Ram leh hnam him nan civil service
All India competition hrang hrang, a bikin Central Civil Service-ah Mizote kan tling thei meuh tawh lo a; civil service-a luh tum tura zirlaite ṭan la lehzual tura fuihna lam kan uar thar hle. Mizoram aṭanga NEET 2018-a pakhatna chu Chakma a ni a, a ti ṭha zual 10 zinga pathum chu Chakma an ni. Ngaihtuah chian a ngai; India ram puma zirna leh thiamna lama inelnaa Mizote dinhmun hi mutmawh hnàrmawha neih a ngai ta.
India ramah kan sang lo
NEET 2018 result chhuakah Mizo zirlaite dinhmun a hniam hle a, Mizoram aṭanga a ti ṭha ber pawh India ram pumah 1,00,000-na aia hniam a ni. India ram puma inelna sang bera ngaih, central civil service-ah pawh tribal quota nei chungin kan tling thei ta meuh lo bawk a.
Mizo leh Mizo, tun hma deuh leh tunlaia mite khaikhinin, tunlaia Mizo ṭhalaite thiam dan hi tun hma deuha Mizo ṭhalai, central civil service-a lutte thiamna aiin a sang tawh mai thei a; chutih rualin, India ram puma ṭhalaite thiamna pawh tun hmaa mite aiin a sang tawh mai thei bawk. A chhan chu, tun hma chuan kan Mizo ṭhalaite India ram puma ṭhalai dangte nena an inelnaah (tribal quota tel pawh ni se) an ding chhuak thei a, tunlaia mite zingah ding chhuak kan awm ta lo hle. Chutiang a nih avang chuan, Mizo zingah tun hmaa mite aiin tunlaia mite hi an thiam tawh, tih ngawt hi India ram pum inelnaah leh din khawchhuahna turin a tâwk zo lo ve thei.
Mizoram chhung bikah chuan kan ngaimawh em em Chakma-te emaw, hnam dangte pawh ni se, haw haw leh tharum hmang emaw, kan state chhung bika dan kan siam theihte hmangin kan la dang thei rih a ni ber a; India ram puma inelna, all India competition-ah erawh chuan kan dang thei lo. Chumi a nih avang chuan, kan dan theih lohna all India competition-ah hian min la tlin khalh zeuh zeuh ang a, lo theih lohin Mizoram state sorkara hotu lianah an la ṭang zel ang a, tui lo zetin kan pawm lo thei lo tawh si ang.
Central civil service
Sawi fo tawh angin, Indian Police Service (IPS)-ah chuan kum 1995 hnuah Mizo lut kan awm tawh lo a, kum 23 chhung chu IPS-ah kan káwt tawh. Mizo zinga IPS-a lut hnuhnung ber Pu David Lalrinsanga hi DGP a la ni pha lo a, hun eng emaw ti chhung chu Mizoramin Mizo DGP kan nei dawn rih lo niin a lang.
Pu David Lalrinsanga hi DGP a nih phâk hunah chuan Mizoram hian Mizo ngei DGP kan la nei leh mahna. Pu David Lalrinsanga hi Mizoram DGP rawn ni ta tehreng pawh ni se, IPS-a a luh aṭanga kum 23 chhung chu IPS-a lut thar kan neih tawh loh avangin, kum 20 chuang chu Mizo DGP kan nei dawn lo niin a lang.
UPSC exam paltlanga IAS-a lut ta erawh Mizote kan la awm ve nual a, service mek mi 11 an awm àwm e (Manipur lama awm nghet Mizo dang pawh an awm tho a). Chutih rualin, lut thar kan tlem ta hle tih erawh phat tur a awm lo. Kum 2014-a Grace Pachuau a luh hnuah lut an la awm leh lo a, Grace-i luh hma pawhin kum 6 chhung chu kan 'nil' a ni. IFS (foreign service)-ah mi tlemtê an la awm a, IRS hi service mek mi 6/7 vel an awm niin an sawi a; service danga awm mek tlem azawng an awm bawk âwm e.
Central Civil Service-a direct-a lut (UPSC exam paltlang) service mek Mizo 20 chuang hret kan la nei a nih hmel.
Ram leh hnam himna
Mizoramah pawh district bawrhsap atan IAS kan hmang ta zel a, IAS lo chu an awm tawh meuh lo. District bawrhsap hi IAS junior deuhte post-a ngaih a ni a, IAS-ah lur thar kan tlem tâk miau avangin Mizoram district hrang hranga kan DC-te chu hnam dang an ni ta deuh vek mai.
"Mizo kher Chief Secretary, DGP, DC neih a ngai lo, hnam dang hi an ṭha zawk mah," tia ngaihdan nei kan awm ang. A dik mai thei a, hna thawh thiam leh chak zawngah Mizo aiin hnam dang an ṭha zawk mah pawh a ni mahna. Chutih laiin, Mizo ram leh hnam thil tak takah Mizo leh Mizoram tan ṭhahnem an ngai tak tak ang em, tih hi ngaihtuah tham a ni. 'Kan ram leh hnam hi hnam dangin mi humhalhsak dawn lo, a chhunga chêng, Mizote ngei hi a humhalhtu turte chu kan ni,' tiin kan inzirtir ṭhin a ni lo'm ni khah?
Mizoramah hian sorkar hotu lu ber ber - Chief Secretary, DGP, Commissioner/ Secretary, DC, etc. ah hnam dang an awm ṭhuau ta se (tunah pawh an awm chho mek zel a), ram hmasawnna kawngah chak takin kal pawh ni ila, kan ram leh hnam himna hi a derthâwng ve thei a ni.
Mizo mipuiin Bru tlânchhiate awmna Tripura-ah vote thlâktir loh kan duh a, electoral roll revision pawh an awmnaa tih loh kan duh. Chutih laiin, Election Commission of India lam hian Bru-te chu an awmnaah electoral roll revision tihchilh tur leh vote thlaktir turin ti tlat mai se; Chief Secretary, DGP leh an awmna depa district bawrhsapte'n Mizo ram leh hnam himna tak tak ngaihtuah lêm loin, sorkar thupek angin an hna leh an tih tur chu hlen chhuah ngei tum tlat ta si se, a buaithlak ve viau ang. Tharum hmangin kan dang thei mai thei a, a nghawng erawh kan ram leh hnam tana ṭha lo zawk a ni thei tlat.
March 2018-ah Mizoram-Assam ramri chungchangah buaina a awm a, buaina thlenna ramri dep district (Kolasib district)-a DC chu hnam dang a ni. Kolasib DC, hnam dang chuan a tih tur tiin hma a la ve ngai mai a; mahse, Mizoram hma ngai takin, Mizoram chin humhalh tak tak duhna nen huaisen takin ṭan a khawh duh ang em? Hnam dang laka Mizo ram leh hnam himna tak tak atana hma la tur hian Mizo nge ṭha ang a, hnam dang? Mizo nge hnam dangin Mizoram hi hmangaih zawk ang? Hengte hi a thleng ang tihna ni loin, entirna mai a ni.
Ram leh hnam him nan
MBSE-in HSSLC 2018 result a tihchhuah hnu lawk, college-a admission tih hun lai vel khan Aizawla college pakhat principal pisaa kan awm laiin HSSLC Arts-a top 10-a lang zirlai pakhat chuan principal chu a rawn hmu a. A subject lak tumte leh a lak duh chhante kan lo zawt a; a chhanna chu - 'Central Civil Service-ah luh ka tum' tih a ni. Pawl 12 pass hlim aṭanga Civil Service-a luh tumna a nei leh chumi mil tur záwnga a zir tur a thlang kha a lawmawm. Thiam thei tak a nih hmel bawk a, ṭha taka a zir chhuah a, a tum chu a hlen ngei ka duhsak hle.
Civil service competition hi a sang tak zet a, tling zo tur chuan college luh hma aṭangin tumna rilru put a, chumi mila zir tur pawh thlan a ngai ang. Mizo zirlai, ṭhalaite kan ṭan a ngaih hle rualin, nu leh pate pawhin ngaihtuahna thar an sên a ngai. Nu leh pate hi fate nun kaihruaitu an ni a, kawng kawhhmuhtu an ni. Fate Civil Service-a lut tura fuih a, phûrpui a, a theih ang anga puiha kawng zawnpuite pawh a ṭul âwm e.
Eng kawngah pawh hlawhtlinna a awm vek a, mahni kalna ṭheuha hlawhtlin theih pawh a ṭha vek e. Central Service-ah hian mi nazawng luh theih lah a ni hek lo. Tunlaiah hna chi hrang a lo tam tawh a, tun hma deuha kan la hriat ngai vak loh hna, hlawh sang leh sum lama hlâwk tak tak si pawh a tam tawh tih a hriat a; hlawh leh hamṭhatna dangah Central Civil Service aia thlannahawm zawk a tam tawh a ni mai thei. Chu'ng zawng zawng karah chuan, Central Civil Service-a luh hi mahni tan mai bakah, Mizo ram leh hnam himna atan thil ṭul a ni.
- K. Zothanpara