DIKNA LAL PIAN NI

An justice system kha chu a nghet lovin a derdêp ve awm ngawt mai. Mikhualhovin, “Khawiah nge Judate lal lo piang chu?” an rawn ti dek dek a, a nghing lui lui a, mû leh mal a nei lo nghal der mai. A derdêp tak zet a, mahnia la invêng thei lo naupang nunna chhan him tur phei chuan a ding khawng zo ngang lo a ni ber a; mi lian leh thiltithei tak, inlùlin nuam ti mi Heroda khan a pâl darh hneh hle a nih kha. Chuti taka mihring nunna ngei pawh chhan him zo lova dikna a tlâkbalna, a hùngna pál a awn tei tuina khawvel chu, remna leh muanna hnuaia hmasawnna hun niin an sawi tlat thung ang lawi a! A hming ah pawh ‘Pax Romana’ an sa a ni lo’m ni kha.

Dikna puana tuam loh

Remna kan tih fo hi diknain a tuam khawng a ngai. Remna hi dikna huana thing ṭô, tu ma sih chhum mai theih lo tura ṭha tawk taka hûng khap a nih a ngai a ni. Chutiang a nih loh chuan eng remna pawh ni se, tute siam pawh ni se, eng zata tama lei chhuah pawh ni se, mipui tana innghahna tlâk a tling ngai lo. Chutiang remna chu kawr nei lo rizai ang chauh a ni a. Fai takin lâ sái ila, khum laizawlah chap darh ve bawk ila, lum khawpa sin a har hle ang. Chutiang vel chu dikna puan nema tuam loh remna chu a ni.

Isua pian laia Rom-ho khawvel kan thlir letin ‘ralmuanna’ thuin kan suangtuahna ram a rawn luah nghal thuai a. Remna thlifim tleh heuh heuhna khawvel niin kan hre ṭhin; mahse, he thuah hian ngaihtuahna kan sen nawn a ngai hle mai.

Rom sawrkar chak tak khan a sipaite rualte kha khandaih hriam leh fei zum nen ram la turin a hlawp hlawpin a tir chhuak ṭhin a. An thupek dawn ang ngeiin an hmaa ding apiangte chu dova hnehin an awp zui zel mai ṭhin. An laka hel leh kawhmawh bawl ching nia an hriatte chu rapthlak takin an nghaisa a; an thin tiúr zual deuhte phei chu thing lêrah mualpho takin an khêng bet a, an dah bo ṭhin. Chutiang chuan an hneh ramte chu an tùkdawlin an awp ta ṭhin a ni. Sipai chakna hmanga an han invai vùng vel hnu chuan remna vai chhuakin an inhria a, an uanpui ta hial a ni.

Indo loh ngawt hi remna ni se, innghirngho lote hi ram ralmuang ni ta bawk se, Rom-ho hun lai khan Remna Lal a pian a ngai ang em le? Pax Romana kha kha tute tana remna nge? An awp beh tlatte tana remna a ni tih a har mang e. Lal thar a piang tih a hriat ruala manganga buai khù ruai Heroda angte inlulinna tur remna a awm thei a. Tu mitmei mah vên ngai miah lova, zalen taka naupang kum hnih hnuai lam rawt chimihna thupek rawng an chhuah ngamna tawk lekin muannain thla a zar a ni.

A nghawng a nâ

Dikna kuah loh lum loh remna ngawt chu nuam viau mah se, hman sual a awl ṭhin. Lalna leh thuneihna châka tuihal ṭhinte lalram sawh nghehna hmanrua ah a chang thuai ṭhin tih chu khawchhak mi fingte tihder, Mariamne-i pasal chel vel dan aṭang khan a fiah tawk viau mai.

Krismas hmasa bera thil thlen vel dan han suangtuah letin a ropuizia leh kan vanneihzia kan sawi seng lo va. R.L. Kamlala phuah,

Khawvelah hian lal

tam tak an lo piang ta a,

Mahse Lal Krista ang hi

an la piang ngai lo;

Van Lal Fa a lo piang,

Lal Kraun min khumtir tur,

Van mi zawng zawng pawhin

min lawmpui ve rawh u,

tih hi han sak dep dep hi chu nuam tak a ni. Dikna kuah lum loh remnna boruakin a chawh nut a hlauhawm theihzia leh a nghawng natzia han ngaihtuah let ve thung chuan,

Lal Herodan a hriatin

a manganpui a,

Mi fingte a rawn

dera chibai buk tumin;

A pheisen ral a khawm

Judai ram vela mi,

Chibai bukna rapthlak

pek tumin an chhuak ta,

tih chang sak ve a ngai ṭhin hi a hah thlak a. Sak zawh hnua a thunawna luh zawm nghal phei hi chu a inthlahrun­awm ru riau thei nia!

Dik tak chuan, Krismas hmasa ber kha, a kawr ruam thim lam zawk thlir luh fuh ṭum chuan a lungchhiat thlak a. Khati taka hlim leh phur tak maia nau piang chibai buk tura ram dang aṭanga hnam dang lo kal vang vangte kha an zahawm a ni. Kawng chin hre lovin, Arsi êng zui ngawtin an rawn chhuk a, zawng chawp tur bawka an haw leh hnâ hnâ tur hlim taka vai liam a harsa ṭhin. An lainatawm tak zet a, anmahni rawn hruai thlatu Arsi êng mawi khan hruai haw leh tak ang maw? Khatianga an haw lam lehzel an buai chhan kha dikna puan thianghlima tuam remna leh muanna a awm loh vang a ni.

Rom sipaihovin an nau pawm lai an phih chhuahsak Bethlehem nuhote ngat phei khan chuan diknain humhalh loh remna leh muanna khawvelah pachhiate tan lawm a kim lo tih an hre chiang ngei mai. An tan chuan Krismas hmasa ber kha mittui tlakna hun, lawm vang ni lova mitthi ngaia chiau vawng vawngna ni, thlamuan theih loh khawpa an ṭah ni ah a chang ta.

Diknain hmun a chan lohna khaw­­vel­ah chuan fapa thar nei Mari leh Josefa te nupa hlimna ni pawh pawh tawi a ni. An chanchin aṭang hian zàn khat thil thu maia dinhmun hnuaihnung taka ngaih ‘ral tlan’ dinhmun luah thei reng kan ni tih kan hmu chiang a. An zuk tlanchhiatna Aigupta rama an hnampui mi ngilneite an zuk belh fuh ngei a rinawm. Annin duat takin hmangaih kutin lo dawngsawng lo phei sela chuan dikna tel lo remna avanga an mittui far a hul thei har hle ngei ang.

Dikna lal pian ni

Krismas a lo thlen hian ‘remna’ tih hi kan lam ri ring thei hle ṭhin, kuminah pawh chu bawk chu a ring leh ta hle. Beramputen hla mawi ropui an hriatah khan a thuchah laimu a ni a ni miau va. Messia lo piang tur beiseinaah Zawlneiin, 'Remna Lal' a nih tur thu a lo sawi lawk avangin Zawlneite hril lawk Lal Messia hi ‘Remna Lal’ a ni tlat bawk a, Krismas a lo thlen hi chuam “Rem thu leng rawh se” kan ti lo thei lo ṭhin a ni.

Remna hi remna ṭha bik a ni a, Rom rorelnain a thlen remna nen a inang lo tih hi kan hriat a pawimawh. Krista min pek remnaah chuan dikna a tel a, Messia kokia chuang 'rorelna' kha justice system tun ding tur rorelna fel a ni.

Lal thar Isua min hlan remna chu diknain a tuam a, retheite din chhuah­tirtu a ni. Hei hi amah hringtu Mari khan a hre chiang a, heti hian hlain a chham chhuak a ni reng a:

A bânin a tha chakzia a entîr a,

Mi chapote chu

an inngaihtuahnain a tidarh ta a.

An ṭhutphaha lal ṭhute chu

a hnûk thla a,

Hnam tlâwmte chu

a chawimawi ta a.

Rilṭâmte chu thil ṭha takin a tipuar a,

Hausate chu kut ruakin a kal botîr ta a (Lk 1: 51-53).

India ram zau pui maia state ralmuang ber nih hi inchhuanna tham a tling. Min muantu remna hi dikna puanin a tuam thianghlim em tih erawh chuan kan chik a ngai thung. Remna leh dikna hi phir ang maia inlaichin a ni. Mán hran emaw, khawi hran emaw kan tum a nih chuan Bible zirtir kan kal pel a ni ang. Kristian ramah, a kum a tin maia uar taka Remna Lal pian ni lawm ṭhinna ramah ngei hian, Dikna lal pian ni kan lawm tih kan hriat a pawimawh.

Chutiang a nih loh chuan, muang têa awm nia kan inhriat lai hian, nuai sing tel sik chhuak khawpa mi lian te, an duh huna thai bo leh mai thei khawpa mi chak leh ropuite inlulinna ram ralmuang kan siamsak palh dah ang e. Kumin Krismas chu Dikna Lal pian ni lawm ila, justice system fel tak tun din duhna tak nen kum thar tur i thlir teh ang khai.

- Rev Dr LH Rawsea