Vision nei lo Pu Hawla (Pu Lal Thanhawla thlah nan)
Thuhma : Mizoram mai ni lo, India ram ril thlenga Zoram Politics tih ṭawngkam a rik ruala mi tam takte mitthlaa lo lang ṭhin Pu Lal Thanhawla chuan vawiin December ni 17 hian Congress President a nihna chu a chawlhsan dawn ta a. Mizo District leh Assam State aiawha Football a khelh ṭhin dante, Mizorama Volleyball tilartu a nih dan te, Indian Olympic Association-a Executive Council Member a nih dante leh Mizoram Journalist Association-a a sulhnute hi sawi ka tum lo. Politics leh kan ram hmasawnna hna a thawh chanchin erawh famkim lo takin kan thlurbing zawk dawn a ni.
Hmanah chuan : MNF-ten India laka inlakhran an tum lai khan Pu Laldenga leh a naute khan tihtakzetin Pu Hawla hi an sawm ve a. Khatih laia Mizo ṭhalai lehkhathiam ram pawn leh chhunga mite chuan MNF movement kha an zawm deuh vek. Pu Hawla pawh a bâng bik lo. Kum naupangte a ni chungin Pu Laldenga mi rin zawng niin Burma Sorkar be turin Pu Denga khan a tir nghe nghe. Masimpur Military Concentration Camp, Silchar Jail leh Nawgong Special Jail-ah te a tan hnuin October, 1967 khan chhuah a ni a. Kum 1967 December thlaah Congress Party zawmin Zarkawt Unit ah Secretary a ni.
Angaihna hre lo Pu Hawla: April ni 23, 1970 khan District Council inthlanah Kolasib bialah a ding ve ngawt a, a tla chiang hle. Pu C. Darkunga sawi dan phei chuan Politics-a lut thar hlim te te kan ni bawk a, Pu Hawla te nen khan han ṭan vak ngaihna kan hre lo, Kolasib-a a din ṭum pawh khan Pu Thanglianchhunga nen phaiah an zuk kal a, an rawn haw pahin an Campaign ve leuh leuh a, an rawn duhtawk dêr mai, tiin a sawi nghe nghe. Kum 1972 MLA inthlanpuiah khan Aizawl North bialah Pu R. Thangliana vote 484 in a hneh lo bawk. A bulṭanna hi duhawm lo ve tak a ni.
Congress buaina karah: Kum 1970 bawr chhoah Congress pawl kha lian lo tak a ni. Amah Pu Hawla pawhin Campaign-puitu kan nei ngai mang lo. Naupang chenin kan Campaign-naah Cong-rem te min lo ti mai mai, tiin a sawi. Pawl lian lo tak, mihring tlem te si kha an hruaitu an inngeih thei chuang miah lo. Tlem nak alaiin Hrangchhuana pawl leh Dengṭhuama pawlte kha an han awm hrang dadah-ah. Chutianga hun khirh an tawh mek laiin Party inthlan chu March ni 10, 1973 ah buatsaihin kum 35 la pumhlum lo, Pu Lal Thanhawla chu President atan an thlang ta nawlh mai a. Ka pa rualte zinga President nih hi ka phu lo va, zah pawh ka zak a ni, tiin pha viau mah se thlan a ni miau a, nawr luihna nen President a ni chho ta. Hun rei lo te tein ṭum li an thlak tih bak chu President a ni chho ta ngar ngar a ni.
A arh zawngin: Delhi Khuang ben ruala lam tih ṭawngkam hi Mizo Union-ten Congress a deuhsawhna ṭawngkam a ni. Mizo Union Sorkar vung chhoh laiin Opposition pawl lian lo tak Congress nen in-merger tur thawm a lo ri. Congress hruaitu ṭhenkhatin Pu Hawla hian Congress party ralna tur a ngaituah a ni. Mizo Union-hovin min lem zo dawn an ti. Mizo Union lam hruaitu ṭhenkhatte pawhin in-merger kha engti kawng mahin an pawm thei chuang lo. Nimahsela, a lu hrum hovin an duh tlat. Tichuan, Pu Hawla President-na hnuaiah kal chhovin Remna leh Muanna tlangaupui chungin an kal chho ta. 1978 election-ah bial 30 ah bial 5 an la phak hram. An la ropui thei chuang lo.
Lal ṭhutthleng ka kian mai ta nge: Rambuai a ni a, sipai an thu si, Sipai laka min chhan turin Brig T. Sailo a rawn chhuak. PC Party dinin 1978 Election ah MLA 18 an rawn nei nghal. Mipuiin kan beisei sang. Mahse, Brig. T. Sailo leh Pu Laldenga kha an inhmangaih tawn viau lo. CM Brig. T. Sailo lahin Strong arm policy lekkawha MNF helna kha tihreh a lo tum ve bawk nen; remna leh muanna lam kha khatih laia Zoram mipuite tan 'Vana rah ang' a ni. Rudyard Kipling-a'n Oh, East is East, and West is West, And never the twain shall meet, a tih ang deuhin khatih laia MNF leh PC te kha kawpte'n an leng dun ngai hlei lo'ng e, tih turin inthah tumin an intin teu teu reng mai a. Chutih lai tak chuan MNF tel lova an tlin theih kha Pu Hawla khan a rin si loh avangin IPS aṭanga rawn bang hlim Pu Lalduhoma chu Londona awm Pu Laldenga chu zuk be turin a tir ta a. A thlawhna chuan man te, a sum leh pai hman tur pawh Pu Hawla hian ama mimal sum a paitir nghe nghe a. Pu Denga voice record nen Congress chu Campaign ṭanin kum 1984 April thlaah bial 30 ah bial 19 ah chakin hneh takin Sorkarna an chang ta. Kum 1986 ah Rajiv Gandhi kha Shilong ah rawn chhoin Central Minister P.A Sangma pawh a tel. Meghalaya CM Williamson Sangma leh Pu Hawla chu Cabin pakhatah ko hrangin Pu Hawla hnenah, "Eng ngati nge Mizoram Congress-ho hian remna hi lei kher in tum? Pu Lal Thanhawla pawh hian lalṭhutthleng ken thu hi sawi sawi tawh suh se. Sorkarna neih hi a harsat tehlul nen, in duh leh term tawp dawnah remna leh muanna chu sawi chauh rawh u," ti khan a hau a. Pu Hawla lahin remna leh muanna a awm theihna a nih phawt chuan tiin CM loh kha a cho nasa mai si. Hemi ṭum hian Pu Hawla nen an inhnial nasa viau nghe nghe. June ni 25, 1986 ah Congress party leh Pu Laldenga te chuan Inremna ruk (Confidential Agreement) ziakin kum 1986 June ni 30 ah Pu Hawla chuan a CM nihna kianin Remna leh Muanna chu kan nei thei ta a ni.
Vision nei lo Pu Hawla: Mi tam takin Pu Hawla hi ram tana vision nei lo leh thatchhia niin an sawi ṭhin. Nia, a vision hi a sawi ve vak vak ngai lo va. Zofate rorelna pakhat hnuaia kan la awm tur thu leh KMMTTP chungchanga South East Asia-a ramte insumdawn tawnna chungchang bak a vision hi a sawi ngai lem lo. Chutih rualin a hnathawh lamah a vision hi a lang chiang ngawtin ka hria. Party pakhat chuan kum 30 chhunga Mizorama hmasawnna awm miah lo angin ṭhalaite an zirtir mek zel a. Anni Party hi sorkar ta ang se, Pu Hawla thawh hmun thuma ṭhena hmun khat pawh hi an thawkin ka ring lem lo. Chutih rualin nasa zawka hmasawnna hna thawk zel tur kan ni. Pu Hawla hnathawh langsar zual han tarlang ta ila; Bairabi Rel kawng, Lengpui Airport, Tuirial HEP, Selesih Vety College, Referral Hospital etc te an ni. Ama hmalakna in tunah hian Vankal ramah Solar Energy 20MW pe chhuak thei tur NEDP pawisa hmangin siam zawh ṭep a ni a. Bairabi to Sairang rel kawng hi vaibelchhe 6,527 lai maiin siam mek a ni a. Kum 2024 March thlaa hawn theih tura ruahman a ni. Rel kawnga leiverh te mawlh mai hi a ropui, an Bridge dawhte hi sang vah vah tak a ni.
Mi rintlak a hria: MNF Party General Secretary Pu MC Lalrinthanga khan kumin kumtir lamah Vanglaini chanchinbuah Pu Hawla vanneihna em em chu Finance Minister a nei ṭha hi a ni. Pu J. Lalsangzuala, Pu H. Liansailova leh Pu Lalsawta te hi District Council Sorkar kan neih aṭanga Sorkar sum eiru lo, mi sawm thlang ta ila, an pathum hian ka telh ang, a tih khawpa miṭha, pamham lo, sum leh pai enkawl thiam a thlang chhuak thiam hian Pu Hawla hi an tihmingṭha ngawt mai. Ani lah taka, MNF Sorkar tlâk, kum 2008 ah Mizoram Sorkar leiba chu GSDP aṭanga teh a, 103.50% a nih laiin Congress in term hnih an hman hnua an tlak, kum 2018 khan Sorkar leiba chu 32.66% chiah a ni tawh. NEDP aṭangin hmasawnna hna tam tak thawh a ni a. NLUP ah cheng Vaibelchhe 2,800 lai sem a ni bawk. Kan GSDP leh per capita income te India ram State ah a ṭha pawl tak a rawn ni chho bawk a nih kha.
Tlipna: Pu Hawla hi sawiselna tur tam tak a awm ang. Mi famkim a ni lo. A ṭawngkam a ném lo, ṭawngkam a thiam si lo. Amaherawhchu, a thutiama ding ṭhin mi a ni thung. Rambuai avangin in chung khuhna tur nei lo chhungkaw eng emaw zat an awm. "Rangva kan pe ang," tiin a campaign a, a pe mai. "Land Use kan sem ang," a ti a, a sem leh mai. "NLUP-ah cheng nuai khat kan sem ang," a ti a, a sem leh mai. Mi tam takin sem policy an sawi hnáwng a, a eng ber nge ṭha tih hi ka hriatthiam phak bak ni mah se, chhungkaw rethei ve tak, TV leh Fridge pawh la nei ngai reng reng loten NLUP hnuaiah, Auto Rickshaw dawnga an Service hâwng lai hmelte ka hmuhin an tan chuan kha'ng aia lawmna tur a awm thei dawn chuang em ni? Kha aia hmuhnawm a awm thei dawn chuang em ni aw? te ka ti.
NLUP avanga vawiin nia dinhmun ṭha zawka ding tate an awm nual. Sem Policy hi a ṭha nge ṭha lo tih heng mite avang hian ka ngaihtuah thiam lo. Pu Hawla hian naupang têin politics a luhchilh. Tunah chuan kum 83 lai a lo ni ve ta. A tu leh fate bula a hun tam zawk hman pawh a thlahlel ve ta a ni ang. Congress President nihna chu midang kutah lawm takin a hlan ta. Mi ṭhenkhatte erawh kum 80 an pelh tawh pawha la ṭang ṭung an awm. Chu'ng mite zingah anmahni Party din ngei awp hlum ṭhak pawh an awm. Pu Hawla erawh chuan ama duhthlanna thiang tak hmanga chawlh hun a hre tlat bik hi a danglamna a ni. Chawlhsan mai hi a tan a harsa ve ang. Nimahsela, remna leh muanna kan neihna tura a CM nihna kian phaltu chuan, party hmangaihna avang leh kan ram leh hnam dinhmun a thlirin a President nihna pawh a la kian ngam zui ta zel a. Ṭhalai lehkhathiam zawkte'n Pu Hawla sulhnu an la rawn chhui ang a, a ropuizia hi an la hmu chhuak ngeiin ka beisei tlat a ni.
- Lianhleia