Krismas leh panlai nun
Thingsia, Khawmhma, Tlangsamte, Nihawite khél lovin an lo par leh ṭan ta a, chuti'n kumtawp exam chawlh kan hmang a, Krismas lo thleng tur kha kan lungkham ber a ni ta.
Khatih hunlai khan zirna school hi tunlai ang lovin January aṭanga December thla thleng kalin, December chawlkhar hmasa berah hi chuan exam zovin; result-te pawh kan hre vek tawh ṭhin a. Ṭhian ṭhenkhatte chuan an chhungte buh sengpuiin, ram an riak a, ram lama an chet tlatna hrang hrang, tui chên, sazu kaw laih, thang kamte kha he Favang hun nuam takah hian a famkim thin a ni.
Masi intuakna :
Mahni phak ang tawk tawkin Krismas pawisa tur tuakin Entlang, Kawlri, Robuanga tuikhuah, Chhunkhah, Sakhisih leh hmun hrang hrangah thing (Tuahthing) tur kan pu a, keimahni pualin thingkhawn kan nei ve thlap ṭhin. Vengchung lama thing kan put lah khan; kan intihhmuha, a hnuhin kan hnuk kher zel leh nghal a, kawi hruite kha kan hmang kher ṭhin. Tuna Saron Veng kan tih tak pangpera kan hnuh ṭhinna phei kha chu tuihawkluankawr ang mai hian a khuar kuk a, helai veng paho hian min lo hau hrep ṭhin a, sim tawh awm taka awmin a tûkah a ngai bawkin kan hnûk leh tho site kha kan lo chimawm awm ṭhin.
Vawi khat pawh ka ṭhianpa Thartea (fam ta) nen an Lo, Paihte Ngawa mi thing kan pu a, kawng a thui tham si a, a rit kan ti bawk si chuan khaw chhung luh dawn ruai, tuna Vengchung Middle School chhak kan thlen khian ‘a rit em mai, a hahthlak bawk si’ tiin, kan paih ringawt maw le! A lo la naupan ât theih khawp mai.
Hetiang deuh bawk hian kan thirchhe zawng induhkhawp lo lutuk chuan Pu Hauliankhuma of Tuikhuah Veng (Tuna workshop awmna lai) te Ek in, a banga Alkatra barel chikparh an hman chu ṭhiatin, kan zâwn laih laih lai min rawn phawkin, min um haw tawh bawk. Naupanga thukhawchang mi pawi khawih lam ai mah khan thirchhe men khan kan meng a ni ber e.
Tawlailir :
Kan naupan hunlai zawng zawng khan heng thingtlang naupang inawmhlimna ang chi zawng zawng kha nu leh pa, ute min siamsak ni lovin keima kutkawih vek a ni zel a. Tawlailir ke tur pawh ṭhiante nen Farṭuah mai duh lovin Kangṭek thing ngat kan la a. Khatih hunlaite kha chuan Bearing te hi awm ve tawh mah se, lei enah kan en phak lo hrim hrim a. Ṭhian ṭhenkhatten tawlailir ke chhungphumah mau an hman laia Nut-bolt kan han hmang thei bikte kha chu kan intitheiin, a chak turzia ringawtte kha kan sawi a. Chutah tunlai angin lubricant oil hmuh mai tur la awm hek lo, chhungte hriat hlau tawkin eirawngbawlna Tél tak ngei mai; a vir chak theih nana kan han thlawr ṭhinte kha chu kan ngaih kha a ṭha hliah hliah ṭhin.
Tawlailir kan siam ṭhin laia kan harsatna ber kha chu a chak lam ni lovin, perek mawlh mai kha. Perek kha, khatih hunlai khan a rate, eng zat man nge tih lam kha chu kan hre lo hrim hrim. A chhan chu lei phakah kan inngai ngai lo va, tute In ṭhiahna emaw an chhar bâng emaw bawlhhlawh paihna hmuna kan zawn khawm, a nih loh pawhin meithuka kang bang emawte kha an hmang mai ṭhin a. Chuvangin keini hunlaia mite hi chuan tun thleng hian perek kilh hi chu kan zeiin, kan thiam em em vekin ka hria.
TV/Video :
YouTube, Facebook, Instragram tihte hi chu khawi lamah, Serchhipa TV (Television) awm hmasa ber kha chu ka chiang viau lo va, Video awm hmasa ber kha chu kan hre ve hman a, Vai Tarzan film-a ‘Ji le le’ tih hla an sak laite khan eng tin emaw ni kan awm ṭhin nia. Kan naupan laia TV leh Video neite kha an vannei asin, en man awmin kan ensak bik a, naupang tan mi pakhat Rs.1 a ni a, Rs.1-in mi 2 luh kan dil ve ngar ngar ṭhin nia. Assam Rifle Cenima chungchang bikah ticket bung Maihnai hmanga min charh zawmsak ṭhintu Pu Sawma of Bazar Veng(L) kha a profe. ve riau. RP duty ho khan ticket bung zawm chawp a ni tih an hre ngai lo reng reng.
TV chungchangah black & white chu pawh Antenna her chawp ngaia FIFA Worldcup kan en thin dante, Chitrahar (Vai hla thlankhawm a niang) tui leh hmuhnawm ti taka kan en ṭhin laite khan khawvel dang hi kan ngai chuang bik hauh lo nia.
Chutah le, Cable TV rawn awm tur thu kan hre lawk ve khanglang a. Kan han hre sual nasa mai mai khawp a. ‘Duh duh a en theih, Cowboy film en duhin an en thei a, indo film en duhin an en thei' te kan tia. A hre chiang lo ṭheuh ṭheuh kha kan han inhrilh fiah ve ṭhin kha a nia.
Mahse, khatih hunlai khan TV leh film-a kan lo hmuh angin tuna mi tin maiin kan hum tak Mobile phone hi chu a lemah kan lo hmelhriat daih tawh thung.
Kungfu/Ninja/Commando :
Khatih hunlai khan Degree leh certificate min petu an awm loh avanga Kungfu (Martial-arts/etc) nei ta lo hi a tam zawk an nih ve ka ring. Bruce Lee thih dan chungchangte kha tun ang la ni hek lo, sawi dan chi hrangte lah kha a'n tam mai mai khawp a. Chutiangin, zaithiam Lallianmawia Pachuau thih dante pawh...
Kungfu shoe a rawn lar tak tak mai kha chuh! A tu mai pawh khan kan bun a, a hlui deuh tawh leh a la thar deuh thliar hranna awlsam ber kha chu ke zungpui chhip zawn a pawp em? tih kha a ni mai. Kungfu shoe bun kha chuan kungfu thiam ta riaua inhriatnate kha a awm ve a, kawngsira mi arbawm han side-kick maite pawh kha thil awlsam tak a ni.
Ninja leh Commando lar vanglaite phei kha chuan tlangsam kan bawhbet thûl, sairawkherh hmangin, veng leh veng kan insâi thûl. Electric thir bana an tar– Danger tih signboard tê reuh hi a thir a khawngin a ṭha reuh ṭhin sia. Ṭhenawmpa Mamuana of Teremi Nurse hi Ninja star vawmah kan chhertir ṭhin a, In hnuai kawngkapui kan vawm chik nuk zel mai maw le. Amaherawchu, Ninja chungchang bikah chuan film-a kan lo hmuh ṭhin, an vawm khu luiha an bo ṭhin lai kha; keini chuan kan practise ve thei ta ngang lo - Invawmbo kha chu kan hlawhcham a ni e.
Krismas Bazar :
A leina tur pawisa pawh nei hawt si lo khan Bazar ah kalin Krismas huna lei tur kan lo va hual lawk a, Dawr hrang hrangah kal kualin, "ka hual ka hual" kan ti ve nak nak ṭhin a. Dawhthlak zana kan dawhthlak tur duhthu kan sam ṭhin laite kha rilruah a thar uai uai mai.
Thosilai leh a kép kan nei a, nilengin kan indo lem a, khatih lai khan thosilai kha Rs. 15 niin ka hria, kép bawm khat kha Rs. 5 niin kah puah pawp pawp pawh kha kan ui ngawih ngawih ṭhin.
"Naktuk Masi" ni tawh se kan ti deuh reng bawk a. Khatih hunlai khan Electronic/ Digital lam hi a la lang lo hrim hrim a, Krismas hlate pawh cassette tape ah an play vut vut a, khatiangte khan Krismas min tinghakhlelzual pawh a ni mahna. Krismas Bawng hi chu kei tak hi chuan ka thlah ve ngai lo thung a, Krismas chhang funna tur hnah leh thing phur kha chuan ka chhuak ve ṭhin.
Dawhthlak zan a lo ni a, a tlak tam theih beiseiin, thleng lian deuhte kha kan han dawh ve ngawt zel a, kan nghahhlelh em avangin dawhthlak zan hi chuan a mut pawh kan mut hma phah ṭhin reng a ni.
Vei nei rana mu kan nih ṭhin avangin zing hma takah thovin kan beisei ang ngeiin khum bula kan thleng dawh chhungah ngei mai chuan eng eng emaw chu a lo tla ngei ṭhin lah tak a. Chung thil lo awm ṭhinte chu : Sweet (Nutrin), Ṭhialret (Bubble gum, eng nge a hming ka hre ta lo) Waiwai, Camera lem hmeh zawnga thil lem hrang hrang lo lang thei chi kha, TT ball ang chite etc... ka hre mai hlawm tawh lo.
Tunhnua ka ngaihtuah hian kum khat sula kan lo nghahhlelh ve em em kan dawhthlakte kha a lo ropui tawh lo khawp mai, tunlai naupangte hian tunah hian khatiang kha dawhthlaktir ve leh ta ila an ngaihdan a ni tawh lo mai thei, mahse khatih hunlai kha chuan a hluin, beisei tur dang kha a awm lo hrim hrim a ni.
Ṭhianten eng nge an dawhthlak ve tih hriat tumin kan inhmukhawm tel tel a,zan lama rual u zawkten halpuah an hal zingah a puak lo a lo awm takin tiin, halpuah puak lo kan zawng laih laih a kan hlim hle ṭhin.
Biak Inte lah chu a hunlai kha chuan an chei mawi ve thei a lawm. Biak in panna kawng tuakah Changel la lian vak lo, zén nalh deuh deuh an han phun tlar ṭhet a, Biak in chhungte lah chu khawlla zai zam kualah lehkhamawi chehzum kha an han thil tlar dal zel a, hmun hrang hrangah lehkhamawi herhmawi (herhzial) leh Ballon rawng chi hrang hrang an tarte kha mitthlaah a la cham ṭhin. Khatih lai khan banner hi kan la hre ngai lova signboard niin, a thiam bikten puanah lehkha thuziak hmangin an bel a, a ropui ṭhin khawp mai.
Ruai ṭhehte kha kan hlutin, hemi chungchang pawh hi sawi tur a tamin kan nunphung lo hniam ṭhinzia kha...
Engpawhnise, remchangah uluk deuh leh chipchiar zawka ziah atan kan dah mai dawn nia...
- C.Ramengmawia