hril

Bethlehem tlang chungah,

Rinin thlain min an thlawk kai,

a han ti a. He tlaizawng pàr hrin chhuah hla hi, Mizo Kristianten Krismas kan hman chhung chuan kan sa zel dawn a ni ta mai a, a hlu ngawih ngawih a ni.

Khawchhak pa, Patea ang tho hian Aizawl pa, Vankhama pawhin thlasik boruaka mawina lo chhuah ṭhin Tlaizawng par hi a en liam mai thei bik lo. Kan hla phuahtu ropui pahnihte hian Tlaizawng pár mawinaah leh Krismas boruaka par a nihnaah an inlungrual a. Chutih rualin Pàtea hi chuan 'Bethlehem tlang' a ngaihtuah thleng a; Vankhama thung chuan Tlaizawng par mawlh chu a thlir bâng thei lo va. Chu pangpar bawmtu khuai te, phêngphehlep te, sava te chu a kawm zui melh melh a, thlirpui turin heti hian min sawm a:

Thlir ve u, kan vawngkhaw dai a mawi,

A zarah vahkhuai,

phêngpheleng nen,

Sirva, nungcha par lawrin chhunrawl,

Chawl kai lo ningzu dawn ni len e.

Uia lo te’n vul reng la,

chim loh par,

Siamtu chawi reng par i lo ni e;

Sik ni eng thlang tlai a liam chhung hian,

Riah run an lum che’m ni khuavangten?

Sirva lungrual

Hranghlui zai thiam, Roliana Ralte-in a Krismas hlaah “sirva lungrual” tia thu awmze nei tak a lo thlauh tel zauhte hi a ril ngawt mai. Kan ram mawitu savate pawhin nuam an tih hunlai ber chu Lal pian hun lai, thlasik boruak ngei hi a ni. Thing rah chi hrang hrang hmin hun a lo ni bawk nen, nungcha tinrengte an tlai a, an thàu vang lai hun a ni ṭhin.

Hetih hunah hian ram dang aṭangin sava chi hrang hrang kan lo mikhual ṭhin. Nipui laia an hun hman ṭhinna ramah chuan khaw vawt a vîn lutuk a, tlânsana, sik leh sa nawmna hmun an pan a ngai ṭhin a. Chuvang chuan fur khaw zîn laia kan hmuh ngai loh Lailên te, Têr te, Thlekthlek te, Vachaldê te, Vapawl te, Chîp te, Ṭiau te leh a dangte chu Khuangchawi thla a her chhuah rualin Krismas min hmanpui nghal tur law lawten an lo thleng khawm ve nghal ruai ṭhin.

Thlasik boruak dai raih hnuaia nungchaten ngawpui an han luhchilha, duh taka an han chèn hi chuan an lo hlim ve thei ngei mai. Nipui hun a lo nih chuan an inthlah pun hun a ni dawn tawh a. Nupa tuaka an insiam fel tawh hi chuan ṭhenrual an ngaih an báng a, an thik thu chhiat hun laite pawh a lo ni ve a. An bu chheh lai te, an no chàwm lai hun chhovah te hi chuan an thawkrim a, rual an pawl hman bik ṭhin lo. Chuvangin, thlasik boruak nuam tak hi chu an hai bik lo va, an inlungrual a ni tih a hnuaia hla hian a va tichiang em!

Hun leh ni te an her liam zel a,

Sikni eng mawi a lo lang leh ta;

Par mawi tin an vul sirva lungrual nen,

Lalpian hmuah zai an rêl em ni?

Krismas nawmna tak chu a boruakah lunglen a inzep tel hi a ni. Kan lung tilengtu ber mai chu sik leh sa vawt raih leh a ken tel thil chi hrang hrangte hi a lo ni e.

Mahse, rei lo tê àn a lum thuai dawn

Ramhnuai mawi tak leh reh ṭhuap kara nungcha tinreng hram leh inûm thawmte hian kan thinlung a fan a. Zân thla êng mawi leh arsite khi kan nunpui tih hre lovin kan nunpui reng a lo ni. Thlasik laia van lai zawl paw ruih leh arsi pe un maite khi naupan laia nu leh pate'n mas hla an hlimpui a, an tlaivarpui thei hial ṭhin ang khan, kan lo tlaivarpui ve hial ṭhin a ni si a.

Lo nei mite tan lah hei tluka hun hlimawm hi a awm thei chuang lo ve. Kum tluana a sûr a sâ hnuaia hah taka an enkawl lo lam buhte chu a lo hmin a, an sengkhawm a, an phur haw zut zut a. Buh leh bâlte a zùvá loh va, chhûng tinin kham khawp an thar kum ngat hi chuan Krismas boruak pawh a ṭha lo thei lo va, hetiang kumah kher hi chuan Krismas te hi nawn loh pawh tum ila, a boruakin a zir em avangin nawn loh chu harsa tak a ni zawk ṭhin.

Mahse, ‘mahse’ pawi ber mai a awm ta! Sik leh sa buaiin khawvel a rûm a. Lum leh vawt tehnain rahka hnih khat leka tun aia a lum belh vaih chuan buaina tak tak a tling tawh dawn an ti si a. Chutih hun chuan Krismas hi Krismas la ni reng mah se, a tuamtu boruak nuam tak hi hlihin a awm ang a, a serh thian lekin kan lawm a ngai tawh ngei ang.

Krismas laia thlichhia a thlèh hum hum fo va, hri lêng mak danglam pui pui te kan hre chamchi a nih a, khawkhen vanga lo neitute pachhiat kum a nih chhoh zut mai chuan a buaithlak ngawt ang le. Chutiang chu kan la hmachhawn ṭhin tur a nih vaih chuan, kan thlarau puar fanna khawp hmu lovin, kan lawm chhan ni lo zawk lamah kan pen sãu tual tual mai ang tih a hlauhawm hlel lo ve. Hawh u, sik leh sa nuam hlutzia hriain, sik leh sa ṭha nei zel thei turin ‘Climate Christmas’ i lawm teh ang u khai.

- Rev Dr LH Rawsea